NASA-telescoop na ruim twintig jaar vergaan in atmosfeer
5 november 2026 02:36
Het zat er al aan te komen en nu is het gebeurd. Een ruimtetelescoop van NASA is na ruim twintig jaar vergaan in de dampkring, nadat een reddingsmissie om de satelliet naar een hogere baan te duwen eerder op een mislukking was uitgelopen.
De onbemande ruimtetelescoop Neil Gehrels Swift Observatory, kortweg Swift, viel boven het Indonesische eiland Sumatra terug in de aarde, zegt de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA.
Reddingsmissie
Afgelopen zomer werd al voorspeld dat Swift binnen enkele maanden kon neerstorten als gevolg van grote zonne-uitbarstingen. Om die reden werd een reddingsmissie op touw gezet met een prijskaartje van ruim 20 miljoen euro, maar dat liep op niets uit.
De reddingssatelliet met drie robotarmen van het Amerikaanse bedrijf Katalyst Space werd na de lancering in juli deels onbestuurbaar en stortte in september neer.
Gammastralen
Swift werd in 2004 gelanceerd en in een baan om de aarde gebracht. Het was eigenlijk de bedoeling dat de telescoop twee jaar lang voornamelijk onderzoek zou doen naar gammastralen, de meest krachtige explosies in het heelal.
Maar de satelliet, die ruim 444 miljoen euro kostte en zo'n 1500 kilo woog, hield het een stuk langer dan twee jaar vol. Swift heeft in de afgelopen jaren meer dan 2000 uitbarstingen van gammastralen waargenomen.
In een paar seconden komt dan meer energie vrij dan de zon in zijn hele levensduur zal produceren. Ook bestudeerde de satelliet meer dan 1400 supernovae (exploderende sterren).
Dit alles heeft volgens NASA tot 7000 artikelen in wetenschappelijke tijdschriften geleid.
WO II-bom ontmanteld in Duitse stad Bochum
5 november 2026 01:08
In de Duitse stad Bochum in het Ruhrgebied is een bom uit de Tweede Wereldoorlog op een begraafplaats onschadelijk gemaakt. Vanwege de ontmanteling moesten ongeveer duizend mensen in de directe omgeving hun woning verlaten. Ook werd een deel van de snelweg A40 afgesloten.
Begraafplaatsmedewerkers ontdekten de Britse bom van 250 kilo gedurende het graven van een nieuw graf. Bij de ontmanteling waren 137 hulpverleners betrokken.
Mensen die geëvacueerd moesten worden, konden terecht in een schoolgebouw. De gemeente zegt dat ruim 150 mensen daar gebruik van hebben gemaakt.
Station ontruimd
In Bochum, gelegen tussen Essen en Dortmund, worden vaker bommen uit de Tweede Wereldoorlog gevonden. Vijf jaar geleden moesten ongeveer 5000 mensen hun huis in de buurt van het station verlaten na de vondst van een onontplofte bom.
WO II-nieuwsbrief
Geïnteresseerd in de Tweede Wereldoorlog? Abonneer je dan hier op onze nieuwsbrief.
Dirigent Herbert Blomstedt (99) overleden
5 november 2026 00:14
De Zweedse dirigent Herbert Blomstedt is op 99-jarige leeftijd overleden. Dat heeft zijn management bekendgemaakt. Blomstedt leidde tussen 1983 en 2023 tientallen keren het Concertgebouworkest.
"We zullen zijn bescheidenheid, zijn grote muzikale toewijding en zijn warme persoonlijkheid missen", schrijft het Concertgebouworkest over de dirigent die in 1927 als kind van Zweedse ouders in de Verenigde Staten werd geboren.
Blomstedt maakte in 1954 zijn debuut bij het Koninklijk Filharmonisch Orkest van Stockholm. Hij leidde verschillende orkesten in Zweden, Noorwegen en Denemarken voordat hij in de jaren zeventig naar Duitsland vertrok.
Daar werd Blomstedt dirigent van de Staatskapelle Dresden. Later was hij ook nog chef-dirigent van het Gewandhausorchester Leipzig en het San Francisco Symphony Orchestra.
