Grieks proces over hulp aan vluchtelingen zet alle hulpverleners op scherp
15 januari 2026 07:11
Wat doe je als je op het strand staat en er een bootje vol vluchtelingen in angst probeert aan te meren? De meeste mensen zouden te hulp schieten en hulpverleners al helemaal. Maar in Griekenland leidde het tot een rechtszaak.
Vandaag begint op het eiland Lesbos de laatste fase van het proces tegen de Nederlander Pieter Wittenberg (78) en 23 andere hulpverleners. Zij staan terecht voor mensensmokkel, lidmaatschap van een criminele organisatie en witwassen.
Ze kunnen daarvoor maximaal twintig jaar celstraf krijgen. En dat terwijl ze alleen maar vluchtelingen aan wal hielpen, zeggen ze. In samenwerking zelfs met de Griekse kustwacht.
Mensenrechtenorganisaties spreken van de criminalisering van hulpverlening, bedoeld om hulpverleners af te schrikken en zo vluchten minder aantrekkelijk te maken. Vrijspraak is volgens hen de enige juiste uitkomst. Maar zelfs als die er komt, heeft het proces blijvende invloed op hoe hulpverleners op Lesbos hun werk doen.
Lastige afweging
Want al zijn het er een stuk minder dan tien jaar geleden, nog steeds komen in Griekenland vrijwel dagelijks per boot vluchtelingen aan. Vorig jaar 48.000 volgens VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR, van wie bijna 4000 op Lesbos. En dus zijn er ook nog steeds Nederlandse hulporganisaties actief. Maar die staan niet meer aan de oevers wanneer de bootjes aankomen, sinds de 24 hulpverleners in 2018 werden aangeklaagd.
"Als onze vrijwilligers nu een bootje zien aankomen, mogen ze zelf niets doen en moeten ze de bevoegde instanties bellen", zegt Esther Vonk, directeur van de Stichting Bootvluchteling. Die organisatie biedt met artsen en verpleegkundigen medische en psychosociale hulp in het vluchtelingenkamp op Lesbos. "Dat is soms een heel lastige afweging. Er zijn een heleboel vormen van hulpverlening die de autoriteiten in verband brengen met mensensmokkel."
Ze schetst het dilemma. "Het voelt tegennatuurlijk om weg te lopen als er een boot met mensen in nood aankomt. Maar je weet dat als je tegen de regels ingaat we mogelijk alle hulpverlening kunnen opdoeken, ook de medische hulp in het kamp. Dan krijgt niemand meer de zorg die zo hard nodig is."
Steffi de Pous, directeur van Because We Carry, woonde in 2018 op Lesbos en komt er nog regelmatig. Haar stichting richt zich vooral op vrouwen en kinderen op de vlucht.
"Toen Pieter en de anderen werden aangeklaagd, ontstond er een algemene angst onder hulpverleners. Wij reden nog rond met een auto met daarin medische instrumenten, dekens, water, eten en schone kleren. Maar die mochten we dus niet meer gebruiken als er bootjes aankwamen."
Met haar team maakte De Pous dan een inschatting hoe hulpbehoevend mensen waren. "Dan maakten we een plannetje en belden netjes de kustwacht. Als die kwam, hadden we negen van de tien keer toch al wel geholpen. Dekens gegeven of zo. Maar we durven sindsdien niet meer het water in."
Pushbacks
Belangrijk bij het dilemma: er zijn inmiddels stapels bewijs dat de kustwacht vluchtelingen terugduwt naar Turkije, soms met geweld, ook als ze al op Lesbos zijn aangekomen. Ze worden soms op stuurloze opblaasbare vlotten naar open zee getrokken. De Griekse autoriteiten ontkennen zich schuldig te maken aan deze illegale pushbacks.
De angst zit er inmiddels goed in. De Pous zegt de afgelopen jaren meerdere keren plotseling te zijn gestopt met het verlenen van hulp. Omdat er ineens drones boven haar en haar collega's verschenen, bijvoorbeeld. "Een keer zat iemand met een verrekijker naar mij te turen. Ik moet nu stoppen met helpen dacht ik, want ik wil niet in de gevangenis komen. Maar waarvoor kom ik dan eigenlijk vast te zitten? Als ik nou op een jetski de zee op was gevaren, een touw had uitgegooid en die bootjes vanuit Turkije Griekenland in sleepte... Maar omdat ik iemand een deken, een flesje water of een mueslireep heb gegeven?"
