Aanslagen op Europese defensiesector zetten ook bedrijven in Nederland op scherp
20 september 2026 08:38
De lijst met aanslagen en sabotageacties bij Europese defensiebedrijven groeit. Zo waren er brandstichtingen in Polen, Slowakije en Italië. Ook verijdelden autoriteiten een aanslag op een vrachtvliegtuig in Leipzig, een knooppunt van wapentransporten voor Oekraïne.
Aangenomen wordt dat Rusland achter veel van de aanvallen zit. Volgens deskundigen verandert het dreigingsbeeld voor Nederlandse defensiebedrijven ook, maar zijn zeker nieuwkomers op de markt zich daarvan nog niet voldoende bewust.
"Rusland is het conflict aan het uitbreiden, dat komt met risico's. De vraag is in hoeverre organisaties daar echt op zijn voorbereid", zegt Bart van den Berg. Hij is defensie- en veiligheidsdeskundige bij kennisinstituut Clingendael. "Onze regelgeving is gebaseerd op een ander dreigingsbeeld, dat redeneert in termen van oorlog of vrede en geen rekening houdt met de grijze zone waarin we nu zitten."
Dat dreigingen toenemen ziet ook Christa Hooijer, wetenschapsdirecteur bij onderzoeksorganisatie TNO Defensie. Daar worden nieuwe technieken ontwikkeld voor de Nederlandse krijgsmacht.
"Aan de aanslagen in het buitenland zie je dat het spannender wordt in de wereld. We moeten daarom ons onderzoek beter beveiligen, op verzoek van het ministerie van Defensie", zegt ze. "Gezien de kennis die we ontwikkelen, zijn we doelwit van spionage en pogingen tot diefstal van bedrijfsgeheimen. Daarom nemen we maatregelen om te voorkomen dat dat kan gebeuren."
Die maatregelen zijn volgens Hooijer gevarieerd. "Het gaat om fysieke beveiliging, zoals hekken, poortjes en portiers. Maar ook om digitale beveiliging en bewustwordingstraining voor onze mensen."
Niet naïef zijn
TNO is een grote organisatie en werkt al decennia samen met Defensie, maar in Nederland komen ook steeds meer kleine defensiestart-ups op. Een aantal daarvan levert, via onze eigen krijgsmacht, materieel of software aan Oekraïne.
"Van start-ups wordt wat betreft beveiliging echt veel gevraagd", zegt onderzoeker Van den Berg. "Ze moeten kijken naar het personeel dat ze aannemen en fysieke beveiliging van de locatie, naast hun zware gebruikelijke werk. En je moet gewoon permanente beveiliging hebben en erkennen dat als je aan Oekraïne levert, je daarvoor betaalt. Daar moeten we niet naïef over zijn."
Dat beaamt Eric Schouten, die vroeger namens inlichtingendienst AIVD contact hield met het bedrijfsleven over dreigingen uit Rusland en China. Inmiddels werkt hij in de private veiligheidssector. "Bedrijven die totaal niets van spionage weten, worden ineens lekker gemaakt om te leveren aan Defensie."
"Als ze dan op handelsmissie gaan in bijvoorbeeld Polen, staan ze vrolijk op de foto zonder te beseffen dat ze dan al in de gaten gehouden worden door Russische inlichtingendiensten", zegt hij. "Ik zie te veel dollartekens in de ogen van managers, zonder dat er nagedacht wordt over wat er qua veiligheidsmaatregelen bij hoort."
Hulp van overheid
Schouten geeft toe dat start-ups nog niet altijd kunnen voldoen aan hoge veiligheidsstandaarden. "Die hebben daar de middelen niet voor. Maar je kunt wel al investeren in risicoanalyse en bewustwording. Ik zie ook veel bedrijven die dat wel goed doen." Volgens Van den Berg kunnen kleine bedrijven inderdaad dure beveiliging niet altijd betalen. "De overheid moet je daar ook financieel bij helpen."
Het beste scenario is dat bedrijven hun inlichtingenpositie goed op orde hebben, zegt Schouten. "Dan kun je passende maatregelen nemen, zoals beveiligd communiceren of het controleren van afwijkend gedrag. Het hoeven niet direct dikke hekwerken te zijn."
Samenwerking
Bedrijven kunnen daarbij hulp inroepen van organisaties die ervaring hebben met het opsporen van kwetsbaarheden en het versterken van weerbaarheid. DNV Nederland is zo'n bedrijf. "We zien dat organisaties steeds vaker de vraag stellen hoe zij bezorgdheid kunnen omzetten in concrete maatregelen", zegt Derek Riezebos van DNV Nederland.