Voor zijn werk en albums kreeg hij onder meer twee Grammy's, de Britse Gramophone Classical Music Award en de Franse onderscheiding Grand Prix du Disque.
In een interview zei de Zweed eens dat het zijn missie is "om zoveel mogelijk mensen van goede muziek te laten genieten. Het zet je aan om anders na te denken. Je krijgt er een scherper gevoel voor verhoudingen en schoonheid door."
Laatste optreden
Blomstedt overleed woensdag in zijn huis in de Zweedse stad Gothenburg. In mei trad hij voor het laatst op. Hij leidde toen het San Francisco Symphony Orchestra, al ging het moeizaam.
Blomstedt betrad het podium in een rolstoel en had moeite om de Negende symfonie van Gustav Mahler (tussen 1909 en 1910 gecomponeerd en zijn laatste voltooide symfonie) tot een goed einde te brengen.
Gedurende het derde deel werd het concert enkele minuten stilgelegd. Voor de concerten op de daaropvolgende dagen werd Blomstedt vervangen. Ook zei hij verder alle geplande optredens voor dit jaar af.
Voor volgend jaar had de 99-jarige dirigent nog wel optredens op de agenda staan, zoals een concert met de Wiener Philharmoniker. De dirigent laat vier dochters en zeven kleinkinderen na. Zijn vrouw overleed al in 2003.
Meerderheid vinden voor belastingplan blijft complexe puzzel voor minderheidskabinet
4 november 2026 23:02
Het is nog steeds onzeker of het kabinet er in gaat slagen om het belastingplan voor volgend jaar door het parlement te krijgen. Vanavond bleek in de Tweede Kamer dat er waarschijnlijk veel politieke kunstgrepen nodig zijn om een uitweg te vinden. Omdat het minderheidskabinet er niet in slaagde om op voorhand een meerderheid te vinden, hebben nu de fracties het voortouw.
Regeringspartij D66 wil wel met de oppositiepartijen Pro en Volt gaan praten over hun voorstel om de plannen zo te wijzigen dat de belasting op vermogen omhoog gaat, om daarmee de belasting voor werkenden te kunnen verlagen.
Met steun van deze partijen is een meerderheid voor het belastingplan in zowel de Tweede als de Eerste Kamer binnen handbereik. "Ik begrijp de richting", zei D66-Kamerlid Oosterhuis over het voorstel van Pro en Volt.
Maar volgens coalitiepartner VVD is zo'n aanpassing van het belastingplan in strijd met het regeerakkoord. "Het is ondenkbaar dat dit voorstel in deze vorm door één van de coalitiepartijen wordt gesteund", zei VVD-Kamerlid Van Eijk erover. Behalve in strijd met het regeerakkoord is zo'n 'miljonairsbelasting' volgens haar slecht voor het vestigingsklimaat en daarmee slecht voor Nederland.
Het CDA vindt het voorstel van de oppositiepartijen "ver gaan". Kamerlid Van Dijk ziet ook "dat er een aantal punten in zitten die raken aan wat we hebben afgesproken in het coalitieakkoord". Ze kon nog niet zeggen of haar partij het zou kunnen steunen.
Maar haar fractievoorzitter Bontenbal zei gisteren nog dat hij er niet blij mee is dat het kabinet "gokt" op een meerderheid voor het belastingplan. Hij verweet de VVD een te starre houding over belasting op vermogen. In de Tweede Kamer is er nog wel een kleine meerderheid te vinden, maar in de senaat is die nog ver weg.
Bedrijfsoverdracht
In totaal willen Pro en Volt 1,5 miljard euro verschuiven van de belasting op arbeid naar de belasting op vermogen. Een deel daarvan, 180 miljoen euro, moet komen uit het afschaffen van een fiscaal gunstige regeling bij het overdragen van een bedrijf. In het coalitieakkoord van het minderheidskabinet staat juist dat die regeling ongemoeid moet worden gelaten.
Pro-leider Klaver maakte duidelijk dat hij "diep is gegaan" met zijn voorstel. Hij accepteert dat de inkomstenbelasting voor werkenden omhoog gaat, maar met zijn wijzigingsvoorstel is het wel wat minder. "Het is een poging om het eerlijker te maken. Iedereen moet bijdragen, niet alleen de werkenden." Hij is bereid om over de precieze invulling te onderhandelen.