Voorzichtiger geworden
Zelfs als Wittenberg en de 23 anderen worden vrijgesproken, heeft de zaak wel ruim zeven jaar boven hun hoofd gehangen. Ze moesten zich doorlopend beschikbaar houden voor de Griekse justitie, en sommigen kwamen door de verdenking lastig aan het werk.
"Wij zijn als organisatie veel voorzichtiger geworden", zegt Vonk. "Je vraagt je voortdurend af: wat zijn de risico's voor onze medewerkers en vrijwilligers? Waarvoor kun je aansprakelijk gehouden worden? Want je wil niet dat iemand jaren in zo'n proces terechtkomt. Dus ook al missen de beschuldigingen elke grond, dan toch blijven ze een rol spelen in ons werk."
Met draagbare kunstnier wil Nierstichting patiënten weer vrijheid geven
15 januari 2026 06:37
Er bestaat een goede kans dat ernstige nierpatiënten binnen een paar jaar veel meer vrijheid krijgen om te staan en gaan waar ze willen. De Nierstichting wil de eerste draagbare dialysemachine op de markt brengen, waardoor patiënten niet meer voor de rest van hun leven gebonden zijn aan hun huis en ziekenhuis.
Op dit moment moeten ongeveer 5000 mensen, om überhaupt te kunnen overleven, drie keer per week naar het ziekenhuis voor een urenlange hemodialyse waarbij hun bloed door een kunstnier wordt gezuiverd. Omdat deze levensreddende machines zeer omvangrijke installaties zijn die niet verplaatst kunnen worden, hebben patiënten hun hele leven een soort van huis- en ziekenhuisarrest.
Zo ziet dat eruit in de praktijk:
Op vakantie gaan of familie in het buitenland bezoeken is voor hen lastig, omdat ze dan vooraf dialyse moeten regelen in een ziekenhuis ter plaatse. Maar daar komt waarschijnlijk verandering in. Het UMC Utrecht is inmiddels klinische studies begonnen om de veiligheid en effectiviteit te testen van een nieuwe kunstnier. Deze zogeheten Neokidney past in een rolkoffer en kan in feite overal mee naartoe. Langdurig rondreizen hoeft dan geen probleem meer te zijn.
"En dat betekent straks echt een enorme verbetering van de kwaliteit van leven", zegt directeur Tom Oostrom van de Nierstichting met hoorbare trots. Het was immers de patiëntenorganisatie zelf die deze innovatie in gang heeft gezet. "We merkten dat er bij de grote dialysefabrikanten niet een echte motivatie bestond om kleinere en draagbare kunstnieren te ontwikkelen. Dus hebben we ruim twaalf jaar geleden besloten het heft in eigen handen te nemen."
Daarmee treedt de Nierstichting in de voetsporen van de Nederlandse arts en uitvinder Willem Kolff. Hij was het die in 1945 de eerste dialysemachine ontwikkelde en daarmee met succes het leven redde van een vrouw met acuut nierfalen.
In deze reportage probeerde NTR Wetenschap dezelfde kunstnier na te maken.
Later zou Kolff emigreren naar de VS waar hij de techniek voor kunstnieren verder verbeterde. Hij was ook de uitvinder van de hart-longmachine waardoor hart- en longtransplantaties mogelijk werden. Zelf probeerde Kolff ook een draagbare kunstnier te ontwikkelen, maar tot zijn grote frustratie lukte dat destijds technisch nog niet.
"Ongeveer twintig jaar geleden, toen hij al heel oud was, moedigde Kolff ons aan om zelf zo'n apparaat te ontwikkelen", vertelt Oostrom. "Volgens hem was de technologie inmiddels ver genoeg."
De Nierstichting stelde daarom met TNO een aanbestedingsplan op om de juiste partners te vinden. Uiteindelijk werden dat bedrijven uit Singapore en Zwitserland, die samen het bedrijf Nextkidney oprichtten. De eerste prototypes zijn in Frankrijk al op patiënten getest in samenwerking met het UMC Utrecht.
De resultaten waren dusdanig positief dat drie grote zorgverzekeraars, CZ, Menzis en Zilveren Kruis, financiële steun boden om het apparaat daadwerkelijk op de markt te brengen. Dit jaar beginnen tests die moeten bewijzen dat het marktmodel veilig en effectief genoeg is. Er zijn ongeveer vijftig patiënten bij betrokken, in Utrecht, Brussel en Caen in Frankrijk.
