Oudste sinterklaasgedicht van rond 1640 ontdekt: 'Beetje knullige rijm'
17 november 2026 09:37
In het Gelders Archief in Arnhem is het oudste sinterklaasgedicht van Nederland gevonden. Het gedicht is zo'n 380 jaar geleden door een edelman geschreven. Ook in dit sinterklaasgedicht zaten al grappen.
Johan Oosterman, hoogleraar Oude Nederlandse Letterkunde aan de Radboud Universiteit Nijmegen, stuitte per toeval op het gedicht. Hij was eigenlijk op zoek naar oude vriendenboekjes van adellijke vrouwen, vertelt hij aan Omroep Gelderland.
Wanneer edelman Steven van Rhemen het sinterklaasgedicht exact geschreven heeft, kan Oosterman niet zeggen, maar hij vermoedt rond 1640. Het is in ieder geval eerder geschreven dan het gedicht uit 1647 van Johan van Someren uit Nijmegen, dat tot nu toe als het oudste sinterklaasgedicht gold.
Oosterman beschouwde het gedicht van Van Someren overigens al meer als een liefdesgedicht. De recent gevonden tekst is volgens hem wel echt een sinterklaasgedicht. "Het begint met: Sinterklaas kwam onverwacht hiernaartoe en heeft iets in je schoen gebracht."
Iets geheimzinnigs en een grap
Oosterman ziet overeenkomsten met de gedichten van nu. Hij ziet dat de edelman ook al worstelde met de rijmwoorden en met de scherpte van de grappen. "Het is af en toe een beetje knullige rijm", vindt Oosterman. Hij geeft een voorbeeld: "Sinterklaas kwam onverwacht, in de nacht, en had bedacht, hij heeft iets gebracht, .. "
Oosterman heeft daar geen moeite mee; sinterklaasgedichten hoeven geen literaire hoogstandjes te zijn, zegt hij. De hoogleraar adviseert om in een sinterklaasgedicht iets geheimzinnigs te zetten en grappen te maken. "Die vaste elementen zijn al heel oud en waren ruim 400 jaar geleden ook al te zien."
Het oude gedicht is te bekijken in de studieruimte van het Gelders Archief.
Krimbrug gedeeltelijk ingestort na nieuwe Oekraïense aanvallen, twee doden
17 november 2026 09:26
Oekraïne heeft een deel van de Krimbrug verwoest, schrijft The Kyiv Independent. Die brug is de verbinding tussen het Russische vasteland en het door Rusland geannexeerde schiereiland de Krim.
Foto's op sociale media laten zien dat een deel van het wegdek is ingestort. Ook liggen er brokstukken in het water, waardoor de scheepvaart is geblokkeerd. Volgens The Guardian werd bij de aanval een Flamingo-raket gebruikt die een bereik heeft van maximaal 3000 kilometer.
Bij de aanvallen zijn volgens de gouverneur van de Krim twee mensen gedood, schrijft hij op Telegram.
Symbolische waarde
De brug is al langer een belangrijk doelwit voor Oekraïne, vooral vanwege de grote symbolische waarde. Rusland liet de Kertsjbrug bouwen nadat het in 2014 de Krim, die tot Oekraïne behoorde, had geannexeerd. De 19 kilometer-lange brug over de Straat van Kertsj is belangrijk voor de Russen.
Oekraïne wist de brug gisteren ook al te raken. Volgens gegevens van het Russische ministerie van Defensie ging het om de grootste droneaanval op Rusland sinds het begin van de oorlog, in februari 2022.
Verwarming uitgevallen
Rusland heeft vannacht ook aanvallen uitgevoerd op Kyiv. Daarbij werden ook twee bruggen geraakt. Het gaat om de Zuidbrug en Noordbrug over de rivier de Dnjepr, meldt de burgemeester van Kyiv op Telegram.
