Wekdienst 19/10: Canadese provincie Alberta stemt over afsplitsing • Franse ministers bijeen na rellen
19 oktober 2026 06:30
Goedemorgen! In de Canadese provincie Alberta wordt een referendum gehouden over een mogelijke afsplitsing en in Frankrijk komen de ministers in een crisisvergadering bijeen om te praten over de rellen van afgelopen weekend.
Eerst het weer: vanochtend bewolking en in het zuiden mist. Later meer zon. Het wordt 13 tot 16 graden.
Ga je vandaag op pad? Hier vind je het overzicht van de files en wegwerkzaamheden en hier alles over de situatie op het spoor.
Wat kan je vandaag verwachten?
Wat heb je gemist?
Ook vannacht was het onrustig in Parijs. In de vroege ochtend zijn opnieuw jongeren aangehouden, vanwege plunderingen van winkels. Dit weekend werden al bijna 2400 mensen gearresteerd, in verband met rellen bij protesten in meerdere steden.
Gisteravond werden afvalbakken en elektrische fietsen in brand gestoken. Daarnaast gooiden jongeren brokstukken van een vernielde fontein naar agenten.
De betogingen waren vooral gericht tegen de stijgende prijzen in Frankrijk en de staat van het onderwijs. In de loop van de dag ontaardden die in rellen. President Macron zegt dat de daders van de vernielingen en het geweld daarvoor zullen boeten.
Ander nieuws uit de nacht:
En dan nog even dit:
Gisteren, een dag na de demonstraties die in Parijs en in andere Franse steden volledig uit de hand liepen, heeft de Franse president Macron in een televisietoespraak uitgehaald naar de relschoppers. Hij zei dat degenen die vernielingen hebben aangericht "moeten boeten". Ook riep hij op tot kalmte. Ondertussen gingen de rellen in Parijs gewoon door.
Fijne dag!
Vlucht uit Tel Aviv naar Wenen maakt voorzorgslanding in Bulgarije na bommelding
19 oktober 2026 03:44
Een vlucht die vanuit de Israëlische stad Tel Aviv onderweg was naar Wenen in Oostenrijk is uitgeweken op het vliegveld van Sofia in Bulgarije nadat er een bommelding was gedaan. Dat melden de Bulgaarse autoriteiten.
Het vliegtuig wordt doorzocht, het is niet bekendgemaakt of er een explosief aan boord is aangetroffen. Een speciaal team doet onderzoek naar het incident.
De vlucht van de Oostenrijkse luchtvaartmaatschappij Austrian Airlines was om 18.40 uur lokale tijd vanuit Israël vertrokken en landde om 21.25 uur in Sofia. Dat gebeurde nadat de bemanning bij de Roemeense grens melding had gemaakt van een "bomdreigingssignaal", zegt het Bulgaarse ministerie van Transport.
Daarop werd, zoals volgens het ministerie gebruikelijk is, een gevechtsvliegtuig ingezet, dat het passagiersvliegtuig begeleidde naar de Bulgaarse luchthaven. Eenmaal daar zijn de reizigers van boord gehaald en omgeboekt naar een andere vlucht.
Austrian Airlines zegt tegen Sky News dat "we kunnen bevestigen dat er een dreiging is geuit tegen de vlucht van Tel Aviv naar Wenen, waardoor een tussenstop in Sofia noodzakelijk was." Aan boord waren 51 passagiers en zes bemanningsleden.
Volgens de Israëlische krant Haaretz werd de bommelding gedaan door een Oostenrijkse staatsburger die niet aan boord van de vlucht was.
Flydubai-vlucht
Vorige maand maakte een vliegtuig dat onderweg was van Dubai naar Tel Aviv een duikvlucht en landing op een vliegveld in Saudi-Arabië. Dat gebeurde nadat de copiloot van de Flydubai-vlucht de gezagvoerder had neergestoken. Daarop ontstond een worsteling, waarbij de gezagvoerder de copiloot uit de cockpit wist te werken en hij werd overmeesterd door passagiers aan boord.