'Duizend behandelingen getoetst'
"Waar bij de eerste tests het model in het ziekenhuis werd getest voor een korte periode, gaan we het nu langer testen en bekijken hoe het functioneert als patiënten het thuis zelf doen", zegt internist-nefroloog Karin Gerritsen van het UMC Utrecht en hoofdonderzoeker van de Europese studie.
"We bekijken uiteraard alles. Maakt het apparaat het bloed voldoende schoon en wordt het overtollig vocht goed verwijderd? Ervaren patiënten bijwerkingen? Wat doet deze dialyse met de bloeddruk, de hartslag en de bloedwaarden? Uiteindelijk zullen we zeker duizend behandelingen uitvoeren en toetsen."
Volledige vergoeding
Als de resultaten goed zijn, wil het bedrijf zo snel mogelijk Europese en Amerikaanse toestemming krijgen om de nieuwe technologie op de markt te brengen. In Nederland zal de kunstnier naar alle waarschijnlijkheid vergoed worden via de zorgverzekering. De verwachting is dat dit al in 2027 of 2028 moet lukken.
Het scheelt behoorlijk in de kosten omdat veel minder zorgpersoneel nodig is als patiënten zelfstandig dialyseren.
Oostrom verwacht ook ver over de landgrenzen veel van het apparaat. "Door hulpverleners in rampgebieden. Na de tsunami in Japan waren in delen van het land helemaal geen mogelijkheden meer om te dialyseren. Dan gaat de klok voor mensen wel tikken. Met de draagbare kunstnier wordt het dan een stuk makkelijker om patiënten alsnog levensreddende zorg te bieden."
Wekdienst 15/1: Machado op bezoek in Witte Huis • Verkiezingen in Uganda
15 januari 2026 06:25
Goedemorgen! De Amerikaanse president Trump ontvangt vandaag de Venezolaanse oppositieleider Machado. En in Uganda wil president Museveni na 40 jaar nog een zevende termijn.
Eerst het weer: bewolkt, met op veel plaatsen wat regen. Alleen in Limburg mogelijk wat zon. Het wordt ongeveer 9 graden.
Ga je op pad? Hier vind je het overzicht van de files en hier lees je waar werkzaamheden en storingen zijn op het spoor.
Wat kun je vandaag verwachten?
Wat heb je gemist?
Iran heeft vannacht het luchtruim een uur of 5 gesloten voor alle vluchten, behalve voor commerciële vluchten die daar toestemming voor hadden. Waarom die beslissing is genomen, zegt de regering niet. Alles zou nu weer open zijn. Luchtvaartmaatschappijen werden gedwongen sommige vluchten te annuleren, om te leiden of uit te stellen.
In Iran is de grootste opstand in jaren bezig. Volgens een mensenrechtenorganisatie zijn tot nu toe zeker 2500 mensen omgekomen. Het regime slaat de protesten hard neer. President Trump dreigde eerder met steun aan de opstandelingen als Teheran het verzet de kop zou indrukken.
Nieuws uit de nacht:
En dan nog even dit:
Stationskat Brammetje is drie jaar na zijn dood in brons teruggekeerd naar Purmerend. Het dier was als vaste waarde op het treinstation geliefd bij reizigers, maar werd in 2023 doodgereden door een auto. Via een crowdfundingsactie werd 8000 euro ingezameld om hem als standbeeld te vereeuwigen
Fijne donderdag!
Tekort aan duurzame energie kan Nederland miljarden euro's kosten
15 januari 2026 06:14
De klad zit in de ontwikkeling van duurzame energie in Nederland. Dat constateerde het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) al eerder. Maar het niet halen van de Europese afspraken over de productie van elektriciteit uit zon en wind kan Nederland ook veel geld kosten.
Zo betaalde Nederland in 2020 al een keer 200 miljoen euro aan Denemarken omdat we de klimaatdoelen niet haalden. Lidstaten van de Europese Unie kunnen een overschot van een ander land tegen betaling laten meetellen bij de eigen groene stroomproductie wanneer ze zelf niet genoeg opwekken.
Kosten kunnen oplopen tot 2,6 miljard euro
Onderzoeksbureau Ecorys onderzocht in opdracht van de Nederlandse Vereniging Duurzame Energie (NVDE) wat Nederland nu te wachten staat. De kosten in 2030 en in de jaren daarna kunnen volgens Ecorys oplopen tot 2,6 miljard euro. Het PBL voorspelt dat de Nederlandse energieproductie in 2030 voor 32 procent duurzaam is, terwijl dit volgens Europese afspraken dan 39 procent zou moeten zijn.