Bij de aanvallen is ook kritieke infrastructuur getroffen, waardoor in sommige delen van de hoofdstad de watervoorziening en verwarming zijn uitgevallen. Ook het metrostelsel van de stad raakte beschadigd. Het zou volgens The Kyiv Independent gaan om aanvallen met ballistische raketten.
Getuigen melden aan persbureau Reuters een reeks luide explosies in de hoofdstad. Het is niet de eerste keer dat Rusland cruciale bruggen bij de Oekraïense hoofdstad bestookt.
Vannacht zijn volgens lokale functionarissen ook aanvallen uitgevoerd op onder meer de regio's rond Charkiv, Dnipro en Zaporizja. Bij aanvallen op de regio Tsjerkasy raakten drie mensen gewond.
Moskou aangevallen
Het Russische ministerie van Defensie bevestigt dat zijn strijdkrachten vannacht grootschalige aanvallen hebben uitgevoerd op transport-, militaire en energievoorzieningen in Kyiv, Zaporizja, Tsjerkasy en de regio Dnipropetrovsk. Daarbij zouden ook vrachtschepen zijn geraakt. Volgens het ministerie waren de aanvallen gericht op energie-installaties, haveninfrastructuur en schepen die door de Oekraïense strijdkrachten worden gebruikt.
Rusland zegt dat Oekraïne vannacht ook Rusland onder vuur heeft genomen, onder meer met droneaanvallen op Moskou.
ANWB meldt drukste ochtendspits van het jaar, ruim 1000 kilometer file
17 november 2026 09:01
De ochtendspits van vandaag is de drukste van het jaar. Iets voor 08.30 uur stond er ruim 1050 kilometer file. "Het gaat nu langzaam afnemen", zegt een ANWB-woordvoerder.
Volgens de woordvoerder hebben de lange files vooral te maken met het natte weer, maar ook de tijd van het jaar speelt een rol. "Mensen houden meer afstand door de regen, daardoor worden dagelijkse files langer dan normaal."
Ook is er een aantal ongelukken gebeurd. Die veroorzaken op verschillende plekken nog steeds vertraging. Op de A27 tussen Breda en Gorinchem staat het vast bij de brug bij Gorinchem. Automobilisten doen er veertig minuten langer over.
Op de A16 tussen Breda en Rotterdam doen automobilisten er ruim een half uur langer over. En op de A2 tussen Den Bosch en Utrecht kunnen automobilisten rekenen op 35 minuten vertraging. Op de A50 tussen Apeldoorn en Arnhem is het verkeer met ruim vijftig minuten vertraagd door een ongeluk met een vrachtwagen.
De allerdrukste spits van het jaar was een avondspits met zeker 1100 kilometer file, op 27 oktober.
Vluchtende automobilist rijdt 13-jarig meisje dood in Duitsland
17 november 2026 08:06
In Duitsland is een meisje van 13 doodgereden door een vluchtende automobilist. De 32-jarige man probeerde te ontkomen aan een verkeerscontrole, schrijven Duitse media.
Agenten wilden de man aanhouden omdat het kenteken van de auto als gestolen stond geregistreerd, maar hij ging ervandoor.
In Sailauf, in de deelstaat Beieren, zou hij over de stoep hebben gereden en het 13-jarige meisje hebben geschept. Zij werd van de stoep geslingerd en belandde in een heg. Ze zou daar pas zijn ontdekt toen de hulpdiensten waren aangekomen om onderzoek te doen.
Botsing met andere auto
De auto botste in Sailauf ook nog op een andere auto, met daarin een gezin. De moeder en een kind van 6 liepen lichte verwondingen op.
De man en zijn 34-jarige bijrijder zijn aangehouden. Ze worden verdacht van doodslag en illegale straatraces, meldt Der Spiegel. De twee zijn ook gewond geraakt en worden behandeld in het ziekenhuis.