Verdeeld stemmen
Als het voorstel van Pro en Volt zo wordt aangepast dat het niet meer in strijd is met het coalitieakkoord, kan het toch de sleutel zijn tot een oplossing. De coalitiepartijen sluiten namelijk niet uit dat ze verdeeld zullen gaan stemmen, al zei CDA-Kamerlid Van Dijk dat het "zeker niet de intentie" is.
Bij de stemmingen wordt er eerst gestemd over de wijzigingen die de Kamerleden hebben voorgesteld. Als zo'n amendement is aangenomen, maakt het direct onderdeel uit van het belastingplan. Daarna wordt er pas over het hele plan gestemd. Het is mogelijk dat partijen tegen een amendement stemmen, maar wel het uiteindelijke belastingplan steunen.
In de wandelgangen circuleert het scenario dat de VVD tegen het deel van het belastingplan stemt over de hogere vermogensbelasting, maar accepteert dat het voorstel met steun van D66 en CDA toch een meerderheid haalt. Daarmee zouden het belastingplan en de coalitie gered zijn. In het debat gingen de coalitiepartijen niet in op vragen daarover.
De komende dagen kan er nog veel onderhandeld worden en dus veranderen in de plannen. De stemmingen over het belastingplan staan gepland voor volgende week donderdag, 12 november.
Het debat is nog bezig. Je kunt het hier live volgen.
Hongarije maakt namen van informanten die burgers spioneerden openbaar
4 november 2026 22:51
Hongarije heeft tienduizenden documenten van de geheime politie uit de communistische tijd openbaar gemaakt. In die documenten staan onder meer namen, aliassen en andere gegevens van bijna 60.000 voormalige informanten die tijdens het bewind burgers bespioneerden.
Met het openbaar maken van de documenten hoopt de Hongaarse regering dat het land in het reine komt met zijn verleden.
Tussen 1945 en 1989 maakte de geheime politie in Hongarije gebruik van informanten om de bevolking in de gaten te houden.
De informanten moesten op zoek gaan naar dissidenten of anderen die zich verzetten tegen het regime en ze aangeven. Dit konden ook familieleden, vrienden of collega's zijn.
Intellectuelen en sporters
Sommige informanten werden gechanteerd om hun omgeving te bespioneren. Bijvoorbeeld omdat de geheime politie gevoelige informatie over ze had. Anderen werden met beloftes overgehaald om het werk te doen, zoals het krijgen van bepaalde medische zorg of een toelating tot een universiteit.
De geheime politie rekruteerde onder meer mensen die contacten in het buitenland hadden, maar ook horecapersoneel, taxichauffeurs en intellectuelen en sporters.
Trauma
De regering heeft een website gelanceerd waarop alle Hongaren vanaf vandaag informatie kunnen opzoeken over informanten. Premier Magyar heeft zijn landgenoten gevraagd om "waardig en menselijk" om te gaan met de vrijgegeven documenten.
"Veel families zullen geconfronteerd worden met pijnlijke informatie, vaak over een inmiddels overleden familielid", zei Magyar op een persconferentie. "Het is onmogelijk om een trauma te verwerken zonder het gesprek aan te gaan en vragen te stellen."
De gedigitaliseerde documenten in de database melden behalve de echte naam en de codenaam van een informant ook onder meer de geboortedatum, het adres en de naam van de moeder. Ook wordt beschreven waarom, volgens de geheime dienst, een informant is gerekruteerd.
Niet alle informatie is openbaar. Sommige delen zijn zwartgelakt omdat ze privacygevoelig zijn. Het gaat bijvoorbeeld om beschrijvingen van de geheime dienst over iemands gezondheidstoestand en seksuele geaardheid.
De database is niet volledig. Sommige documenten zijn tijdens de Hongaarse Opstand van 1956 tegen het communistisch bewind en in de jaren 80 verloren gegaan of vernietigd.