Waar Nederland in 2020 nog redelijk makkelijk een overschot in Denemarken kon vinden, zal dat volgens Ecorys in 2030 veel lastiger worden. Vanwege het gebrek aan overschotten in andere landen zullen de kosten naar verwachting flink stijgen.
"Het is ontzettend zonde van het geld," zegt voorzitter Olof van der Gaag van de NVDE. "Want je krijgt er niets voor terug als Nederland." Los van het klimaat is er volgens Van der Gaag dus ook een financiële reden om de komende vier jaar extra te investeren in de productie van duurzame energie. Anders zal Nederland waarschijnlijk pas in 2034 aan de Europese afspraken voldoen.
De Europese doelstellingen zijn vanwege de energiecrisis in 2022 aangescherpt, om minder afhankelijk van met name Russisch gas te worden. Nederland kan vooral grote stappen maken met de uitbreiding van het aantal windparken op de Noordzee. Dat leek een aantal jaren de goede kant op te gaan, maar nu stokt de bouw vanwege toegenomen kosten en twijfel over de toekomstige afname van de elektriciteit.
Subsidie
Dit jaar geeft de overheid daarom voor het eerst weer subsidie voor de bouw van windparken op de Noordzee, maar het budget hiervoor is beperkt. Van der Gaag roept het nieuwe kabinet daarom op om weer extra te gaan investeren in klimaatbeleid. "De subsidies voor de verduurzaming van woningen en voor de productie van duurzame energie moeten worden uitgebreid. En er is extra geld nodig voor wind op zee en voor de verduurzaming van de industrie."
Naast de verplichting om meer duurzame energie te produceren zijn er ook afspraken gemaakt over het besparen van energie. Van Europa moet er 26,4 procent minder energie verbruikt worden, maar in Nederland dreigt dat percentage te blijven steken op 21,5 procent.
"Dus we moeten er ook voor zorgen dat we huizen sneller gaan isoleren en dat we elektrische auto's stimuleren, want die gaan veel efficiënter om met energie dan benzineauto's", zegt Van der Gaag.
Waar het kabinet van PVV, VVD, NSC en BBB het klimaatbeleid niet hoog op de agenda had staan, is de NVDE optimistisch over de ambities van het nieuwe kabinet. "Ik geloof eigenlijk dat Jetten, Bontenbal en Yesilgöz echt gemotiveerd zijn voor de energietransitie. De een misschien wat meer vanwege het klimaat, de ander misschien meer vanwege de onafhankelijkheid en de kansen voor bedrijven in Nederland. Maar ik geloof eigenlijk dat zij wel van plan zijn om hier werk van te gaan maken."
Naar verwachting wordt er eind deze maand meer duidelijk over de plannen van het minderheidskabinet van D66, CDA en VVD. Dan moet ook blijken of, en zo ja hoeveel, extra geld er voor klimaatbeleid beschikbaar is.
Iran sloot urenlang bijna hele luchtruim, maar zegt niet waarom
15 januari 2026 04:24
Iran heeft vannacht het luchtruim ongeveer vijf uur lang gesloten voor alle vluchten, behalve voor commerciële vluchten van of naar Iran die daar toestemming voor hadden gekregen. Waarom die beslissing is gemaakt, zegt de regering niet. Alles zou nu weer open zijn.
Luchtvaartmaatschappijen werden gedwongen sommige vluchten te annuleren, om te leiden of uit te stellen. Op verschillende vluchtradars was afgelopen nacht te zien dat er, op een enkel vliegtuig na, geen toestellen boven Iran vlogen.
Bijvoorbeeld op de website Flightradar24:
In een bericht aan piloten stond dat de sluiting naar schatting tot 7:30 uur lokale tijd zou duren (05.00 uur Nederlandse tijd). In een eerder bevel stond dat het luchtruim maar zo'n twee uur gesloten zou blijven. Dat besluit werd met meerdere uren verlengd.
Rond 04.00 uur (Nederlandse tijd) vlogen er een stuk of vijf vliegtuigen boven Iran. Die waren onderweg naar de hoofdstad Teheran. Ongeveer een half uur later volgden berichten dat Iran het luchtruim weer had geopend.