Meer studenten vragen hulp bij geldzaken, zien onderwijsinstellingen
17 november 2026 07:29
Meer studenten vragen hun opleiding om financiële hulp. Dat zeggen ruim twintig onderwijsinstellingen tegen NOS Stories. Mbo's, hbo's en universiteiten zien een toename in aanvragen voor betalingsregelingen. Ook financieren ze vaker bepaalde schoolmiddelen en geven ze meer advies over geldzaken.
Dit is in lijn met een onderzoek dat het Armoedefonds dit jaar deed. Daaruit bleek dat bijna 60 procent van de armoedehulporganisaties een toename in aanvragen van jongeren ziet. Uit onderzoek van het Nibud bleek bovendien dat steeds meer jongeren zeggen moeite te hebben om rond te komen. In 2024 was dit nog 40 procent, in 2026 is dat 54 procent.
Veel stress
"Het onderwerp 'financiën' staat bij ons op één", zegt Sophie Koole, jongerenwerker op het mbo Aventus in Apeldoorn. Ze heeft het over de lijst met gespreksonderwerpen die ze met studenten behandelt.
Zo hielp Koole student Fulla Hamash (19) met haar geldproblemen. Hamash: "Ik had veel stress door de schulden die ik had. Sophie gaf me tips over sparen en overzichten maken, en nu gaat het wel echt wat beter."
Jongerenwerker Koole hoort van jongeren dat ze keihard moeten werken om rond te komen. "Omdat het leven steeds duurder wordt." Tegelijkertijd verliezen jongeren ook vaker het overzicht in hun financiën. "Het is makkelijk geld uitgeven tegenwoordig. Je kunt alles met 'achteraf betalen' doen. Er is geen grip meer op. Daar ligt een grote zorg."
"We schrikken best wel van de toename in hulpvragen", zegt ook Lotte Meerhoff van het Armoedefonds. "Dat meer jongeren hulp zoeken is goed, maar het laat wel weer zien hoeveel jongeren met financiële problemen kampen. En dat kan je toekomst echt in negatieve zin bepalen."
Drie bijbaantjes
NOS Stories sprak met jongeren die zeggen naast hun studie drie bijbaantjes te hebben om rond te komen. Ook zijn er voorbeelden van jongeren die willen doorstuderen, bijvoorbeeld door een universitaire master te doen, maar daar financieel niet toe in staat zijn.
Volgens het Armoedefonds ziet bijna een derde van de armoedehulporganisaties dat jongeren door geldproblemen hun opleiding niet kunnen beginnen of afmaken.
Onderwijsinstellingen proberen op allerlei manieren te hulp te schieten, bijvoorbeeld met betalingsregelingen, waardoor studenten niet in één klap geld grote bedragen hoeven te betalen. Of speciale fondsen waarbij bijvoorbeeld boeken of een laptop worden gefinancierd. Sommige opleidingen bieden workshops of theatervoorstellingen over geld aan en er zijn een hoop scholen met speciale geldcoaches of dus jongerenwerkers.
Praten over geld nog taboe
Het Armoedefonds juicht de hulp toe, maar tegelijkertijd benadrukt de stichting dat er meer nodig is, vooral preventief, vanuit de politiek. "De politiek moet met een bredere aanpak komen om te voorkomen dat jongeren in armoede terechtkomen", zegt woordvoerder Meerhoff.
"We zien al jaren dat de geldproblematiek bij jongeren groeit. Dan is het inperken van de mogelijkheden om achteraf te betalen, waar de politiek nu mee bezig is, niet genoeg. Jongeren moeten meer te besteden hebben, dus dat betekent: minimumloon en de studiefinanciering omhoog."
Dat is volgens Meerhoff extra belangrijk voor de groep jongeren die geen financiële ondersteuning krijgt van ouders. Zij kampen, zeker vanaf het 18e levensjaar, wanneer je meer geldzaken zelf moet regelen, vaker met grote geldproblemen.
Praten over geld is voor veel jongeren nog een taboe, blijkt uit onderzoek van Humanitas en uit vele gesprekken die NOS Stories voerde met studenten.
