Inspectie waarschuwt: pfas in pesticiden is groeiend gevaar voor drinkwater
11 september 2026 18:25
Pfas in pesticiden vormen een groeiend gevaar voor drinkwater in Nederland. Daarvoor waarschuwt de Inspectie voor de Leefomgeving en Transport (ILT) in een rapport dat naar de Tweede Kamer is gestuurd. De stoffen breken niet of nauwelijks af en kunnen schadelijk zijn voor de gezondheid.
De inspectie berekende dat er jaarlijks zo'n 21.000 kilo van de pfas trifluorazijnzuur, of TFA, via pesticiden in het water terechtkomt. Daarmee is het een van de belangrijkste bronnen van pfas-vervuiling in Nederland. Ter vergelijking: de industrie stoot volgens de ILT jaarlijks zo'n 2.000 kilo uit.
Pfas-houdende pesticiden worden onder andere gebruikt in de aardappelteelt, waar boeren veel last hebben van de aardappelziekte. Via water en lucht verspreiden ze zich naar de omgeving.
Enorme hoeveelheid
"Het gebruik van deze pesticiden is bijna verdubbeld sinds 2022", zegt Edwin van Houten, directeur Toezicht en Handhaving bij de ILT. In 2022 ging het om 250.000 kilo, in 2024 was dat 465.000 kilo. Een deel daarvan breekt af tot het schadelijke TFA. "Wij vinden 21.000 kilo TFA echt een enorme hoeveelheid."
Een deel van die TFA komt terecht in bronnen waar ook drinkwater uit gewonnen wordt. "Dit vormt een groot risico voor de toekomst van ons drinkwater", stelt Van Houten.
Volgens de inspectie is vanuit het oogpunt van drinkwaterbescherming en gezondheid een hardere aanpak van pfas-houdende pesticiden daarom nodig. Van Houten: "Het is heel belangrijk dat het toelatingssysteem voor pesticiden wordt aangescherpt. Minimaliseren van de hoeveelheid pfas is echt essentieel."
Wat is PFAS?
Pfas is de verzamelnaam voor duizenden niet afbreekbare giftige chemicaliën. De afkorting pfas staat voor poly- en perfluoralkylstoffen. GenX, pfoa en pfos zijn de bekendste. Ze stapelen zich op in de voedselketen en tasten het immuunsysteem aan. Bij langdurige blootstelling zijn sommige soorten kankerverwekkend.
Uit recent onderzoek van het RIVM bleek dat bijna iedereen in Nederland te veel pfas in het bloed heeft. De stoffen zitten sinds de jaren 50 in onder meer de antiaanbaklaag van pannen en ook in waterdichte regenkleding, bestrijdingsmiddelen in de landbouw en blusschuim.
De ILT is niet de eerste instantie die aan de bel trekt over pfas in pesticiden. In april van dit jaar kondigde het College voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen (Ctgb) al aan een verbod op pfas-houdende bestrijdingsmiddelen te onderzoeken. Naar verwachting komt het college in april volgend jaar met een oordeel.
Gevaarlijker dan gedacht
Ook waarschuwde het Europees Agentschap ECHA dit jaar dat TFA gevaarlijker is dan werd gedacht. Zo zou het mogelijk schadelijk zijn voor het ongeboren kind en een negatief effect hebben op de voortplanting.
Van Houten vindt het belangrijk om ook als inspectie een signaal af te geven. "Het zit al in oppervlaktewater en ondiepe grondwaterlagen en we zien dat het ook in diepere grondwaterlagen terechtkomt, waar drinkwater uit gewonnen wordt."
Als er niets gebeurt, verwacht de inspectie dat binnen 20 jaar TFA-waardes in het diepe grondwater boven de RIVM-advieswaarden uitkomen. "Het kost enorme bedragen om dat er weer uit te filteren. Dan draait de belastingbetaler op voor de schade", zegt Van Houten.
Mogelijke alternatieven
Mede vanwege de zorgen over pfas-houdende bestrijdingsmiddelen deed de Wageningen Universiteit in opdracht van het ministerie van Landbouw deze zomer onderzoek naar mogelijke alternatieven. De onderzoekers stellen dat meer onderzoek nodig is, maar waarschuwen wel dat voor niet alle middelen al betrouwbare alternatieven zijn.