Volgens de openbaar aanklager van de Verenigde Arabische Emiraten (VAE) was de copiloot, een man uit Oman, van plan om het toestel met daarin met name Israëliërs te laten neerstorten op het vliegveld van Tel Aviv.
Nog 19 mensen in kritieke toestand na fatale brand op militaire basis Canada
19 oktober 2026 01:27
19 van de 39 mensen die zaterdag bij de brand op een militaire basis in Canada gewond raakten en naar het ziekenhuis moesten, verkeren in kritieke toestand. Dat heeft de premier van de provincie Alberta bekendgemaakt.
Bij de brand in Wainwright in Alberta kwamen vier militairen om het leven. Het incident gebeurde toen er op het militaire terrein tijdens een oefening met scherp werd geschoten. Mogelijk werd daarbij een gasleiding of gasput geraakt, waarop een explosie volgde en het vuur ontstond.
Hoe dat precies heeft kunnen gebeuren, wordt nog onderzocht. Volgens het leger zijn er geen aanwijzingen voor een terroristische daad.
Vuur verplaatste snel
Een hoge generaal zegt dat kort nadat de brand was uitgebroken, verondersteld werd dat het vuur onder controle was, toen de wind plots draaide. Daarop bewoog het vuur zich in rap tempo naar plekken waar de militairen aan het oefenen waren.
Volgens de generaal "was het vuur een kilometer verderop toen de wind draaide, waarop de brand zich binnen 36 seconden een kilometer verplaatste". Dat het zo hard zou waaien, was voor de oefening begon niet bekend. In de provincie werden zaterdag windstoten tot 100 kilometer per uur gemeten.
In de provincie werd vanwege de brand "code oranje afgekondigd", waarop de hulpdiensten uitrukten met onder meer 22 ambulances, zes vliegtuigen en twee helikopters. De slachtoffers zijn naar vier ziekenhuizen in de regio gebracht.
De vier omgekomen militairen zijn geïdentificeerd en hun families zijn ingelicht. Sommigen van de gewonden hebben ernstige brandwonden opgelopen en moeten mogelijk weken tot maanden revalideren, zegt de premier van Alberta.
De Canadese premier Mark Carney spreekt van "een van de grootste tragedies voor het Canadese leger op eigen grondgebied in vredestijd". Hij heeft bevolen dat vlaggen op overheidsgebouwen halfstok worden gehesen.
VS dreigt met 'verwoestende' tegenmaatregelen als Europa SpaceX niet vrij baan geeft
18 oktober 2026 22:18
Europese bedrijven krijgen te maken met "verwoestende" tegenmaatregelen als Brussel plannen doorzet om de toegang tot de Europese markt te beperken voor bijvoorbeeld het Amerikaanse techbedrijf SpaceX van Elon Musk. Dat zegt de Amerikaanse ambassadeur bij de Europese Unie, Andrew Puzder, tegen de Britse krant Financial Times. Wat die tegenmaatregelen zouden inhouden, zegt hij niet.
Afgelopen zomer diende de Europese Commissie een voorstel in om een deel van de frequenties voor mobiele satellietdiensten uitsluitend te reserveren voor Europese bedrijven. Voor niet-Europese bedrijven zouden daardoor minder frequenties overblijven.
Het voorstel moet de technologische soevereiniteit van Europa versterken. Het is vooral belangrijk om minder afhankelijk te worden van technologie uit de VS, klinkt het vanuit Brussel, vanwege de onvoorspelbaarheid van de Amerikaanse president Trump.
Satellietondersteuning in Oekraïne
Eerder uitte technologie- en ruimtevaartbedrijf SpaceX al scherpe kritiek op de Europese plannen. SpaceX stelt dat Europa de satellietondersteuning in Oekraïne in gevaar brengt als de frequenties voor het bedrijf worden beperkt.
Oekraïense militairen gebruiken de militaire tak van het satellietnetwerk Starlink van moederbedrijf SpaceX om te communiceren en drones aan te sturen in de oorlog tegen Rusland.