"De focus verschuift van bescherming tegen één specifiek risico naar voorbereiding op meerdere, onderling verbonden, dreigingen die gelijktijdig kunnen optreden. Denk bijvoorbeeld aan gecombineerde fysieke en cyberaanvallen." Volgens Riezebos is nauwe samenwerking tussen onder meer de overheid en de industrie belangrijk om de steeds complexere dreigingen het hoofd te bieden.
"Er bestaat geen maatregel waarmee alle risico's volledig kunnen worden uitgesloten. De vraag is daarom niet alleen hoe organisaties incidenten kunnen voorkomen, maar vooral hoe zij hun weerbaarheid vergroten. Zodat ze verstoringen waar mogelijk voorkomen, de impact beperken en snel kunnen herstellen als er toch iets gebeurt."
Wekdienst 20/9: verkiezingen in Duitse deelstaten • Jubileumeditie Dam tot Damloop
20 september 2026 06:53
Goedemorgen! In de Duitse deelstaten Mecklenburg-Voor-Pommeren en Berlijn zijn verkiezingen en de Dam tot Damloop tussen Amsterdam en Zaandam viert zijn veertigste verjaardag.
Eerst het weer: in het zuiden begint de dag grijs en met regen. Overdag blijft het op de meeste plekken droog met temperaturen tussen de 17 en 19 graden.
Ga je vandaag op pad? Hier vind je het overzicht van de files en wegwerkzaamheden en hier alles over de situatie op het spoor.
Wat kun je vandaag verwachten?
Wat heb je gemist?
Zanger Ed Sheeran heeft excuses aangeboden voor "de fouten" die hij heeft gemaakt, toen hij de Amerikaanse rapper Macklemore uit zijn tour schrapte. Ook noemde hij de situatie in Gaza "catastrofaal en onverdedigbaar".
Begin deze week werd de Amerikaanse rapper Macklemore uit de tour van Sheeran gezet, nadat hij tijdens een optreden "Free Palestine" had geroepen. Israël bombardeert en beschiet Gaza vrijwel dagelijks; daarbij komen bijna elke dag Palestijnen om het leven.
Ander nieuws uit de nacht:
En dan nog even dit:
De aardappel is tegenwoordig een vast onderdeel van onze warme maaltijd, maar eeuwenlang aten we hem nauwelijks. Ondanks de komst van nieuwe producten en exotische invloeden bleef het dagelijkse menu eeuwenlang vrijwel onveranderd, blijkt uit het promotieonderzoek van archeoloog Merit Hondelink van de Rijksuniversiteit Groningen. RTV Noord schreef erover.
Hondelink reconstrueerde onze eetgewoontes sinds het jaar 1500, door oude poep te bestuderen. "Mensen denken ook vaak dat aardappelen en het standaard avg'tje van aardappelen, vlees en groente al eeuwenlang de norm zijn, maar de werkelijkheid blijkt anders."
Fijne dag!
Toekomst bondskanselier Merz op het spel bij Duitse deelstaatverkiezingen
20 september 2026 06:30
In de Duitse deelstaten Berlijn en Mecklenburg-Voor-Pommeren zijn sinds 08.00 uur de stembureaus open voor deelstaatverkiezingen. Het gaat niet om de grootste regio's, met bij elkaar zo'n vijf miljoen inwoners. Toch kan de stembusgang grote gevolgen hebben voor de landelijke politiek.
Na de monsterzege van de radicaal-rechtse AfD in Saksen-Anhalt staat bondskanselier Merz onder druk, mede omdat de overwinning van de AfD ten koste ging van zijn eigen CDU. Al dagen wordt over zijn aftreden gespeculeerd en binnen zijn partij wordt zijn vervanging voorbereid. Aan het eind van de middag komt de partijtop bijeen om over zijn lot te beslissen.
In beide deelstaten wijzen peilingen op verlies voor de CDU. De situatie in Mecklenburg-Voor-Pommeren (MV), lang de thuisstaat van CDU-kanselier Merkel, is de situatie het meest kritiek. Daar koerst de partij af op het slechtste resultaat ooit in een deelstaat. De christendemocraten dreigen zelfs onder de kiesdrempel te eindigen.
De partij is deels het slachtoffer van een tweestrijd tussen de AfD en de SPD, maar lokale CDU'ers wijten de verwachte nederlaag ook aan de onvrede over Merz.
Berlijn
In Berlijn levert de CDU nu nog de burgemeester, maar hij stapt op na een reeks leugens over zijn handelen bij een grote stroomstoring. Een duidelijke favoriet is er niet: vier partijen peilen tussen de 16 en 21 procent, met Die Linke nipt aan kop. Zelfs de AfD kan in de progressieve hoofdstad de grootste worden, met name vanwege succes in de buitenwijken.