"Je moet echt per actieve stof en gewas bekijken of er alternatieven zijn", zegt Bert Evenhuis van de Universiteit Wageningen. Volgens Evenhuis is het op dit moment vooral lastig om middelen te vervangen die schimmels bestrijden, met name in de teelt van aardappels en suikerbieten. "Dit verbieden zal dus wel consequenties hebben."
Voor middelen die onkruid en plagen bestrijden, is hij optimistischer. "Daar zou het waarschijnlijk wel kunnen."
Agent sjoemelt met verkeersboetes, politie wil bekeuringen intrekken
11 september 2026 18:07
De politie wil dat zo'n honderd verkeersboetes die zijn uitgeschreven door een sjoemelende politieagent worden ingetrokken. In 4,5 jaar tijd schreef de agent van de eenheid Oost-Nederland bekeuringen uit zonder dat hij daadwerkelijk een verkeersovertreding constateerde.
De politie wil niet zeggen hoe de agent te werk ging en ook niet hoe hij uiteindelijk tegen de lamp liep. Hij werd in augustus 2024 op non-actief gesteld en vervolgens op staande voet ontslagen. Volgende week dinsdag moet hij zich verantwoorden voor de rechter.
Het uitschrijven van boetes is niet het enige vergrijp waar de ex-agent voor terechtstaat. Uit onderzoek bleek dat hij ook duizenden keren een kijkje nam in de computersystemen van de politie, zonder dat hij daar een professionele reden voor had.
Wel fout, niet corrupt
Gebeurtenissen in het nieuws en situaties in zijn privéleven waren redenen voor hem om informatie uit de politiesystemen te halen. De informatie deelde hij vervolgens met vrienden en familie.
Het Openbaar Ministerie verdenkt de man van computervredebreuk, het schenden van het ambtsgeheim en het plegen van meineed. Het OM laat weten dat hij niet wordt verdacht van corruptie: de door hem opgezochte informatie verkocht hij niet door aan derden. Ook werd hij niet onder druk gezet of omgekocht, aldus het OM na onderzoek.
De politie heeft het Centraal Justitieel Incassobureau verzocht de uitgeschreven boetes van de agent nietig te verklaren. De gedupeerden krijgen hierover bericht van het CJIB.
Dodental van brand op Filipijnse veerboot loopt op tot 35, nog 54 vermisten
11 september 2026 17:19
Het dodental na de brand op een veerboot in de Filipijnen is gestegen naar 35. Er worden nog 54 mensen vermist. Gisterochtend werd nog gesproken over vijf doden, maar de verwachting was toen al dat het dodental zou oplopen.
De brand brak woensdag aan het begin van de avond (lokale tijd) uit op de veerboot. De MV June was onderweg van de hoofdstad Manila naar Coron, in het westen van de Filipijnen. Het schip had ruim 130 mensen aan boord. Er zijn 43 overlevenden.
De reddingsoperatie werd gisteren bemoeilijkt door de sterke stroming en het slechte weer. Ook konden reddingswerkers moeilijk het schip binnenkomen vanwege de hitte en de rook. Hoe de brand kon uitbreken, is niet duidelijk.
'Iedereen in paniek'
"Het vuur verspreidde zich snel. Toen viel ik op de grond en verbrandde mijn rug", vertelt een van de overlevenden, Arnulfo Nokki Villanueva in een video van het Filipijnse nieuwsmedium News5. Hij zegt dat hij uit een raam is gesprongen. "Ik wilde een reddingsvest pakken, maar dat lukte niet omdat mensen op me trapten. Iedereen was in paniek."
In een opvangcentrum in de kustplaats Turda wacht Lira Daco op nieuws over haar vermiste dochter Cyriel (20). "Het is pijnlijk om te bedenken dat je kind om hulp smeekte terwijl ze levend verbrandde", zegt zij.
Ook vraagt de moeder zich af of haar dochter vanwege de brand wel geïdentificeerd kan worden. "Het zou oké zijn als ze gewoon verdronken was en we haar lichaam konden bergen en haar een waardige begrafenis konden geven, maar nu kunnen we haar niet herkennen of omhelzen."
Hervormingsplannen af: vier omroephuizen en de NOS vormen publieke omroep
11 september 2026 17:00
Het gaat er al een tijd over en nu zijn ze af: de plannen van het kabinet om de publieke omroep te hervormen. De grootste aanpassing was al bekend: in plaats van de elf ledenomroepen komen er vier zogenoemde omroephuizen. De zogenoemde taakomroepen NOS en NTR, die geen leden hebben, gaan samen verder onder de naam NOS.
