Rechters Internationaal Strafhof beginnen rechtszaak tegen Amerikaanse regering
25 juni 2026 16:48
Drie rechters van het Internationaal Strafhof in Den Haag spannen een rechtszaak aan tegen de Amerikaanse regering. Die heeft hen en andere medewerkers van het Hof vorig jaar sancties opgelegd vanwege rechterlijke besluiten die zij hadden genomen. Die sancties, zoals financiële straffen en visumrestricties, noemen de rechters onrechtmatig.
Het Internationaal Strafhof onderzoekt en vervolgt oorlogsmisdaden, misdaden tegen de menselijkheid en genocide. De drie rechters, afkomstig uit Canada, Uganda en Benin, waren betrokken bij onderzoek naar acties van Israëliërs en Amerikanen.
Zo hadden ze onder meer een internationaal arrestatiebevel uitgevaardigd tegen de Israëlische premier Netanyahu wegens oorlogsmisdagen in de Palestijnse gebieden. Ook werd Amerikaans personeel onderzocht wegens betrokkenheid bij oorlogsmisdaden in Afghanistan.
De Amerikaanse regering erkent het Hof niet en zegt daarom geen toestemming te hebben gegeven om dat soort besluiten te nemen. Volgens minister van Buitenlandse Zaken Rubio heeft het Hof geen bevoegdheid om Amerikaanse staatsburgers of burgers van Amerikaanse bondgenoten te vervolgen.
Hij noemde het een "inbreuk op de soevereiniteit en nationale veiligheid" van de Verenigde Staten en zijn bondgenoten, zoals Israël. Het "machtsmisbruik" van het Internationaal Strafhof zou een "bedreiging" zijn voor de Verenigde Staten. Er zou daarom sprake zijn van een "noodtoestand". Volgens de Amerikaanse regering rechtvaardigt die noodtoestand de sancties.
Beperkende sancties
Door de sancties hebben de rechters onder meer geen toegang meer tot hun eigendommen en tegoeden in de VS, zoals geld dat zij op een Amerikaanse bankrekening hebben staan. Daarnaast mogen zij ook niets meer van Amerikaanse bedrijven kopen of gebruik maken van hun diensten.
Zo zou een andere door de sancties getroffen jurist van het Hof geen toegang meer hebben tot Microsoft. Ook kregen Amerikaanse personeelsleden te horen dat ze het risico lopen om opgepakt te worden als ze naar hun thuisland afreizen.
Persbureau AP meldde in mei vorig jaar dat de sancties grote invloed hadden op het werk van het Hof, waar de meest basale taken "steeds moeilijker" werden.
Rechters onder druk
De drie rechters vechten de sancties aan bij de rechtbank van Manhattan in New York. Ze zeggen dat de Amerikanen de sancties niet mochten opleggen, omdat er helemaal geen sprake was van een noodtoestand. Daarnaast vinden ze het besluit om de sancties op te leggen, "willekeurig en grillig". Volgens de Amerikaanse krant The New York Times worden deze argumenten vaker aangehaald om het beleid van de regering Trump aan te vechten.
De Beninse rechter zegt dat de sancties bedoeld waren om de rechters onder druk te zetten en hen te straffen. De advocaten van een van de rechters zegt daarover: "Het aanvallen van internationale rechters vanwege de uitoefening van hun rechterlijke taken is een ongekende aanval op de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht en de rechtsstaat."
Friesland steekt 30 miljoen euro in aanpak laaggeletterdheid
25 juni 2026 16:18
Friesland gaat laaggeletterdheid bestrijden door 30 miljoen euro te investeren in verschillende (taal-)programma's. Hiermee wil de provincie inwoners die niet goed kunnen lezen, schrijven en niet digitaal vaardig zijn helpen om beter mee te komen in de samenleving.
Bijna een op de zeven Friezen worstelt met laaggeletterdheid, schrijft Omroep Fryslân. Zij hebben moeite met lezen, schrijven en/of rekenen. Vaak vinden laaggeletterden het ook moeilijk om met de computer of smartphone om te gaan.
"Ik hoorde van een boer dat zijn loonwerker de opdrachtbriefjes meenam naar huis, zodat zijn vrouw ze kon voorlezen", geeft de Friese gedeputeerde Eke Folkerts als voorbeeld. "Het kwam pas uit toen zijn vrouw in het ziekenhuis kwam te liggen."