Abir en Sam, beiden 18 jaar en studerend aan mboRijnland in Leiden, worstelen ermee. "Stel je hebt niet zo veel te besteden en je zou dat tegen mensen zeggen, dan zouden ze je kunnen uitlachen. Je kan je er een beetje voor schamen", zegt Abir. Als vrienden van Sam iets leuks doen, zegt ze weleens dat ze geen tijd heeft. "Terwijl ik eigenlijk gewoon geen geld heb. Straks denken ze dat ik arm ben. Dat wil ik voorkomen."
Jongerenwerker Koole ziet de 'geldstress' bij jongeren groeien, mede omdat ze niet over het onderwerp praten. "Als je denkt dat je het heel erg alleen moet doen, blijft het doorgaan in je hoofd. Het is er, maar je stopt het weg en dan kan het erger worden. Dan kan het zijn dat je slapeloze nachten krijgt en daardoor niet normaal kunt functioneren."
Lijst met risicovolle pfas-vervuilingen vol fouten: 'Aanpak overheid deugt niet'
17 november 2026 07:11
Een eerste prioriteitenlijst van te saneren pfas-locaties die door het ministerie en ruim 40 lokale overheden is opgesteld, klopt niet. Dat blijkt uit een analyse van de NOS en regionale omroepen. Bijna de helft van de locaties staat er onterecht op, omdat nog niet duidelijk is of ze ook echt een risico vormen voor de omgeving.
Volgens experts die de NOS sprak, is de lijst een duidelijk voorbeeld van een chaotische en trage pfas-aanpak door het ministerie. Het gevolg kan zijn dat risicovolle locaties worden gemist en dat andere locaties onterecht voor veel geld worden gesaneerd.
In een eerste jaarlijkse tussenrapportage van mei maakte het ministerie melding van 57 locaties zonder die te noemen. Volgens het ministerie zijn de locaties zo vervuild dat ze een 'onaanvaardbaar risico' vormen voor de omgeving. Vorige maand werd de lijst alsnog openbaar via de Wet open overheid (Woo)
Verschillende verklaringen
Uit een analyse van de NOS en regionale omroepen blijkt dat de lijst veel fouten bevat. Bij zes van de 57 plekken is er 'geen onaanvaardbaar risico', bij twintig is het 'nog niet bekend' en bij vijf is niets ingevuld op dat punt. Volgens de definitie van het ministerie zelf moet dus bijna de helft van de locaties worden geschrapt.
Het ministerie verwijst voor een reactie naar de ruim 40 lokale overheden. Uit navraag daar komt geen eenduidige verklaring naar voren.
Zo was volgens de provincie Zuid-Holland "de definitie nog niet bekend". De provincie Noord-Holland spreekt van een eigen "administratieve fout". En volgens Nijmegen vroeg het ministerie in eerste instantie zelf om 'mogelijk risicovolle locaties'. De provincie Groningen heeft juist geen locaties op de lijst; de inzendingen werden "niet in het format" van het ministerie aangeleverd.
Pfas
Pfas is een groep van duizenden chemische stoffen die niet of nauwelijks afbreken. Ze zitten in heel veel producten, omdat ze vet-en waterafstotend zijn. Er wordt steeds meer bekend over de risico's. Zo kunnen ze effect hebben op het immuunsysteem, de lever en het cholesterol en kunnen ze nier- en testiskanker veroorzaken.
In Nederland zijn vele duizenden plekken die mogelijk met pfas zijn vervuild. Alles aanpakken is onmogelijk vanwege de omvang van de vervuiling en de hoge kosten. Dat gaat om "honderden miljoenen en waarschijnlijk miljarden", volgens Hans Slenders van het Pfas Expertisecentrum en Arcadis, dat onder meer de sanering van vliegbasis Soesterberg begeleidt.