Zelfs als de CDU de grootste blijft in Berlijn, lijkt een coalitie tussen de drie linkse partijen realistisch. Dan verliest Merz' partij opnieuw een belangrijke post. Als Die Linke de grootste worden, is het de eerste keer dat die partij wint in Berlijn. De partij van Elif Eralp zou als felste anti-AfD-geluid juist kunnen profiteren van het AfD-succes eerder deze maand.
Merz is door de lokale CDU-afdelingen buiten de campagne gehouden. De bondskanselier is geen stemmentrekker, integendeel. Met name in MV zette de CDU zich actief af van hun leider. Het toont hoe het aanblijven van Merz een existentieel gevaar vormt voor de partij.
Partijtop bijeen
Merz weet dat hij in het nauw zit. Het partijbestuur van de CDU wordt daarom om 17.00 uur bijeengeroepen in Berlijn. Onder hen zijn de huidige acht deelstaatpremiers van de CDU. Op de verkiezingsavond van Saksen-Anhalt nodigde hij ook al de premiers uit, maar toen kwam er slechts één opdagen.
Nu wil hij controle hebben én uitstralen. Naar verluidt zal Merz zijn vertrouwelingen in de ogen aankijken en om hun vertrouwen vragen. Stützen oder stürzen, is de vraag: steunen of laten vallen. Alom wordt aangenomen dat het de machtige deelstaatpremiers zijn die bij Merz zouden moeten aandringen tot aftreden.
Dat kan alleen als de partijprominenten eensgezind optreden. Vermoedelijk één van hen zal Merz moeten opvolgen. Zo'n unieke kanselierswissel moet breed gedragen zijn, niet in de laatste plaats door Merz zelf. Uiteindelijk zal de Bondsdag ermee akkoord moeten gaan, inclusief coalitiepartner SPD en de Merz-loyalisten in de fractie.
Halve steun
De premiers spraken deze week in een brief hun steun uit aan de bondskanselier, zonder Merz bij naam te noemen. De tekst legde echter vooral de nadruk op het belang van stabiliteit. Ook werd samenwerking met de AfD of de optie van een minderheidsregering uitgesloten, andere geruchten die deze week de kop opstaken.
De brief verstomde de discussie over Merz kortstondig, maar een hartstochtelijke steunverklaring was het niet. Zoals SPD-vicevoorzitter Schweitzer het omschreef: "Als ik voetbaltrainer zou zijn en het bestuur zegt op deze manier mij te willen behouden, dan zou ik alvast nadenken waar mijn tas ook alweer stond."
Ook als de partijtop vanavond steun uitspreekt, is Merz nog niet direct gered. Deze zomer hield de partij ook vast aan de in opspraak geraakte fractievoorzitter Spahn, totdat de verontwaardiging en het verzet onder leden te groot werd. Merz heeft voor de zekerheid een geplande reis naar de VS afgezegd om de komende dagen met zijn fractie in gesprek te kunnen.
Zo hangt het lot van Merz boven deze verkiezingen, die eigenlijk vooral over de deelstaatpolitiek hadden moeten gaan. Hoe het afloopt, durft niemand met zekerheid te zeggen. "Maatregelen ontstaan in een bepaalde situatie en vanavond zal een zekere dynamiek ontstaan", omschreef een anonieme CDU-deelstaatvoorzitter de kansen op een putsch tegenover Die Welt.
De stemlokalen zijn open tot 18.00 uur. Direct daarna volgt een exitpoll in beide deelstaten. De voorlopige uitslag volgt in de nacht.
Grote brand in bowlingcentrum Leeuwarden, pand niet meer te redden
20 september 2026 05:36
In Leeuwarden woedt een grote brand in een bowlingcentrum. Volgens de veiligheidsregio is het pand niet meer te redden en laat de brandweer het gecontroleerd uitbranden.
De brand brak rond 03.45 uur uit. Er waren op dat moment geen mensen binnen, zegt de veiligheidsregio. Het is niet bekend hoe de brand in het bowlingcentrum aan het Kalverdijkje is ontstaan.
Midden in de nacht trok de brand toch veel bekijks:
Bij het brandende gebouw zijn knallen te horen. Mogelijk worden die veroorzaakt door ontploffende gasflessen of andere dingen die onder druk staan, zegt de veiligheidsregio.
NL-Alerts vanwege rook
Omdat er veel rook vrijkomt, zijn twee NL-Alerts verstuurd aan omwonenden. Mensen worden geadviseerd om uit de rook te blijven, ramen en deuren te sluiten en de mechanische ventilatie uit te zetten.
De brandweer is tijdelijk gestopt met blussen, zodat de rook meer omhoogtrekt. Door het blussen ging de rook juist lager hangen en trok die richting een naastgelegen wijk.
Geen asbest
Uit metingen blijkt dat er geen asbest is vrijgekomen bij de brand. Ook zijn er geen verhoogde concentraties schadelijke stoffen gemeten.
