Aantal Nederlanders dat overlijdt door euthanasie in 25 jaar vervijfvoudigd
2 juli 2026 15:57
Het aantal mensen dat overlijdt door euthanasie is in 25 jaar tijd gestegen van 2000 naar bijna 10.000 per jaar. Dat komt door meerdere maatschappelijke factoren, zoals vergrijzing, het aantal mensen dat langer met chronische aandoeningen leeft en een sterkere nadruk op eigen keuze.
Dat blijkt uit onderzoek van het Radboudumc, het UMC Utrecht en Amsterdam UMC. Zij deden in opdracht van het ministerie van Volksgezondheid onderzoek naar de stijging van het aantal euthanasiemeldingen in Nederland. De wetenschappers baseerden zich op eerdere onderzoeken en interviews met burgers en zorgprofessionals.
Bijna 10.000 mensen in Nederland overleden in 2024 door euthanasie. In de meeste gevallen waren het mensen die al langer kampten met lichamelijke aandoeningen, zoals kanker of long- en vaatziekten. De meeste mensen die in 2024 euthanasie kregen, waren tussen de 70 en 80 jaar oud.
De toename is volgens de onderzoekers deels toe te schrijven aan de tendens dat mensen tegenwoordig meer de nadruk leggen op hun eigen wensen en keuzes. Ook de seculariserende samenleving speelt een rol. Zo zijn de opvattingen over lijden aan het einde van iemands leven over de jaren heen veranderd, en is er meer aandacht gekomen voor kwaliteit van leven en sterven.
Ook staat in het onderzoek dat euthanasie steeds zichtbaarder, bespreekbaarder en breder aanvaard is. Dat komt onder meer door aandacht in de (sociale) media en extra patiëntenvoorlichting. Onder meer de duo-euthanasie van oud-premier Dries van Agt en zijn vrouw leidde vorig jaar tot veel publieke aandacht in de media.
Scholing
Ook bespreken zorgprofessionals de optie voor euthanasie steeds vaker met hun patiënten. De beroepsrichtlijnen van artsen zijn gedetailleerder geworden en kennis over euthanasie is door scholing toegenomen.
"Tegelijkertijd blijft euthanasie gelden als bijzonder medisch handelen en ervaren veel artsen de uitvoering als moreel zwaar, emotioneel belastend en tijdsintensief", zegt zorgethicus en hoofdonderzoeker Els van Wijngaarden van het Radboudumc.
Het percentage euthanasie ten opzichte van alle sterfgevallen in Nederland is flink gestegen: van 1,6 procent in 1999 naar 5,8 procent in 2024. Dat betekent dat euthanasie nu bijna vier keer zo vaak voorkomt als doodsoorzaak als 25 jaar geleden.
Dat komt doordat het aantal mensen dat terminaal ziek is, zoals aan kanker, is gestegen. Dat hangt weer samen met het feit dat de bevolking ouder wordt. Kanker ligt nog altijd het vaakst ten grondslag aan euthanasie, maar het relatieve aandeel is flink gedaald: van 90 procent in 1999 naar 54 procent in 2024.
Psychische aandoeningen
Daarnaast wordt vaker euthanasie verleend bij chronische ziekten, psychische aandoeningen en dementie. Ruim 400 mensen (4,3 procent) die in 2024 kozen voor euthanasie, hadden een vorm van dementie. In 219 gevallen kozen mensen voor euthanasie vanwege een of meer psychische aandoeningen. Die groep wordt elk jaar iets groter.
Bij mensen met psychische aandoeningen en vergevorderde dementie wordt euthanasie als complex en controversieel gezien. Veel zorgprofessionals en ervaringsdeskundigen in het rapport pleiten daarom voor grote terughoudendheid bij deze groep.
Nieuwsuur besteedde vorig jaar aandacht aan euthanasie door psychisch lijden:
In de periode tussen 1999 en 2024 bleef de verhouding man-vrouw vrijwel gelijk. De meerderheid van de mensen die voor euthanasie kiezen, sterven thuis.
Sinds 2002 is euthanasie en hulp bij zelfdoding in Nederland onder voorwaarden toegestaan, zoals vastgelegd in de euthanasiewet. Zo verloopt een euthanasie-aanvraag altijd via een arts, die samen met de patiënt en een tweede arts het verzoek beoordeelt. In Nederland kan iemand euthanasie aanvragen die uitzichtloos en ondraaglijk lijdt.
In 2020 is er ook onderzoek gedaan naar waarom mensen vaker voor euthanasie kiezen. Uit dat onderzoek blijkt dat de toename van euthanasie samenhangt met een samenspel van factoren, zoals vergrijzing, het toegenomen draagvlak voor euthanasie binnen de Nederlandse bevolking en de komst van het Expertisecentrum Euthanasie in 2012.