Daarom zijn de twaalf provincies en 29 grote gemeenten in opdracht van het ministerie sinds 2020 bezig om zicht te krijgen op welke plekken zo snel mogelijk gesaneerd moeten worden. Criterium voor zo'n 'pfas-aandachtslocatie' is dat sprake moet zijn van 'onaanvaardbare risico's' voor mens of milieu. In 2030 moet de lijst af zijn.
Ook ontbreken er nog voor de hand liggende en bekende locaties, zoals Schiphol, zegt pfas-deskundige Chiel Jonker van de Universiteit Utrecht. "Dat is een van de grootste pfas-locaties van Nederland waar vervuild water uit wordt gepompt."
Volgens een woordvoerder van de provincie Noord-Holland zijn hier geen "acute risico's voor de mens en bedreiging van drinkwaterwinning". Jonker is het daar niet mee eens. "Met het water worden akkers en moestuinen besproeid, er wordt gezwommen en gevist en het stroomt zo het Amsterdamse bos in. En waarom staan andere vliegvelden wel op de lijst, maar Schiphol niet?"
Te weinig kennis
Verder valt hem op dat bij de aangetroffen pfas in de lijst vaak alleen pfos - een zeer schadelijke vorm van pfas - staat. "Pfos is er nooit alleen. Het is altijd een mengsel. Je kan pas een goede risicoanalyse maken als je de concentraties hebt van verschillende pfas-stoffen."
Voor Jonker is het helder. "Je moet dit niet neerleggen bij de lokale overheden. Dat deugt niet. Je moet er echt verstand van hebben." En dat ontbreekt vaak bij provincies en gemeenten.
Zowel Jonker als Slenders pleit voor een centrale aansturing vanuit Den Haag om duidelijker de risico's in kaart te brengen. "Het pfas-probleem is veel te ingewikkeld om lokaal op te lossen", zegt Slenders. "Het ministerie moet de leiding nemen."
Grote gevolgen
Dat dit nu niet gebeurt, kan grote gevolgen hebben, schetst Jonker: "Het gevaar bestaat dat er enerzijds risicovolle locaties gemist gaan worden en anderzijds dat andere locaties onnodig gesaneerd gaan worden voor veel geld."
Door centrale aansturing zal ook het tempo versnellen. "Lokale overheden krijgen dan meer handvatten en een stok achter de deur. Door de decentralisatie schiet het nu niet op", zegt Slenders.
Volgens het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat zijn gemeenten en provincies op de hoogte van de definitie van een pfas-aandachtslocatie en zijn zij goed in staat om de risico's in te schatten.
Welke locaties staan op de prioriteitenlijst?
Van de 57 locaties zijn de meeste al bekend: (voormalige) vliegvelden, defensieterreinen en brandweeroefenterreinen. Nieuwe locaties liggen onder meer in de Rotterdamse haven, al is daar nog niet duidelijk of er onaanvaardbare risico's zijn.
Bij voormalige vliegbasis Valkenburg is daar evenmin duidelijkheid over, terwijl de pfas-vervuiling al in 2014 bekend was. Het is 'nog niet te zeggen' of er risico's zijn voor de nabije drinkwatervoorzieningen.
Chipfabrikant NXP in Nijmegen ontdekte zelf pfas-vervuiling, mogelijk door bedrijfsbrandweeractiviteiten. De gemeente verwacht verder onderzoek door NXP, dat zelf geen vragen beantwoordt.
Akzo Nobel heeft bij de coatingfabriek in Sassenheim gesaneerd vanwege historische branden, blusschuimlozingen, blusoefeningen en verspreiding via de lucht. Momenteel zijn er geen risico's voor nabijgelegen volkstuinen maar 'er lopen nog onderzoeken'.
De locaties waar het grootste oppervlak is vervuild, zijn te vinden in Helmond, op het terrein van het failliete Custom Powders (vooral grondwater), en de Oranjekazerne in Arnhem (vooral bodem).