Afgelopen dagen kampte het Oekraïense leger met problemen met Starlink. Het Witte Huis gaf volgens bronnen van persbureau Reuters opdracht aan SpaceX om limieten in te stellen aan de snelheid van drones. Die konden daardoor maximaal 160 kilometer per uur in plaats van topsnelheden tot 500 kilometer per uur.
Macron haalt in tv-toespraak uit naar relschoppers terwijl rellen in Parijs doorgaan
18 oktober 2026 21:52
Een dag na de demonstraties die in Parijs en in andere Franse steden volledig uit de hand liepen, heeft de Franse president Macron in een televisietoespraak uitgehaald naar de relschoppers. Hij zei dat degenen die vernielingen hebben aangericht "moeten boeten". "We zullen geen compromissen sluiten", voegde hij daaraan toe.
Ook zei hij dat hij wil dat de schade die is aangericht wordt verhaald op de geweldplegers. "Wie vernielingen heeft aangericht, moet boeten. Wie heeft geplunderd, moet de schade vergoeden", zei hij. Hij wees daarbij expliciet naar extreemlinkse groeperingen in het land. "Wie de Republiek ten val wilde brengen, zal ter verantwoording worden geroepen."
Macron maakte daarbij een duidelijk een onderscheid tussen de demonstranten die gisteren vreedzaam protesteerden, en de plunderaars en brandstichters. "We mogen de demonstranten met legitieme eisen nooit verwarren met degenen die vernielingen hebben aangericht. Hun stem moet zonder vooroordelen en zonder de problemen te bagatelliseren worden gehoord."
'De orde krachtig handhaven'
Hij noemde het geweld verder "ongebreideld" en "niet te rechtvaardigen". Behalve in Parijs gingen gisteren, na weken van scholierenprotesten, ook in zeker 110 andere plaatsen in het land mensen de straat op om te protesteren tegen het regeringsbeleid, de staat van het onderwijs en de stijgende kosten van levensonderhoud.
Op veel plaatsen verliep dit ordentelijk en rustig, ook in Parijs, maar waar het misging, ging het ook goed mis. In Limoges werd het 19e-eeuwse gemeentehuis in brand gestoken, waarop de toren instortte. In Marseille werd in het stadhuis de buste van Marianne vernield, het symbool van de Franse Republiek.
Ook werden verspreid over het land vele auto's en gebouwen in brand gestoken en werd er volop geplunderd. Er zijn volgens het Franse ministerie van Binnenlandse Zaken 2397 mensen opgepakt.
In zijn tv-toespraak zei Macron de problemen van de demonstranten te begrijpen. "Onze verantwoordelijkheid is daarom tweeledig: luisteren naar de woede en de oorzaken ervan aanpakken en de republikeinse orde krachtig handhaven." Hij kondigde echter geen concrete maatregelen aan om de almaar oplopende kosten van het dagelijks leven in Frankrijk te beteugelen.
Fragment uit de tv-toespraak van Macron:
Wel wees hij naar het conflict in het Midden-Oosten als de belangrijkste oorzaak van de prijsstijgingen in de Franse supermarkten en aan de pomp. Morgen begint zijn driedaagse rondreis door de Golfstaten, benadrukte hij vervolgens. Hij beloofde het Franse volk dat hij zijn inspanningen voortzet om de Franse brandstof- en gasvoorziening veilig te stellen.
Tot slot riep hij alle politieke partijen en maatschappelijke organisaties op om al het geweld ondubbelzinnig te veroordelen. "Het land heeft behoefte aan orde en verzoening, niet aan escalatie."
Het is maar de vraag of het daarvan komt. De centrumrechtse presidentskandidaat Bruno Retailleau vindt de speech van Macron "zeer verontrustend", schrijft hij op X. Volgens hem had Macron de noodtoestand moeten uitroepen om "het Franse volk te beschermen". De Parijse senator Yannick Jadot noemt het optreden een "vreselijke demonstratie van de onmacht". "Ons land is als een dronken schip zonder kapitein dat van alle kanten water binnenkrijgt."