Basisvaardigheden
In Friesland heeft gemiddeld 13,4 procent van de volwassenen moeite met lezen en schrijven. Dat ligt boven het landelijke gemiddelde van 12,2 procent, blijkt uit onderzoek.
Ruim driekwart van de Friezen met beperkte basisvaardigheden heeft een Nederlandse achtergrond, landelijk ligt dat op 65 procent. Waar mensen met een migratieachtergrond hun weg vaak wel vinden naar taalcursussen of andere begeleiding, is die eerste groep veel minder zichtbaar, aldus een woordvoerder van de provincie.
Lokale aanjagers
De provincie steekt de 30 miljoen in een "brede aanpak" van het probleem, samen met gemeenten, bibliotheken, scholen, bedrijven, kinderopvang en verschillende zorg- en maatschappelijke instellingen. Er komen zogenoemde "lokale aanjagers" die in wijken en dorpen actief laaggeletterde inwoners gaan benaderen die nu nog buiten beeld blijven.
Het geld wordt ook gebruikt om bestaande taalprogramma's op te schalen. Laaggeletterde ouders krijgen direct vanaf de geboorte van hun kind hulp en kunnen dan samen met hun kind met taal en lezen aan de slag. Het idee is dat laaggeletterden niet zelf op zoek hoeven te gaan naar een cursus of opleiding, maar dat de ondersteuning naar ze toe komt, via het werk, de school van de kinderen, de bibliotheek of het buurthuis.
Vanaf middernacht code rood wegens hitte: 'Ga alleen naar buiten als het echt nodig is'
25 juni 2026 15:57
Vanaf middernacht geldt in acht provincies in Nederland code rood vanwege de verwachte extreme hitte. Het is voor het eerst dat het KNMI dit hoogste waarschuwingsniveau voor gevaarlijk weer in Nederland afgeeft vanwege hitte. Ook bij de recordtemperaturen van 2019 was dit niveau niet van kracht.
Het gaat om de provincies Noord-Brabant, Gelderland, Utrecht, Limburg, Noord-Holland, Zuid-Holland, Flevoland en Overijssel. In Zeeland, Friesland, Groningen en Drenthe blijft code oranje van kracht en op de Waddeneilanden code geel.
Landinwaarts worden temperaturen van 36 tot 39 graden Celsius verwacht, met plaatselijk mogelijk 40 graden. In het noorden en westen van het land wordt het tussen de 33 en 36 graden. Ook 's nachts blijft het lang warm.
Uitdroging en oververhitting
Bij code rood moet iedereen rekening houden met uitdrogingsverschijnselen en oververhittingsklachten en zelfs een levensbedreigende hitteberoerte. Het KNMI adviseert mensen om uit de zon te blijven en alleen naar buiten te gaan als dat echt nodig is.
Zware lichamelijke activiteiten worden afgeraden en ook wordt geadviseerd om genoeg water te drinken, ook als je geen dorst hebt. Verder moet er goed gelet worden op huisdieren, die niet goed tegen de hitte kunnen, en op mensen die misschien hulp kunnen gebruiken. Bijvoorbeeld ouderen hebben vaak een minder sterke dorstprikkel, waardoor ze eerder uitdrogingsklachten kunnen krijgen.
"Waar we ons echt zorgen om maken, is dat dit soort hitte echt grote gevolgen heeft voor het menselijk lichaam", zegt hoofddirecteur Maarten van Aalst van het KNMI. "Heel veel mensen hebben daar last van. En wat we bij dit eerdere dagen die zo heet waren gezien hebben, is een stevige oversterfte. De boodschap bij deze code rood is: hou er echt rekening mee, want dan kunnen we die gevolgen beperken."
Sinds gisteren is in vrijwel heel Nederland code oranje van kracht vanwege de extreme hitte, na eerder al code geel. Weerkundigen gaan over die twee kleurcodes.
Meteorologisch gezien is er geen verschil tussen code oranje en code rood. Het besluit om code rood af te geven, wordt genomen door het zogenoemde weerimpactteam (WIT), waarin het KNMI aan tafel zit met partijen als politie en brandweer, het Nationaal Crisiscentrum, het Verkeerscentrum Nederland, ProRail en het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat.
Dat team besluit tot code rood wanneer gevaarlijk weer maatschappij-ontwrichtend kan zijn. Het schat de kansen in op letsel, schade en grote overlast. Ook in België en Frankrijk werd deze hoogste waarschuwingscode de afgelopen dagen meermaals afgegeven.
