Oud-Fed-voorzitter Greenspan vertrouwde op vrije markt en zag crisis van 2008 niet aankomen
22 juni 2026 17:06
De invloedrijke econoom Alan Greenspan is vandaag op 100-jarige leeftijd overleden. Dat bevestigt zijn vrouw Andrea Mitchell aan NBC News, de Amerikaanse nieuwszender waar zij zelf voor werkt.
Greenspan was van 1987 tot 2006 voorzitter van de Federal Reserve (Fed), de Amerikaanse centrale bank. Met zijn heilig geloof in de vrijemarkteconomie hielp Greenspan de Amerikaanse economie verschillende zware crises door.
Maar de grootste crisis, die uit 2008, zag hij niet aankomen. Zijn beleid met als uitgangspunt dat de markt zichzelf met hulp van lage rentes kon corrigeren, was juist een grote mede-veroorzaker van de kredietcrisis.
De Fed lette lange tijd niet op hoe Amerikaanse banken bijna hypotheken uitdeelden aan mensen met een veel te kleine portemonnee. Ook greep de Fed niet in toen banken vervolgens talloze hypotheken van wanbetalers verpakten als pakketten goede leningen, om die door te verkopen aan andere banken, verzekeraars en pensioenfondsen.
Nadat de zeepbel uiteen was gespat, kwam een ontnuchterde Greenspan terug van zijn ideologie van een vrije markt die zichzelf kon reguleren. Er was toch strenger toezicht nodig.
Hoofdrekenende saxofonist
De carrière van Greenspan begon ver weg van de financiële wereld. Als tiener schreef hij zich in 1943 in bij het Juilliard-conservatorium in New York. Na een jaar ging hij klarinet en saxofoon spelen in de band van jazztrompetist Henry Jerome.
Greenspan verruilde in 1948 zijn muziekcarrière voor een studie economie aan de universiteit van New York, waar hij summa cum laude afstudeerde. "Het beste economische besluit dat ik ooit heb genomen", zei hij daar later over.
Vers uit de studiebanken begon hij in 1953 in New York het financieel-economisch adviesbureau Townsend-Greenspan. In 1967 klopte Nixon bij hem aan voor economisch advies bij zijn verkiezingscampagne. Toen de Republikein in 1969 president werd, sloeg Greenspan het aanbod af om toe te treden tot zijn regering.
Wel bleef hij Nixon op persoonlijke titel van economisch advies voorzien. Pas nadat de president in 1974 het veld had moeten ruimen door het Watergate-schandaal, werd Greenspan officieel adviseur van Nixons opvolger Gerald Ford. Greenspan vreesde op dat moment dat de VS stuurloos zou raken.
Boeken van Ayn Rand
Greenspan hielp Ford met maatregelen om de hoge inflatie van 11 procent in drie jaar te halveren. De remedie: bezuinigen en de rente verlagen. Hiervoor liet Greenspan zich inspireren door de ideeën van de in Rusland geboren Amerikaanse schrijfster Ayn Rand.
In Rands boeken vecht het eenzame individu heldhaftig tegen de volgzame massa en een controlerende overheid. "Haar filosofie heeft me geleerd dat het kapitalisme niet alleen praktisch en efficiënt is, maar ook moreel verdedigbaar", zei Greenspan daar later over.
Greenspan ging vervolgens doceren aan de universiteit van New York. In 1987 zag president Ronald Reagan in hem de juiste persoon om Paul Volcker op te volgen als voorzitter van de Fed. Greenspan had Reagan eerder al geadviseerd over het hervormen van de sociale zekerheid.
"Kleurloos en degelijk", zo omschreef NRC de buiten de VS nog onbekende Greenspan. Hoewel hij op economisch gebied veel gemeen heeft met Volcker, kwam hij een stuk saaier over dan zijn sigaarrokende voorganger.
Toch bleek Greenspan uitstekend te passen in het Reaganisme van de jaren tachtig, met minder overheid en meer vrije markt.