Inmiddels is er ook een droneteam van de brandweer aanwezig. Met de drone kunnen brandweermensen goed zien waar er nog brand is.
Ed Sheeran erkent fouten tijdens eerste concert sinds ophef rond schrappen Macklemore
20 september 2026 03:44
Zanger Ed Sheeran heeft tijdens zijn eerste optreden sinds de Amerikaanse rapper Macklemore uit het voorprogramma is geschrapt, excuses gemaakt voor de ophef die is ontstaan. Volgens Sheeran heeft hij "fouten" gemaakt bij het omgaan met de situatie. "Ik wilde nooit een activistische muzikant worden, maar dit heeft me midden in een belangrijk en gepassioneerd debat over de vrijheid van meningsuiting en de meest complexe politieke kwestie ter wereld geplaatst", zei hij.
Ook sprak hij zich uit over de situatie in Gaza. Hij noemde die aan het begin van het concert in Philadelphia "catastrofaal en onverdedigbaar".
Macklemore zou met Sheeran door de Verenigde Staten touren. Tijdens een concert op 4 september in het MetLife Stadium in de Amerikaanse staat New Jersey vroeg de rapper aandacht voor de situatie van de Palestijnen in Gaza en op de bezette Westelijke Jordaanoever. Zo riep hij onder meer "Free Palestine".
Stadioneigenaar
Macklemore zei na zijn vertrek uit de tour dat Robert Kraft, de eigenaar van het stadion in Massachusetts waar Sheeran komende week optreedt, contact had opgenomen met de Britse zanger. Kraft zou hem hebben verteld dat Macklemore niet in zijn stadion mocht optreden. Volgens de rapper had Kraft daarnaast andere stadioneigenaren tegen hem opgezet.
Kraft reageerde dat hij Macklemore niet wilde laten optreden vanwege zijn uitspraken en een "bredere geschiedenis van antisemitische retoriek en beeldvorming". Hij zei dat hij zich verantwoordelijk voelt om in te grijpen wanneer volgens hem een grens wordt overschreden.
'Besluit van organisator'
Sheeran kreeg kritiek op het schrappen van Macklemore. Sommige fans vonden dat hij duidelijker stelling had moeten nemen. Sheeran zei zelf dat het besluit om Macklemore te schrappen niet van hem kwam, maar van de organisator van de tour.
Ook leden van Sheerans begeleidingsband Beoga en drie andere acts die in het voorprogramma zouden spelen, trokken zich terug. Het gaat om Finneas, Lukas Graham en Aaron Rowe. Zij deden dat uit solidariteit met Macklemore. Sheeran trad vannacht dan ook op zonder voorprogramma.
Sheeran zei eerder dat hij zijn optredens niet als politiek platform wil gebruiken. Tegelijkertijd zei hij persoonlijke opvattingen te hebben over het conflict tussen Israël en de Palestijnen. Hij zei dat hij gedurende de week had geprobeerd een oplossing te vinden tussen de betrokken partijen.
Gaza en Israël
Over de situatie in Gaza zei Sheeran tijdens het concert: "Mijn hart is gebroken door de omvang van de verwoesting en het verlies van levens van burgers en kinderen." Ook zei hij dat hij wil dat zijn muziek en optredens draaien om eenheid en menselijkheid, en niet om politiek.
Sheeran noemde de gebeurtenissen in Israël tijdens de aanslagen van 7 oktober 2023 "afschuwelijk" en zei dat ze eeuwenlang Joods leed verder hebben verergerd.
Voor het stadion verzamelden zich voorafgaand aan het concert ongeveer vijftig pro-Palestijnse demonstranten.
Duitsers opgepakt voor ophangen van nepkunst in het Louvre
20 september 2026 02:40
In Parijs zijn twee Duitsers opgepakt die voor de grap schilderijen hadden opgehangen in het Louvre. Op de werken waren ze zelf te zien.
De mannen hingen de werken met plakband aan de muur in de zaal waar ook de Mona Lisa hangt. De historische muur raakte daarbij licht beschadigd.
Het museum kon de grap niet waarderen. De twee Duitsers werden aangehouden door bewakers en overgedragen aan de politie.
De mannen verklaarden dat ze het voor de lol hadden gedaan. Op het ene schilderij was een van de twee mannen in een harnas te zien, terwijl op het andere de twee mannen samen met een vrouw waren afgebeeld.
De grap is pijnlijk voor het wereldberoemde museum. Vorig jaar was het Louvre doelwit van een inbraak waarbij overdag sieraden ter waarde van miljoenen euro's zijn gestolen. De dieven kwamen binnen via een verhuislift en vertrokken niet lang erna. Vier verdachten zijn gearresteerd. Het museum zei na de roof de beveiliging te verscherpen.