Verkiezingsbelofte
Met het openbaar maken van de documenten heeft Magyar een halfjaar na zijn verkiezingswinst een van zijn beloftes ingelost. Na de val van het communisme in 1989 ontbrak het lange tijd aan politieke wil om de stukken te publiceren.
Volgend jaar februari zullen naar verwachting de gegevens van zo'n 25.000 gerekruteerde mensen openbaar worden gemaakt.
Wereldgezondheidsorganisatie staat gebruik van twee nieuwe ebolavaccins toe
4 november 2026 22:06
De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) heeft twee nieuwe ebolavaccins goedgekeurd, die nu kunnen worden gebruikt bij de grootschalige ebola-uitbraak in de Democratische Republiek Congo. Er is groen licht gegeven om de vaccinaties te gaan testen binnen de besmettingshaarden in het land.
De twee vaccinaties zijn de eerste middelen die specifiek ontwikkeld zijn voor de dodelijke Bundibugyo-variant van het virus, die sinds mei om zich heen grijpt in het land.
Het eerste vaccin heet 'ChAdOx1' en is ontwikkeld door de Universiteit van Oxford en het Serum Institute of India. Het tweede vaccin genaamd 'mRNA-1469' werd ontwikkeld door de farmaceut Moderna.
Strenge protocollen
De vaccins hebben dierproeven en testfases op kleine groepen mensen goed doorstaan. Daarin werden voornamelijk de veiligheid en eventuele bijwerkingen getest; er is nog niet gebleken of de vaccins een epidemie kunnen stoppen.
Onafhankelijke experts hebben de eerste testresultaten bekeken en de WHO aangeraden om de middelen te gaan testen in Congo. Zo moet duidelijk worden of de vaccins ook effectief zijn op grote schaal.
De vaccins hebben nog niet alle benodigde tests doorlopen om op de markt te mogen worden gebracht. De middelen mogen nu op basis van strenge internationale protocollen worden getest.
Vaccin voor andere variant
Om het ebolavirus in Congo te bestrijden wordt een ander vaccin al volop gebruikt. Het Ervebo-vaccin is volledig goedgekeurd, maar werd ontwikkeld voor een andere ebola-variant: het Zaïre-ebolavirus. Het is nog onzeker of Ervebo voldoende bescherming biedt tegen de nieuwe variant.
Toch mag Ervebo worden gebruikt omdat er sprake is van een noodsituatie. Er is sprake van de op één na grootste ebola-uitbraak ooit. Die heeft in Congo inmiddels aan 5000 mensen het leven gekost. Er raakten tot nu toe meer dan 10.000 mensen besmet.
De WHO heeft duizenden doses van de nieuwe vaccins toegewezen aan Congo. Zorgmedewerkers en directe contacten van patiënten worden gevaccineerd in de hoop de verspreiding af te remmen.
Ringvaccinatiestrategie
In het land wordt gebruik gemaakt van een zogenaamde ringvaccinatiestrategie, een methode om de verspreiding van een virus in te dammen zonder een hele bevolking te hoeven vaccineren.
Het idee is dat alle mensen in de sociale kring van een ebolapatiënt worden geïdentificeerd, evenals de contacten van deze mensen. Beide groepen (ringen) worden gevaccineerd. Als iemand uit de zogenaamde eerste ring besmet raakt, kan diegene het virus niet verder verspreiden omdat de mensen om hem heen, de zogenaamde tweede ring, al immuun zijn.
Naast vaccinaties worden er ook verschillende soorten behandelingen en medicijnen getest. Zo is het middel 'MBP134' effectief gebleken bij alle ebola-varianten en wordt er gekeken naar virusremmers die mogelijk de overlevingskans van patiënten verhogen.
Nog niet in beeld
Uit de besmettingscijfers blijkt dat slechts een kwart van de nieuwe gevallen in contact stond met andere patiënten. Dat betekent dat het overgrote deel van de nieuwe patiënten besmet raakte door mensen die nog niet in beeld waren bij hulpverleners.
Ondanks dat de zorgen groot zijn, neemt het aantal gevallen niet exponentieel toe. De afgelopen tijd werden er wekelijks zo'n 400 tot 500 nieuwe besmettingen geregistreerd.