Zwarte maandag
Maar de nieuwe Fed-baas zat er nog maar net of de beurzen stortten op Zwarte Maandag in. De economie bleef overeind doordat Greenspan zorgde dat banken via de Fed met lage rentes aan geld konden blijven komen en uitlenen. Daarmee bleef ook de dollar overeind.
Met diezelfde instelling leidde Greenspan de Amerikaanse economie ook door de financiële crisis die in 1997 Azië trof en na de terreuraanslagen op 11 september 2001 de VS.
Al in 1996 merkte Greenspan op dat de aandelenkoersen harder stegen dan de werkelijke waarde van met name technologiebedrijven. Hij sprak van "irrationele euforie" onder beleggers en voorspelde daarmee het knappen van de dot-com bubble (de internetzeepbel) in 2000.
Fout gemaakt
Maar waar Greenspan die crisis allang zag aankomen, miste hij de totale ontsporing van het wereldwijde financiële systeem in 2008. Mede door het soepele toezicht van de Fed waren banken too big to fail geworden: zij waren zó groot dat zij bij een faillissement de hele economie mee onderuit zouden trekken.
Greenspan was de eerste die zelf toegaf dat de vrije markt niet grenzeloos kan zijn: "Ik heb een fout gemaakt door aan te nemen dat het eigenbelang van bedrijven, met name banken, zo groot was dat zij het beste zelf in staat waren hun eigen aandeelhouders te beschermen", zei hij naderhand in het Amerikaanse Congres.
Nabestaanden vermoord echtpaar Meerstad: 'We kunnen het nauwelijks bevatten'
22 juni 2026 16:42
Familie en vrienden van de man en de vrouw die vorige week in hun woning in het Groningse Meerstad werden vermoord, treden voor het eerst naar buiten. In een verklaring bedanken ze voor alle steun die ze hebben ontvangen, maar vragen ze ook om rust.
De 15-jarige tiener van het echtpaar is kort na de dood van de ouders opgepakt en wordt verdacht van dubbele moord.
Speculaties
De afgelopen dagen is er met name op sociale media veel gespeculeerd over wat zich heeft afgespeeld in de woning aan de Meerhoven, meldt RTV Noord. Her en der werden ook foto's verspreid.
Voor de nabestaanden was dat de aanleiding om via slachtofferhulporganisatie Namens de Familie met een verklaring te komen. Hierbij hebben ze ook een foto van het echtpaar vrijgegeven.
'Nauwelijks te bevatten'
De nabestaanden zijn dankbaar voor de ontvangen steun die zij ervoeren: "Wij, familie en vrienden van Johan en Mathilda, kunnen het nauwelijks bevatten. Maar de steun en het medeleven die we van velen hebben mogen ontvangen doen ons goed en zijn hartverwarmend."
In het statement zeggen de nabestaanden "erg onder de indruk" te zijn van de dramatische gebeurtenissen rondom het overlijden van het echtpaar.
Ze vragen om terughoudendheid. "Wij willen nu in alle rust en beslotenheid afscheid nemen van Johan en Mathilda en hopen dat iedereen die wens respecteert."
13 doden en 66 gewonden bij explosie aardgasterminal Qatar
22 juni 2026 15:46
Bij de explosie in een aardgasterminal in Qatar zijn zeker 13 mensen gekomen. Zij hadden de Indiase en Pakistaanse nationaliteit. Daarnaast zijn 66 mensen gewond geraakt, geen van hen is in levensgevaar. Dat heeft energieminister Saad al-Kaab bekendgemaakt.
De minister van Energie herhaalt dat het om een ongeval gaat en er geen sprake is van een aanval of sabotage. Eerder op de dag sprak de minister van Buitenlandse Zaken al van een technisch probleem. De autoriteiten hebben een onderzoek naar de oorzaak van de explosie ingesteld.