In de nieuwe organisaties moeten de omroepen nauw gaan samenwerken. "Met minder bestuurlijke drukte en meer gezamenlijke verantwoordelijkheid kan de publieke omroep zich focussen op het maken van goede programma's, sterke journalistiek en digitale vernieuwing", zegt minister Letschert van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.
Nieuwe merknamen
De nieuwe samenwerkingsverbanden staan nog niet vast, maar wat de omroepen willen, is wel bekend. KRO-NCRV, Omroep Max en WNL willen samen, net als EO, VPRO en Human.
AVROTROS en Powned willen ook een omroephuis vormen en BNNVARA en Omroep Zwart hebben ook die intentie uitgesproken, mocht aspirant-omroep Omroep Zwart toegang krijgen tot het bestel.
Hoe de omroephuizen gaan heten, is nog niet bekend. Ze mogen de oude omroepnamen houden, een nieuwe gezamenlijke naam verzinnen of bijvoorbeeld per omroephuis meerdere nieuwe merknamen bedenken.
Bestel op slot
De plannen betekenen ook dat er geen ruimte meer komt voor nieuwe omroepen. "Het bestel gaat op slot", aldus Letschert. Toetreden kon tot nu toe door een vereniging op te richten, handtekeningen te verzamelen en genoeg leden te werven, maar dat gaat niet meer.
Tegelijk kunnen er ook geen omroepen meer uit het bestel worden gegooid, zoals bij Ongehoord Nederland dreigt te gebeuren. Wel kan het Commissariaat voor de Media maatregelen nemen in het geval van misstanden. Het is voortaan aan de vier omroephuizen en de NOS, met een vaste plek in het bestel, om "de publieke mediaopdracht" te vervullen, schrijft Letschert aan de Tweede Kamer.
Nieuwe perspectieven en geluiden uit de maatschappij moeten door deze vijf organisaties worden getoond, aldus de minister. Volgens de plannen moeten de vijf onderling afstemmen wie wat maakt, "zodat ze elkaar aanvullen in plaats van overlappen". Een evaluatiecommissie van de Raad voor Cultuur houdt er toezicht op of er geen geluiden "buiten de boot vallen" .
Maatschappelijke worteling
In de plannen staat verder dat het ledencriterium voor omroepen wordt losgelaten. In het nieuwe bestel hoeven omroephuizen hun bestaansrecht niet meer aan te tonen door te laten zien hoeveel mensen lid zijn, schrijft de minister.
Volgens Letschert komen er andere manieren bij om "maatschappelijke worteling" te bewijzen. Omroephuizen moeten daartoe zelf ideeën inbrengen. Ook hier heeft een commissie van de Raad voor Cultuur een controlerende taak.
In de plannen staat ook dat de rol van de koepelorganisatie NPO wat kleiner wordt. De omroephuizen en de NOS krijgen meer autonomie om zelf over hun programmering te beslissen.
Het kabinet mikt erop dat het nieuwe publieke bestel ingaat per 2029. Voor die tijd mogen belanghebbenden nog hun mening geven, moet de Raad van State een oordeel geven en kunnen de Tweede en Eerste Kamer er nog over debatteren.
Podcast De Dag: Vast in Guantanamo Bay
11 september 2026 16:47
Het is 25 jaar na 11 september 2001, de dag waarop de Verenigde Staten getroffen werden door de grootste terroristische aanval uit de geschiedenis. Het antwoord van toenmalig president George W. Bush was de war on terror, een jarenlange strijd tegen de terroristische organisatie Al Qaida.
Amerika zette zijn verdachten niet vast in reguliere gevangenissen, maar op geheime plekken en in Guantanamo Bay, een detentiefaciliteit op de Amerikaanse marinebasis op Cuba. Jarenlang was er kritiek op deze aanpak, vanwege de martelingen, de inhumane omstandigheden daar en omdat het onrechtmatig was.
Deze aflevering van De Dag luister je via NPO Luister en alle andere podcastapps. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren.
In de podcast vertelt Nieuwsuur-redacteur Roos Verbrugh over 25 jaar Guantanamo Bay. Nieuwsuur sprak met een ex-gevangene die nu in Nederland woont en met de advocaat van een van de vijftien mannen die er nog steeds vastzitten, sommigen waarschijnlijk voor het leven.