De onderzoekers geven aan dat de stijging van euthanasie de afgelopen 25 jaar op zichzelf niet zorgelijk is. Ook de deelnemers aan het onderzoek zeggen dat de stijging een logisch gevolg is van het meebewegen met maatschappelijke veranderingen. Veel deelnemers uiten hun vertrouwen in het huidige systeem in Nederland.
Kabinet biedt excuses aan moeders voor gedwongen afstaan kinderen
2 juli 2026 15:45
Het kabinet heeft excuses aangeboden aan vrouwen die tussen 1956 en 1984 gedwongen werden om hun pasgeboren baby's af te staan. Staatssecretaris Van Bruggen deed dat tijdens een bijeenkomst met gedupeerden in een theater in Den Haag.
Het ging vaak om kinderen van ongetrouwde vrouwen die ze afstonden onder druk van kerk en familie. Maar ook instanties zoals de Raad voor Kinderbescherming speelden er een rol in.
later meer
Podcast De Dag: hoe minister Van Essen de sleutel van het stikstofslot wil omdraaien
2 juli 2026 15:39
Na zeven jaar politieke strijd lijkt er beweging te komen in het stikstofdossier. Landbouwminister Jaimi van Essen presenteerde een omvangrijk maatregelenpakket waarmee hij Nederland van het stikstofslot wil halen. Tijdens het debat in de Tweede Kamer kreeg hij stevige kritiek van onder meer BBB en de PVV, maar er lijkt een meerderheid voor zijn plannen.
Politiek verslaggever Lars Geerts zag een vrij ontspannen minister: "Ik denk ook dat het vrij ontspannen debatteren is als je van tevoren al weet dat je een dikke tachtig zetels hebt die je plannen ondersteunen."
In deze aflevering van De Dag blikt Lars Geerts terug op het debat én op het stikstofdossier. Waarom verliep het debat anders dan eerdere jaren? En is Nederland 'stikstofmoe' geworden?
Luisteren?
Deze aflevering van De Dag luister je via NPO Luister en alle andere podcastapps. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren.
Ook kijken we naar de inhoud van het pakket. Waarom worden boeren rond kwetsbare natuurgebieden zwaarder geraakt dan elders? Wat betekenen de plannen voor de landbouw, de industrie en het verkeer? En waarom benadrukt Van Essen steeds dat zijn pakket alleen werkt als alle maatregelen samen overeind blijven? "De wens om duidelijkheid is groot. En ook het besef dat als er niets gebeurt, het land stil blijft staan. En zij dus ook.", vertelt Geerts.
Reageren? Mail naar dedag@nos.nl.
Presentatie en montage: Bart Tuinman
Redactie: IJsbrand Terpstra
Eindredactie: Lars Hulshof
Schatting RIVM: honderden sterfgevallen meer dan verwacht tijdens hitte vorige week
2 juli 2026 15:13
Tijdens de hitte van vorige week in Nederland zijn volgens een eerste schatting van het RIVM ongeveer 480 mensen meer overleden dan verwacht. Er werden zo'n 3050 sterfgevallen verwacht, maar het werden er ongeveer 3530.
Vooral mensen van 80 jaar en ouder kwamen te overlijden. De meeste sterfgevallen waren naar verhouding in het oosten en het zuiden van het land, waar de temperaturen het hoogst waren.
Het RIVM zegt dat het beeld nog niet compleet is, omdat een overlijden soms pas na een paar weken wordt geregistreerd.
Het RIVM benadrukt dat ouderen en mensen met chronische ziektes kwetsbaarder zijn bij extreme hitte. Hun organen werken minder goed en ze drinken minder. Daarnaast zweten ze minder, waardoor hun lichaam de temperatuur niet goed kwijt kan.
Kip en chocola in Japan straks onbetaalbaar? Yen op laagste punt in 40 jaar
2 juli 2026 15:08
De yen staat in Japan op een historisch laag niveau en dat is overal merkbaar. In maaltijdwinkel Manpukuya Tateishi in Tokio kost de gefrituurde kip weliswaar nog altijd 350 yen (ongeveer 2 euro), maar de Braziliaanse kippendij die daarvoor werd gebruikt, is twee keer zo duur geworden.
"De zwakke yen zet onze inkoop behoorlijk onder druk", zegt winkelmanager Ryosuke Kosaka tegen een journalist van Tokyo Broadcasting. Om de verkooprijs laag te houden, is hij overgestapt op Japanse kipfilet.