Dicht door de oorlog
Gisteravond ontstond de explosie bij werkzaamheden in de Barzan-fabriek op het industrieterrein Ras Laffan. Medewerkers waren bezig om het complex klaar te maken voor een heropening. In maart raakte het terrein flink beschadigd bij een Iraanse luchtaanval. Daarvoor was het werk al stilgelegd vanwege de oorlog.
Qatar produceert in de Barzan-fabriek dagelijks bijna 40 miljoen kubieke meter gas. Het grootste deel van de fabriek is in bezit van Qatar, ook ExxonMobil heeft een klein aandeel. Volgens de energieminister heeft het incident geen gevolgen voor de binnenlandse gasvoorziening, of voor de export. Er zijn geen gevaarlijke stoffen vrijgekomen.
TU Delft mag studieplekken voor vrouwen reserveren
22 juni 2026 15:32
De TU Delft mag van het College voor de Rechten van de Mens (CRM) studieplaatsen reserveren voor vrouwelijke studenten, meldt het College. Het voorkeursbeleid geldt voor de bachelorstudie Luchtvaart- en Ruimtevaarttechniek.
De instroom van vrouwelijke studenten bij de studie is al jaren erg laag. Zo'n 20 procent van de studenten is vrouw, zegt de TU Delft.
Twee jaar geleden kondigde de faculteit het voorkeursbeleid aan waarmee 30 procent van de beschikbare studieplekken wordt gereserveerd voor vrouwen. Het gaat om 132 van de 440 plekken.
Strenge eisen
Een voorkeursbeleid is een uitzondering en moet aan strikte eisen voldoen, zegt het College. De universiteit had het College gevraagd om het beleid te toetsen aan de gelijkebehandelingswetgeving.
TU Delft heeft groen licht gekregen om het beleid uit te voeren. Volgens het CRM heeft het voorkeursbeleid een legitiem doel en is het aantoonbaar dat vrouwen al jaren ondervertegenwoordigd zijn op de opleiding, terwijl het potentiële aanbod hoger is.
De universiteit stelt dat de ondervertegenwoordiging "het studieklimaat onder druk zet en leidt tot genderstereotypering". Ook zorgt die scheve verhouding volgens de universiteit voor een onevenwichtige verdeling van mannen en vrouwen bij het wetenschappelijke personeel. Met het voorkeursbeleid wil de universiteit dat veranderen. Daar is het College het mee eens.
Beperkte gevolgen
Het CRM heeft ook gekeken naar de gevolgen voor mannelijke studenten. Die blijven beperkt omdat "het nadeel dat zij ondervinden naar oordeel van het college niet opweegt tegen het zwaarwegende belang van de universiteit". Ook stopt de universiteit met het voorkeursbeleid als er geen achterstand meer is.
Er geldt echter geen automatische voorrang, vrouwen moeten net als mannen de selectieprocedure succesvol afronden. Prinses Ariane, de jongste dochter van koning Willem-Alexander en koningin Máxima heeft dat recent gedaan. Zij begint na de zomer aan de studie Luchtvaart- en Ruimtevaarttechniek.
Dat studiejaar geldt het voorkeursbeleid nog niet. De TU Delft wil het beleid vanaf 2027/2028 invoeren en gaat hierover in gesprek met het ministerie van Onderwijs.
Want hoewel het college groen licht heeft gegeven om het beleid uit te voeren op basis van de gelijkebehandelingswetgeving, is voorkeursbeleid op basis van de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek (WHW) niet toegestaan.
Het college adviseert minister Letschert van Onderwijs te onderzoeken hoe het voorkeursbeleid wel juridisch mogelijk gemaakt kan worden. Rector magnificus Hester Bijl van de TU Delft roept Letschert op de "aanbeveling van het college voortvarend op te pakken, zodat de huidige wet geen belemmering meer hoeft te zijn".