Reageren? Mail naar dedag@nos.nl
Presentatie & montage: Mattijs van de Wiel
Redactie: Max Smedes
Koopkrachtcijfers gelekt: minima er licht op vooruit, hoge inkomens iets in de min
11 september 2026 16:32
De koopkracht van Nederlanders gaat er volgend jaar iets op achteruit. Voor alle huishoudens gemiddeld komt er een koopkrachtvermindering van 0,1 procent. Dat blijkt uit Prinsjesdagstukken die de NOS heeft ingezien.
Lage inkomens gaan er iets op vooruit (0,2 procent) en ook gepensioneerden staan in de plus (0,3 procent). Minder koopkracht is er te verwachten voor middeninkomens (-0,1 procent) en hogere inkomens (-0,2 procent).
Het kabinet schrapt voor komend jaar de zogenoemde vrijheidsbijdrage, de voorgenomen verzwaring van de belasting om te voldoen aan de NAVO-norm. Dat levert 1,5 miljard euro op voor burgers ten opzichte van eerdere plannen.
Dat geld komt vooral terecht bij werkenden die een hogere arbeidskorting krijgen, maar het is niet genoeg om de koopkracht voor deze groep in de plus te krijgen. In de koopkrachtplaatjes staan 'werkenden' op -0,2 procent.
Zorgpremie
De maandelijkse zorgpremie gaat ongeveer 10 euro omhoog, naar 197 euro, al is het aan de verzekeraars zelf om te bepalen of ze dit ook daadwerkelijk doen. Het jaarlijkse eigen risico in de zorg gaat wel zeker omhoog, van 385 naar 400 euro.
Ook duurder wordt alcohol, per glas mogelijk een aantal cent. Het kabinet gaat de accijns namelijk weer laten stijgen met de inflatie en dat is een aantal jaar niet gebeurd. Een bosje bloemen en planten worden ook duurder, doordat het btw-tarief weer van 9 naar 21 procent gaat.
Toekomstige generaties
In de Prinsjesdagstukken staat ook dat het kabinet nog geen oplossing heeft voor het Box 3-probleem. Binnen een half jaar moet die gevonden zijn. De economische groei wordt geschat op 1,2 procent, staat in de stukken. De overheidsschuld zal wel oplopen van 45,6 procent in 2026, naar 48,9 procent in 2030.
In het voorwoord van de Miljoenennota schrijft minister Heinen van Financiën dat er "scherpe keuzes" moeten worden gemaakt. "Wie wil voorkomen dat toekomstige generaties te maken krijgen met steeds hogere belastingen of pijnlijke bezuinigingen, moet nu kiezen voor economische groei", aldus Heinen.
Dinsdag is het Prinsjesdag. Dan biedt minister Heinen de Miljoennota aan in de Kamer. Het is traditie dat de stukken van te voren uitlekken.
Eerste details waren al bekend
Vorige week kwamen de eerste details al naar buiten. Het ging deels om handreikingen richting de oppositie. Zo werd duidelijk dat de voorgenomen bezuinigingen op de sociale zekerheid grotendeels zijn teruggedraaid.
Omdat de coalitie van D66, VVD en CDA in de Tweede en Eerste Kamer geen meerderheid heeft, is het kabinet afhankelijk van de steun van andere partijen. De oppositie toont zich tot nu toe ontevreden over wat er op tafel ligt.
Lees hier wat er vorige week al bekend werd.
Wat kwam eerder naar buiten?
Het werd vorige week dus al duidelijk dat het kabinet bereid is om de oppositie tegemoet te komen. Bij de nu uitgelekte stukken zit ook een aanbiedingsbrief waarin minister Heinen zijn hoop uitspreekt dat er "brede akkoorden" kunnen worden gesloten binnen en buiten het parlement.
"Samenwerking met het parlement, medeoverheden, het maatschappelijk middenveld en het bedrijfsleven is cruciaal om de vraagstukken waar Nederland voor staat aan te pakken", aldus Heinen. "Alle constructieve krachten, zowel in de politiek als in de polder, hebben een gedeelde verantwoordelijkheid om het land vooruit te helpen. Met deze Miljoenennota zet het kabinet daarom een eerste stap naar brede akkoorden, in de Kamer en daarbuiten."
Bij de Algemene Politieke Beschouwingen, volgende week woensdag en donderdag, zal duidelijk worden of het sluiten van die brede akkoorden ook daadwerkelijk lukt.