De Japanse munt zakte deze week naar ruim 162 yen per dollar, het laagste niveau sinds december 1986. Ook tegenover de euro is de munt fors verzwakt: tien jaar geleden kostte een euro nog ongeveer 114 yen, nu is dat ongeveer 185 yen.
Voor Japanse huishoudens is de zwakke munt vooral zichtbaar in het boodschappenmandje. In juli worden 2566 voedingsmiddelen duurder, zegt onderzoeksbureau Teikoku Databank. Voor september zijn al meer dan 3000 prijsverhogingen aangekondigd.
Renteverschil duwt de yen omlaag
De yen staat onder druk omdat sparen en beleggen in dollars veel meer oplevert dan in yen. De Amerikaanse rente staat op 3,5 tot 3,75 procent, terwijl de Japanse rente rond de 1 procent ligt. Daarom kiezen beleggers liever voor dollars. En hoe meer yen zij verkopen voor dollars, hoe verder de yen daalt.
"De energieschok door de oorlog tussen de VS en Iran gaf de yen het laatste zetje omlaag", zegt Lee Hardman, valuta-econoom bij de Japanse bank MUFG, tegen de Financial Times. De hogere olieprijs raakt Japan extra hard, doordat het land ruim 90 procent van zijn energie invoert en dat in dollars afrekent.
Maar de lage koers maakt vrijwel alles duurder wat Japan uit het buitenland haalt: verpakkingen, bouwmaterialen en grondstoffen. Bijna de helft van de voedselvoorziening wordt geïmporteerd.
Supermarkten zien de druk toenemen. Sommige chocoladeproducten zijn inmiddels 20 procent duurder dan een jaar geleden. Ook veel gekoelde producten als tofu en kaas werden duurder.
Fruitimporteur Hiroki Haccho in Tokio, die fruit uit onder meer de VS, Australië en de Filipijnen haalt, ziet tegelijkertijd lonen, energie, verpakkingen en valuta duurder worden. Het gaat zo snel, vertelt hij aan omroep NHK, dat hij vreest voor de toekomst. "Prijzen doorberekenen kan, tot consumenten afhaken."
Kernprobleem blijft onopgelost
Tokio probeerde de yen eerder dit jaar al te steunen door buitenlandse reserves te verkopen en met de opbrengst yen te kopen. Tussen eind april en eind mei ging het om 11.700 miljard yen. Zo'n ingreep kan de munt tijdelijk sterker maken, maar het effect verdween snel.
Beurshandelaren houden rekening met opnieuw ingrijpen door Tokio, maar "valuta-interventie heeft geen zin als Japan de fundamentele oorzaak van het probleem niet onder ogen ziet", verklaart Reiko Sera van Sumitomo Mitsui Trust Bank aan de krant Asahi. Zij wijst op het renteverschil met de VS, maar ook op zorgen over Japans ruime begrotingsbeleid.
Premier Takaichi kondigde onlangs een investeringsprogramma aan van 372.600 miljard yen, omgerekend ruim 2000 miljard euro, verspreid over veertien jaar. Onduidelijk bleef hoe dat moet worden betaald. Ook haar aangekondigde belastingverlagingen voeden de vrees dat Japan, ondanks zijn al torenhoge staatsschuld, opnieuw kiest voor ruim begrotingsbeleid. Voor beleggers dus weinig reden om yen te kopen.
Sommige bedrijven profiteren
Toch kent de zwakke yen ook winnaars. Bedrijven die veel in het buitenland verkopen, profiteren van de koers en krijgen bij het omrekenen van hun omzet meer yen terug. Zo heeft technologiebedrijf Hitachi berekend dat zijn omzet met 14,5 miljard yen stijgt als de dollar één yen duurder wordt. De winst neemt dan zo'n 1,5 miljard yen toe.
Ook toerisme profiteert: mede door de lage yen trok Japan in 2025 een recordaantal van 42,7 miljoen buitenlandse bezoekers. Op populaire toeristische locaties als Hakuba en Nozawa Onsen is de grondprijs in één jaar met meer dan 30 procent gestegen.
Volgens beleidsexpert Masashi Hashimoto is de huidige koers geen tijdelijk incident, maar "onderdeel van een langjarige verzwakking" van de economie, zei hij tegen de krant Asahi. In 1986 was Japan een exportmacht met een handelsoverschot van ruim 13.000 miljard yen. In 2025 had het land juist een goederenhandelstekort van ongeveer 849 miljard yen.
Honderden vso-leerlingen in de stress door afgelaste staatsexamens
2 juli 2026 15:08
Examenleerlingen in het voortgezet speciaal onderwijs (vso) maken zich zorgen omdat ze pas in de zomervakantie examen kunnen doen. Vanwege code rood werden vorige week 678 mondelinge staatsexamens afgelast. De inhaalexamens zijn nu gepland voor 18 juli en eind augustus.