Liveblog
Volg ook ons liveblog over de hitte in Nederland en de rest van Europa.
Hoewel de adviezen die bij code rood horen niet bindend zijn, hebben overheden, organisaties en bedrijven vaak plannen klaarliggen voor extreem weer. Ziekenhuizen bereiden zich bijvoorbeeld voor op patiënten met uitdroging, hitte-uitputting of hitteberoertes. Ook verpleeg- en verzorgingshuizen doen extra controles bij bewoners en thuiszorgorganisaties houden risicogroepen extra in de gaten.
Veel werkgevers passen de werktijden aan wanneer de waarschuwingen voor hitte zijn afgegeven en zwaar buitenwerk kan worden stilgelegd. Ook zijn er bedrijven die extra drink- en rustvoorzieningen voor het personeel beschikbaar maken. Gemeenten kunnen koele openbare gebouwen openstellen.
Evenementen, waarvan er dit weekend veel zijn gepland, kunnen worden ingekort of afgelast. Hardstylefestival Defqon.1 besloot al minder bezoekers toe te laten vanwege de hitte.
Dat ook in Nederland code rood wordt afgekondigd is bepaald geen verrassing. In België werd vanochtend al overgegaan tot code rood in de provincies Limburg en Luik. Ook in Frankrijk werd code rood ingesteld; de hitte is daar al een paar dagen geleden zo extreem als vandaag en morgen in Nederland.
Nederland maakt sinds 2010 gebruik van de kleurcodes. Al veel vaker is code rood afgekondigd vanwege andere weersomstandigheden, zoals een zware storm. Vaak was er dan kans op zware overlast, schade of letsel.
Gaan we dit vaker zien?
Hoewel het historisch is dat code rood geldt vanwege de hitte, valt te verwachten dat extreme hitte zoals de afgelopen dagen in de toekomst vaker zal voorkomen. Door klimaatverandering neemt de kans op hittegolven toe en worden ze ook intenser. Zolang de mens op grote schaal fossiele brandstoffen blijft verbranden, blijft de aarde extra opwarmen. Dat zal dus vaker leiden tot dit soort hitte-extremen, waarop voorbereidingen moeten worden getroffen.
Festival schrapt tienduizenden tickets om hitte: 'Begrip, maar timing is cru'
25 juni 2026 15:53
Het grootste hardstylefestival van Nederland, Defqon.1 in Biddinghuizen, gaat dit weekend niet door voor bijna 30.000 bezoekers. De organisatie heeft gisteravond besloten om minder mensen toe te laten. Vrijdag en zaterdag mogen alleen bezoekers met een weekendticket het terrein op, bezoekers met een dagticket niet.
Het festival neemt extra maatregelen vanwege de extreem hoge temperaturen. "Deze maatregelen zijn effectiever bij een lager bezoekersaantal. Bezoekers kunnen bijvoorbeeld gebruik maken van extra schaduwplekken en tijdens drukke momenten ontstaat er meer spreiding tussen mensen", zegt een woordvoerder.
Defqon.1 is een van de grootste hardstyle- en hardcorefestivals ter wereld en trekt normaliter zo'n 72.500 bezoekers per dag. Het loopt van vandaag tot en met zondag en vindt plaats op hetzelfde terrein als het festival Lowlands, bij Walibi in Flevoland.
'Serieus veel geld'
Ralph (48) uit Rotterdam zou zaterdag samen met zijn twee zoons een dag naar het festival gaan. Hij is vaker naar Defqon.1 geweest. Hij heeft begrip voor het besluit, maar noemt de timing heel naar: "We kregen gisteravond om 23.00 uur een bericht. Dat had wat mij betreft eerder gekund."
Hij vertelt dat hij met veel moeite drie tickets had bemachtigd en duizend euro had uitgegeven voor twee nachten in een hotel in de buurt van het festival. In totaal heeft hij al 1600 euro uitgegeven, ook voor kleding. "Dat is serieus veel geld en ik weet nog niet eens of ik het terugkrijg."
Voor een van zijn zonen die net 18 jaar is geworden, stond Defqon.1 al een tijdje op zijn bucketlist. De andere zoon gaat hierna een halfjaar op uitwisseling. De drie zagen het als hun laatste grote uitje samen. "Toen ik het gisteravond vertelde, barste er een in huilen uit. Dat vond ik heel naar om te zien. We gaan ons best doen om hier overheen te komen.