Weer onrustig in Parijs
Terwijl Macron zich tot de relschoppers richtte, was het in de straten van Parijs wederom onrustig. Al in de middag moest de ordepolitie op Place de la République ingrijpen. Het zette traangas in om tientallen gemaskerde deelnemers van een niet bij het stadsbestuur aangemelde demonstratie uiteen te drijven.
Op sociale media was een bericht rondgegaan waarin werd opgeroepen om "de beweging voort te zetten". Meerdere Franse media meldden dat het vervolgens weer snel uit de hand liep. In het centrum van de Franse hoofdstad werden winkels geplunderd, ook werden er veel grote branden gesticht.
Op beelden is te zien dat tientallen jongeren de stenen fontein rondom het Monument voor de Republiek vernielen om vervolgens brokstukken naar de politie te gooien. Nadat de politie van Parijs net als gisteren de CRS 8 had ingezet, een elite-eenheid van de Franse politie die specifiek is getraind in het bestrijden van stedelijk geweld, verspreidden de relschoppers zich in omliggende straten.
Vooral aan de drukke straat Faubourg du Temple, die vanaf de Place de la République naar het noordoosten van de stad loopt, liep het uit de hand tussen jongeren die zich met capuchons onherkenbaar probeerden te maken en de ordediensten.
De Franse krant Le Monde meldt dat er nog altijd afvalbakken in brand worden gestoken en de relschoppers elektrische fietsen gebruiken om brandende barricades op te werpen.
Winkels sluiten
Ook schrijft de krant dat jongeren aan het begin van de avond een tabakszaak binnengingen en plunderden. Gisteren was deze winkel daar ook al het slachtoffer van. De eigenaresse was toen in haar zaak om deze tegen de relschoppers te beschermen. Uiteindelijk moest zij met een hoofdwond worden afgevoerd naar het ziekenhuis.
De districtsburgemeester van het centrum van Parijs roept op X winkeliers op hun winkels te sluiten. Hij spreekt over vandalisme en brandstichtingen die weer zijn opgelaaid.
Trumps nieuwe stemwet werd in 2014 in Kansas al eens getest en het werd een chaos
18 oktober 2026 20:01
De Amerikaanse president Trump wil dat kiezers voor de Congresverkiezingen van begin november een bewijs van staatsburgerschap en hun paspoort overleggen voordat ze hun stem mogen uitbrengen. In de staat Kansas werd dat al eens geprobeerd. Het werd een faliekante mislukking, waarvan tienduizenden stemgerechtigden de dupe werden.
Toen Steven Fish uit Ottawa, Kansas, zich in 2014 wilde registreren als kiezer, moest hij zijn geboorteakte laten zien. Hij had geen idee waar hij die moest zoeken. Het document kon bij zijn stiefvader liggen, maar met hem was hij gebrouilleerd. En waar moest hij het origineel opvragen? De militaire basis waar hij was geboren, was al in de jaren 90 gesloten.
Het mag voor Nederlanders vreemd in de oren klinken, maar veel Amerikanen hebben hun geboorteakte niet voorhanden. Sterker nog: de helft heeft niet eens een paspoort. In de staat Kansas zijn dat er nog minder.
Ook kiezers die hun documenten wel op orde hadden, kwamen in de problemen. "Vrouwen moesten ook een huwelijksakte tonen om te verklaren waarom hun naam verschilde van die op hun geboorteakte", herinnert Micah Kubic van burgerrechtenorganisatie American Civil Liberties Union (ACLU) zich. Het ACLU komt op voor grondrechten en burgerlijke vrijheden.
Tad Stricker had wél alle vereiste documenten voorhanden toen hij in Kansas City een rijbewijs aanvroeg, en zich meteen liet registreren als kiezer. Maar er werd niet naar gevraagd. Toen hij zich eenmaal bij het stemlokaal meldde, bleek hij niet op de kieslijst te staan. Hij mocht nog een voorlopig stembiljet invullen, maar dat werd niet meegeteld: zijn stem ging verloren.