Podcast De Dag: hoe Nederland (steeds vaker) excuses aanbiedt
22 juni 2026 14:47
De excuses van premier Jetten aan de Molukse gemeenschap passen in een trend. Nederland biedt de laatste jaren steeds vaker excuses aan voor onrecht dat burgers is aangedaan. Vraag is: wat zijn die waard en hoe doe je het goed?
Luisteren?
Deze aflevering kun je beluisteren via NPO Luister en alle andere podcastkanalen. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren!
Niké Wentholt, verbonden aan de Universiteit voor Humanistiek, doet onderzoek naar erkenning en rechtvaardiging van institutioneel onrecht. In de podcast vertelt ze aan de hand van fragmenten van verschillende excuses hoe gekozen woorden, momenten of vormen soms goed en soms ook juist helemaal niet werken.
Wentholt vindt dat Nederland "niet heel goed is in toegeven dat het fout zit" al denken we vaak juist van wel. Maar ze ziet ook hoe er geleerd wordt van de hausse aan excuses van de afgelopen jaren.
Reageren? Mail dedag@nos.nl
Presentatie en montage: Elisabeth Steinz
Redactie: Max Smedes
Eindredactie: Rosanne Sies
Zuid-Koreaanse oud-minister krijgt 25 jaar cel voor rol in noodtoestand
22 juni 2026 14:30
De voormalige minister van Justitie van Zuid-Korea, Park Sung-jae, is door de rechtbank in Seoul veroordeeld tot 25 jaar cel. De rechter ziet voldoende bewijs dat hij in december 2024 een belangrijke rol speelde bij de afkondiging van de staat van beleg door president Yoon Suk-yeol.
Yoon probeerde met die noodmaatregel het parlement buitenspel te zetten. De oppositie, met een meerderheid in het parlement, zou nauwe banden onderhouden met Noord-Korea en er alles aandoen om het beleid van de regering te frustreren. Volgens Yoon waren dat voldoende redenen om een militaire noodtoestand uit te roepen.
Deze duurde slechts enkele uren: ondanks een blokkade door het leger bereikten parlementsleden toch de vergaderzaal waar ze een resolutie aannamen om de staat van beleg terug te draaien.
Sleutelrol bij noodtoestand
De rechter oordeelt nu dat Park een sleutelrol heeft gespeeld in het afkondigen van de militaire noodtoestand. De rechtbank acht bewezen dat hij ambtenaren opdracht heeft gegeven om de capaciteit in gevangenissen in kaart te brengen ter voorbereiding op mogelijke arrestaties van oppositieleden.
Daarnaast maakte hij plannen om openbare aanklagers onder Yoons zeggenschap te krijgen en wilde hij dat ambtenaren die verantwoordelijk waren voor het uitdelen van reisverboden zich bij hem zouden melden.
De rechtbank zegt dat "de verdachte zich uiteindelijk afkeerde van zijn plicht om de grondwet te handhaven toen hij het idee kreeg dat de opstand zou kunnen slagen". Het Openbaar Ministerie had 20 jaar cel geëist.
Drones boven Pyongyang
De rechtbank in Seoul veroordeelde ex-president Yoon eerder tot een levenslange gevangenisstraf wegens rebellie. Ook kreeg hij onlangs nog een gevangenisstraf van 30 jaar voor het bevel om dronevluchten te laten maken boven de Noord-Koreaanse hoofdstad Pyongyang om spanningen met het buurland te veroorzaken. Hiermee wilde hij de staat van beleg uiteindelijk rechtvaardigen.
De voormalig premier van Zuid-Korea, Han Duck-soo, werd in mei in hoger beroep veroordeeld tot 15 jaar cel voor zijn rol bij de militaire noodtoestand. De minister van Defensie van toen, Kim Yong-hyun, is veroordeeld tot drie jaar gevangenisstraf voor het lekken van geheime informatie in de dagen voor de staat van beleg.
Park heeft alle beschuldigingen ontkend. Volgens hem voerde hij slechts taken uit die hoorden bij "een nationale noodsituatie". Het is nog niet bekend of hij in hoger beroep gaat.