"Het was een heel lastige beslissing", zegt Rob Souren van Q-Dance, de organisator van Defqon.1 tegen muziekplatform 3voor12. "We hebben fans die een jaar uitkijken naar dit evenement." Volgens hem was het niet verantwoord om met zulke grote aantallen per dag het festival door te gaan.
Ralph snapt het besluit, maar zegt dat toen hij er in 2019 was, het net zo warm was. "Toen liep ik de hele dag met zwembroek rond. Het terrein vangt niet veel wind, maar is wel enorm uitgestrekt, waardoor je mensen goed kan spreiden. Ik denk dat je beter het festival eerder of later kan laten beginnen."
Internationaal publiek
Hij wijst ook op het feit dat het enorme festival veel internationale bezoekers trekt, van Frankrijk en België tot aan Australië. "Ik denk dat je daarmee veel geneuzel gaat krijgen. Sommige zijn echt pas net geland en hebben nog meer geld uitgegeven dan wij."
Een vrouw uit Frankrijk reageert op Instagram onder een post van Defqon.1 "Is dit een grap? Ik kom uit Frankrijk. Ik heb vluchten en een hotel geboekt om dit festival voor het eerst mee te maken. Waarom niet gewoon het festival laten doorgaan, maar (of en?) vervroegen?"
Q-Dance zegt het besluit te hebben genomen in overeenstemming met de gemeente Dronten en hulpdiensten. "De veiligheid van alle bezoekers en medewerkers staat bij dit besluit voorop" zegt Burgemeester Gebben van Dronten.
Dj-duo D-Block & S-te-Fan uit op Instagram begrip voor het besluit: "Met de hitte is dit waarschijnlijk de enige verantwoorde beslissing, al breekt het ons hart."
Zondag wel welkom
Q-Dance blijft de weersomstandigheden in de gaten houden en past de programmering mogelijk nog aan. Een van de grootste shows van het festival is uit voorzorg al verplaatst van 16.00 uur naar 19.00 uur.
Na het weekend laat Q-Dance meer weten over hoe ze gedupeerde bezoekers gaan compenseren. Vooralsnog zijn dagjesmensen zondag nog wel welkom op Defqon.1.
Politiek wil vertrouwen van Moerdijkers terugwinnen, toekomst dorp nog onzeker
25 juni 2026 15:27
De publieke tribune van de Tweede Kamer zat vandaag vol met bewoners van het dorp Moerdijk. Op de agenda stond een debat over de toekomst van hun dorp. Dat moet mogelijk wijken voor de aanleg van energieprojecten en uitbreiding van het haven- en industrieterrein.
Dat maakte de gemeente bekend toen het vorige kabinet er nog zat. Het huidige kabinet zei twee weken geleden dat er misschien toch minder grond nodig is voor alle projecten en dat het mogelijkheden ziet om het dorp te redden.
Ondertussen zitten de Moerdijkers al jaren in onzekerheid. Sommigen hebben hun huis verkocht en zijn verhuisd, terwijl dat misschien niet nodig was geweest.
Staatssecretaris De Bat van Klimaat en Groene Groei, die het dossier nu onder zich heeft, richtte zich tot de Moerdijkers op de tribune. "Dit dossier is verre van goed gegaan de afgelopen jaren", zei hij. "Het moet anders en beter. We moeten het vertrouwen herstellen en dat is niet makkelijk."
Economisch van belang
Dat geldt ook voor de gemeente en de provincie Noord-Brabant. Die hebben naast bewonersbelangen ook een financieel belang in de haven en het industriegebied rondom Moerdijk. Voor het Rijk en de rest van het land is het gebied belangrijk voor windenergie en de ontwikkeling van waterstof.
Veel Kamerleden willen dat het dorp behouden blijft, maar niet alle fracties zeggen daarbij "koste wat het kost", omdat de energieprojecten van groot belang zijn voor de economie.
SP-leider Jimmy Dijk bedankte de Moerdijkers voor hun verhalen over hoe zij het beleven. "Als een speeltje waar je niet meer mee wilt spelen, zo slingert het kabinet het dorp rond."