"Vandaag is de diploma-uitreiking en we dachten dat het voor die tijd geregeld zou zijn", zegt Annette van der Poel, bestuurder van Orion College Drostenburg in Amsterdam, tegen NOS Stories. "Dit is echt ongekend."
Directeur Agnita Kingma van diezelfde school vertelt dat de impact voor leerlingen enorm is. "Waar andere leerlingen lekker vakantie vieren, hebben onze leerlingen dat niet. Je moet boeken en laptops meenemen en leren in de vakantie." Zo ook Bobbie van 16. "Ik heb nu meer tijd om te leren, maar ik vind het vervelend dat ik ermee bezig blijf", zegt hij.
Leerlingen van in totaal twaalf scholen moeten staatsexamens inhalen. Dat daar pas in de zomervakantie ruimte voor is, komt volgens het College van Toetsen en Examens (CvTE) door een tekort aan beschikbare examinatoren.
Staatsexamens
Het staatsexamen is bedoeld voor mensen in het voortgezet onderwijs die geen regulier onderwijs volgen en voor leerlingen van het voortgezet speciaal onderwijs. Het bestaat uit twee onderdelen: een schriftelijk examen dat gelijk is aan het reguliere VO-examen en een (deels) mondeling examen dat het schoolexamen vervangt. In juni en juli worden ongeveer 30.000 mondelinge examens afgenomen op 118 vso-scholen. Daarvoor zijn 1500 examinatoren nodig.
Niet alle vso-leerlingen doen staatsexamen. Sommige vso-scholen nemen de examens zelf af.
Het LBVSO, een organisatie die opkomt voor vso-leerlingen, wil dat er een noodplan komt om de capaciteit uit te breiden. "We willen dat er leraren vanuit het reguliere onderwijs bijspringen", zegt voorzitter Elijah Delsink. Zij leggen die eis neer bij het ministerie van OCW, het CvTE en de Dienst Uitvoering Onderwijs. Ook wil het LBVSO dat examinatoren die de leerlingen kennen examens mogen afnemen. Nu is de regel dat eigen docenten met het oog op onafhankelijkheid het examen niet mogen afnemen.
De afgelopen dagen kreeg het LBVSO veel meldingen met zorgen en klachten van examenleerlingen. Zij kunnen in de problemen komen met werk of een vervolgopleiding. "Leerlingen hebben straks niet op tijd hun diploma", zegt Delsink.
Dat merkt ook schooldirecteur Kingma. "Mag ik meedoen aan de introweek? Mag ik wel beginnen op mijn nieuwe school?" zijn vragen die ze hoort. "Dat wijzelf langer moeten doorgaan nemen we voor lief, dat is niet het belangrijkst. Het gaat ons aan het hart wat dit voor de leerlingen betekent."
Wouter van 16 is een van die leerlingen op het Orion College Drostenburg. "Mijn vrienden hebben al hun diploma en ik niet. Dat vind ik echt irritant." De 17-jarige Dana is blij dat zij waarschijnlijk in juli kan inhalen, zodat ze geen stress meer heeft over haar vervolgopleiding. Maar dat ze moet doorgaan terwijl andere leerlingen vrij zijn, vindt ze niet leuk. "Ik heb geluk dat ik geen vakantie had geboekt."
Hun school wil dat er snel een oplossing komt voor leerlingen die in onzekerheid zitten. "We eisen een officiële brief zodat leerlingen toch aan hun vervolgopleiding kunnen beginnen", zegt schoolbestuurder Van der Poel. Andere scholen lopen tegen dezelfde problemen aan. "We hebben nu contact moeten opnemen met vervolgscholen om afspraken te maken zodat leerlingen toch kunnen starten", zegt Hilke ter Braak van Attendiz Scholengroep. "Ouders zijn woest over de situatie."
Ingewikkeld puzzel
Het ministerie van OCW zegt tegen de NOS dat het een ingewikkelde puzzel is. Er moet rekening worden gehouden met de beschikbaarheid van scholen, leerlingen en examinatoren. "Maar het CvTE zet alles op alles om dit zo spoedig mogelijk rond te krijgen. Voor de meeste leerlingen lijkt dit ook al in juli te lukken."
Scholieren moeten in de regel uiterlijk 31 augustus hun diploma aanleveren om met een vervolgopleiding te starten. "We doen er alles aan om scholieren op tijd hun examen te kunnen laten doen en de uitslag mee te geven, zodat ze voor die datum weten of ze geslaagd zijn", stelt het ministerie.