Ruim 2500 doden
Het besluit komt terwijl de spanningen met de VS hoog zijn, vanwege de keiharde aanpak van het Iraanse regime bij de landelijke protesten. Trump liet op sociale media weten dat "hulp onderweg" was voor demonstranten.
Gisteren werd bekend dat onder andere de VS een deel van het personeel terugtrekt van de Amerikaanse luchtmachtbasis Al Udeid in Qatar. Het is een voorzorgsmaatregel naar aanleiding van de opgelopen spanningen in Iran.
In Iran is de grootste opstand in jaren gaande. Die begon in Teheran als protest van winkeliers tegen de gestegen kosten van het levensonderhoud, maar groeide snel uit tot een landelijk protest tegen het regime vanwege onder meer het gebrek aan politieke vrijheid.
Het dodental is inmiddels opgelopen tot ruim 2500. Dat meldde HRANA gisteren, een in de Verenigde Staten gevestigde Iraanse mensenrechtenorganisatie.
Deze week riep Nederland de ambassadeur van Iran op het matje vanwege het geweld van de Iraanse overheid tegen vreedzame demonstranten. Demissionair minister van Buitenlandse Zaken Van Weel noemde het buitensporig.
Tanker met Venezolaanse olie meert aan op Curaçao
15 januari 2026 02:30
Een olietanker met Venezolaanse olie is aangemeerd op Curaçao. De olie wordt daar tijdelijk opgeslagen in tanks, in opdracht van de Amerikaanse regering.
Twee van de grootste grondstoffenhandelaren ter wereld, de Trafigura Group en de Vitol Group, zijn bezig met het verplaatsen van olie uit Venezuela naar het Caribisch gebied. Van daaruit moet het vervolgens doorverkocht worden.
Anderhalve week geleden vielen de Verenigde Staten Venezuela aan. Daarbij werd president Maduro gevangengenomen, omdat de VS hem verdenkt van het massaal doorvoeren van drugs. President Trump heeft gezegd dat de VS de komende tijd de leiding neemt over Venezuela en de olie-industrie.
Vier tankers
Persbureau Bloomberg meldde dinsdag dat voor de Venezolaanse kust vier tankers liggen, waarvan de olie tijdelijk opgeslagen moet worden op Curaçao en in de Bahama's.
De Trafigura Group en de Vitol Group zouden deze week 4,8 miljoen vaten olie uit Venezuela ontvangen, die tijdelijk naar opslagfaciliteiten in het Caribisch gebied moeten worden gebracht.
Correspondent Caribisch Gebied Dick Drayer:
"De aankomst van Venezolaanse olie in Curaçao past in een regeringsbreed gedragen ambitie om het eiland opnieuw een betekenisvolle rol te geven in de internationale energielogistiek. Waar Aruba de afgelopen jaren bewust afstand nam van de olie-industrie, heeft Curaçao die stap nooit gezet. Integendeel: opeenvolgende regeringen, en in het bijzonder de huidige, hebben steeds geprobeerd de sector nieuw leven in te blazen. Vaak tegen beter weten in. In dat licht zijn olieopslag en -overslag vooral een secondbestscenario.
De raffinaderij ligt inmiddels al meer dan vijf jaar stil en is zonder miljardeninvesteringen niet geschikt voor herstart. Maar dat geldt op Curaçao niet als een principieel bezwaar tegen de olie-industrie. Integendeel: als raffinage weer haalbaar zou worden, zou daar binnen de regeringspartij MFK politiek draagvlak voor bestaan. Tot die tijd richt de regering zich pragmatisch op opslag, overslag en logistiek, waarbij gebruik wordt gemaakt van bestaande infrastructuur als Bullenbaai.
Dat optimisme klinkt ook door in de toon van de regering. Minister-president Gilmar Pisas deelde deze week op sociale media een foto van zichzelf met olie-executives, vergezeld van de woorden: "Big opportunities coming for Curaçao. Stay focused. Move in silence."
Politiek wordt deze ontwikkeling in relatie tot Venezuela dan ook niet gezien als gevoelig of riskant, in tegenstelling tot bijvoorbeeld de Amerikaanse drugsinterventies en de inval die daarop volgde. Voor Curaçao overheerst nu het gevoel van economische kansen om de eigen positie in het Caribisch gebied te versterken. Voor zolang dat duurt, want de onzekerheid over wat zich zeventig kilometer zuidelijk in de komende tijd zal ontvouwen, blijft onverminderd groot."