Fish en Stricker waren niet de enigen die door de regel werden getroffen: uit onderzoek kwam naar voren dat de registratie van zo'n 30.000 inwoners van Kansas onterecht was geblokkeerd. En het middel bleek erger dan de kwaal: slechts enkele tientallen niet-staatsburgers hadden zich geregistreerd, vaak door misverstanden. Een handjevol van hen had uiteindelijk daadwerkelijk een stem uitgebracht.
"Het was het zeker niet waard om daarvoor tienduizenden stemmen verloren te laten gaan", vindt Kubic van de ACLU.
De cijfers komen overeen met het landelijke beeld. Zelfs de conservatieve denktank Heritage Foundation vond in een kwart eeuw, op meer dan een miljard uitgebrachte stemmen, nog geen negentig voorbeelden. "De consequentie voor zulke fraude is celstraf of deportatie, dat risico neemt vrijwel niemand", meent Lana Nott van het Campaign Legal Center in Washington D.C.
Het lijkt dan ook meestal geen kwade opzet. Zo stemde een burgemeester in Kansas meerdere malen op Trump terwijl hij geen staatsburger is. Joe Ceballos is van Mexicaanse afkomst en heeft als permanente inwoner van de VS wel een 'green card'. Hij zegt zich er niet van bewust te zijn geweest dat hij niet mocht stemmen.
Ceballos trad af als burgemeester en werd veroordeeld tot een jaar voorwaardelijke celstraf en een boete. Kort daarna werd hij alsnog opgepakt door immigratiedienst ICE. Inmiddels is hij op borgtocht vrijgelaten, in afwachting van zijn hoorzitting.
Republikeinen wijzen echter op een recent schandaal in de Democratische staat New Jersey. Daar bleken door een softwarefout 6600 inwoners onterecht als stemgerechtigd te zijn geregistreerd. 400 van hen brachten ook daadwerkelijk hun stem uit.
Twee miljoen dollar terugbetalen
Steven Fish en Tad Stricker konden dus juist niet hun stem uitbrengen. Ze klaagden met hulp van de ACLU de staat Kansas aan. Met succes: in 2018 verklaarde de rechter de regels ongrondwettig. Kansas moest de klagers bijna twee miljoen dollar aan advocaatkosten terugbetalen. De staat ging in hoger beroep, maar ook de hogere rechters kwamen tot dezelfde conclusie.
Dat betekende het einde van de 'SAFE-act', zoals de wet in Kansas heette. Maar door president Trump krijgt de wet een nieuw leven, onder een bijna identieke naam: de SAVE-act. Trump probeert die met al zijn gewicht door het Congres te krijgen, nadat zijn presidentiële decreet met soortgelijke verplichtingen bij de rechter was gestrand.
Dit voorjaar weigerde Trump zelfs andere wetgeving te tekenen zolang zijn eigen partij zich niet achter de SAVE-act schaarde. Toch is er tot nu toe geen meerderheid voor in de Senaat, al heeft een dozijn Republikeinse staten al wel soortgelijke regels ingevoerd. In de helft van die staten gaan de regels al bij de aankomende midterms in.
Voor Steven Fish voelt het als een déjà vu. "Het is schokkend dat onze kiesrechten opnieuw worden aangetast, met dezelfde retoriek." Ook voor Tad Stricker voelt het als een herhaling van zetten. "We hebben deze film, en het einde ervan, al gezien", zegt hij.
Volgens Stricker wordt kiezers vanwege politieke motieven het stemrecht ontnomen. Hij vreest dat het met name voor geïmmigreerde Amerikanen moeilijker wordt zich te laten registreren als kiezer. "Als ik als blanke man van middelbare leeftijd al de dupe ben, hoe zal dat dan uitpakken voor genaturaliseerde immigranten?"
Maar ook als de regels niet worden ingevoerd kan Trump dit politiek gebruiken. Bij een Republikeinse nederlaag kan hij opnieuw claimen dat er sprake was van verkiezingsfraude.