De SGP is bang dat het dorp Moerdijk verdwijnt door verkeerde inschattingen. "In Groningen zijn in het verleden drie dorpen verdwenen om ruimte te maken voor de industrie", zei Kamerlid Flach. "Maar die kwam niet en de dorpjes zijn er niet meer, alleen de begraafplaatsen."
Maar het is ook niet de bedoeling dat over vijf jaar blijkt dat er voor industrie en energie toch meer ruimte nodig is, vindt de VVD. Kamerlid Müller: "Het dorp moet niet alleen op papier blijven bestaan, het moet ook gezond en prettig wonen zijn."
Maandag afspraken maken
De staatssecretaris begrijpt de wensen. "Het liefst zou je zo snel mogelijk zeggen: dit wordt het. Maar dat zou ook weer onzorgvuldig zijn." Maandag gaat hij met de gemeente en de provincie afspraken maken.
Die gaan over hoe de komende tijd wordt vastgesteld wat er echt in het gebied van Moerdijk moet worden aangelegd, welke invloed dat heeft op de bewoners en of dat met of zonder behoud van het dorp kan. De Bat: "Het moet een gezamenlijk proces zijn."
Gaat alcohol het roken achterna? Gezondheidsraad wil dat overheid ingrijpt
25 juni 2026 14:00
De overheid moet ingrijpen om alcoholgebruik voor alle Nederlanders te ontmoedigen en minder normaal te maken. Dat adviseert de Gezondheidsraad. Dat kan bijvoorbeeld door alcohol uit de supermarkt te halen of hogere accijnzen in te stellen.
"Alcoholgebruik zou minder normaal moeten worden in onze samenleving" zegt Karien Stronks van de Gezondheidsraad. "Er is geen veilige ondergrens, ieder glas dat je drinkt is schadelijk. Niet alleen voor jezelf, maar ook voor anderen."
De Gezondheidsraad ziet sterk bewijs dat het risico op zeven soorten kanker toeneemt bij iedere inname van alcohol. Ook stijgt het risico op orgaanschade.
Daarnaast neemt ook het risico op verkeersongevallen en incidenten met agressie en geweld toe door alcoholgebruik. "Een kwart van de doden in het verkeer (75 tot 140 doden) komt door alcohol. Jaarlijks belanden ook 65.000 mensen op de spoedeisende hulp waarbij alcohol in het spel is", legt Stronks uit.
De overheid moet ervoor zorgen dat de norm verandert, adviseert de Gezondheidsraad. "Net zoals bij roken is gebeurd. Borrels op het werk kunnen ook niet alcoholisch. We associëren alcohol nu vaak met gezelligheid, maar vergelijk het met roken, dat is inmiddels ook niet meer de norm."
Neutrale verpakkingen
De raad beschrijft drie strategieën die volgens de Wereldgezondheidsraad effectief zijn om alcoholgebruik te verminderen: het verhogen van de prijs van alcoholhoudende dranken, de beschikbaarheid ervan beperken en marketing en reclame ervoor beperken.
Concreet gaat het dan bijvoorbeeld over het verhogen van accijnzen, het beperken van de verkoop van alcoholische dranken tot slijterijen en het verplichten van neutrale, onaantrekkelijke verpakkingen met gezondheidswaarschuwingen.
Andere adviezen uit het rapport luiden: verbied alcohol in het verkeer, dus 0.0 procent, draag uit dat alcoholgebruik niet normaal is en help mensen om te minderen of stoppen met alcohol. Minister Hermans van Volksgezondheid gaat de aanbevelingen bestuderen en komt later met een reactie.
Minder drinkers
Het aantal volwassen Nederlanders dat drinkt, neemt al af. In 2014 zei 81 procent van de volwassenen weleens te drinken. Vorig jaar was dat gedaald tot 76 procent. In 2025 zei 7 procent van de volwassenen een zware drinker te zijn. Dat houdt in: minstens eens per week minimaal vier glazen bij vrouwen of zes bij mannen.
"De schade van alcoholgebruik is 2 tot 6 miljard euro per jaar", zegt Stronks. Het RIVM becijferde in 2013 in een kosten-batenanalyse dat alcohol ons jaarlijks netto 2,3 tot 4,2 miljard euro kost. Daarin zitten bijvoorbeeld inkomsten uit accijnzen en kosten zoals behandelingen bij letsel en de inzet van politie bij festiviteiten. Dit najaar komt het RIVM met een nieuwe analyse.