Megarechtszaak tegen Meta in de VS begint: maakt het bedrijf jongeren bewust verslaafd?
18 augustus 2026 12:52
Vandaag start in Californië een grote rechtszaak van bijna dertig Amerikaanse staten tegen Meta, het moederbedrijf van Facebook en Instagram. Het techbedrijf maakt jongeren volgens de staten bewust verslaafd aan deze sociale media en gebruikt daarvoor tactieken waardoor zij zo veel mogelijk tijd doorbrengen op de platforms.
Door dat te doen heeft Meta bijgedragen aan een verslechterde mentale en fysieke gezondheid van jongeren en overtreedt het bedrijf de wet, stellen de staten.
Zij zeggen ook dat Meta gegevens van kinderen onder de 13 jaar verzamelt op de platforms, terwijl dat bij wet verboden is in de VS. De zaak werd in 2023 aangespannen en wordt aangevoerd door Californië, Kentucky, Colorado en New Jersey.
'Niet alleen moreel verwerpelijk'
De staten willen afdwingen dat Meta de verslavende technieken achter de platforms aanpast en eisen bovendien een schadevergoeding die kan oplopen tot omgerekend 1,2 biljoen (1200.000.000.000) euro. Naar verwachting duurt de zaak zo'n zes tot acht weken. Onder anderen Meta-oprichter Mark Zuckerberg wordt in de rechtbank gehoord, net als andere leidinggevenden en voormalig medewerkers van het bedrijf.
De procureur-generaal van Californië, Rob Bonta, zegt dat het bedrijf "Facebook en Instagram zo heeft ontworpen dat kinderen steeds langer op de platforms blijven, tot het punt van fysieke en mentale schade". Hij noemt het "niet alleen moreel verwerpelijk, maar ook illegaal om onze meest kwetsbare inwoners uit te buiten om de winst van bedrijven te verhogen".
Jennifer Davenport, zijn collega uit New Jersey, zegt dat haar staat sinds 2021 duizenden uren heeft besteed aan het onderzoeken van het "onrechtmatige gedrag" van Meta. "We hopen aan te tonen dat Meta de geestelijke gezondheid van een hele generatie kinderen in gevaar heeft gebracht met verslavende eigenschappen, waarvan het bedrijf wist dat deze afschuwelijke gevolgen zouden hebben."
Expres verslaafd gemaakt?
Meta zegt dat het veel heeft gedaan om tieners op de platforms te beschermen en zegt dat te kunnen bewijzen in de rechtbank. Naar eigen zeggen heeft het bedrijf gesproken met ouders, samengewerkt met experts en de politie en "diepgaand onderzoek" gedaan om de problemen te begrijpen.
Eerder beweerde Meta-baas Zuckerberg dat zijn bedrijf geen apps meer bouwt die erop gericht zijn mensen zo lang mogelijk naar hun scherm te laten kijken. Hij deed deze uitspraak in een andere lopende civiele procedure tegen socialemediabedrijven, waarin meer dan 1600 eisers stellen dat bedrijven als Meta en Youtube gebruikers expres verslaafd maken.
Andere rechtszaken
De zaak die de staten hebben aangespannen tegen Meta staat los van duizenden andere rechtszaken die op dit moment lopen tegen het bedrijf.
Zaken tegen Meta eindigen geregeld in boetes voor het techbedrijf. Zo oordeelde een rechtbank in de Amerikaanse staat New Mexico deze maand dat het bedrijf verantwoordelijk is voor de schade aan de mentale gezondheid van kinderen. Meta moet van de rechter zijn platforms veiliger maken voor jongeren en kreeg een boete van ruim een half miljard dollar opgelegd.
In maart werd Meta, net als Google (het moederbedrijf van YouTube) door een jury in Los Angeles aansprakelijk gesteld voor de socialemediaverslaving van een vrouw. Zij claimde dat ze als kind verslaafd was geraakt aan sociale media, waardoor haar mentale gezondheid ernstig verslechterde.
De jury oordeelde dat de bedrijven gebruikers hadden moeten waarschuwen voor de gevaren van deze socialemediaplatforms en legde een boete op van 3 miljoen dollar, die grotendeels door Meta betaald moet worden.
Gigantische blaassteen aangetroffen bij Sri Lankaan
18 augustus 2026 12:30
Artsen in Sri Lanka hebben vorige week een blaassteen van 3,1 kilo gevonden bij een 55-jarige patiënt. De man was opgenomen in het ziekenhuis na een beroerte, schrijft de BBC.
De artsen merkten tijdens zijn behandeling dat hij moeite had met plassen en kwamen zo de enorme blaassteen op het spoor. Ze vermoeden dat het om een record gaat.
"Volgens de beschikbare gegevens is dit de grootste blaassteen die ooit is gedocumenteerd en operatief verwijderd", vertelde arts Prahalahan Balakrishnan aan de BBC. Hij leidde de operatie in het ziekenhuis in Trincomalee, in het oosten van het land.
Volgens Guinness World Records stamt het huidige record uit 2003. Dat jaar werd er bij een toen 62-jarige Braziliaan een blaassteen van 1,9 kilo verwijderd.
Vijf tot tien jaar
Blaasstenen kunnen ontstaan doordat de blaas niet helemaal geleegd wordt, waardoor er urine achterblijft. Uit die urine vormen zich dan kristallen van calcium of urinezuur. Blaasstenen kunnen allerlei klachten veroorzaken, zoals pijn of een branderig gevoel bij het plassen, rugpijn of een blaasontsteking.
Blaasstenen kunnen worden uitgescheiden, maar zodra ze groter zijn dan een centimeter moet er vaak worden ingegrepen. Gebeurt dit niet, dan kan de blaassteen blijven doorgroeien. Grote blaasstenen worden via een medische ingreep, via vergruizing of een operatie, verwijderd.
Volgens Balakrishnan moet de man de blaassteen al zo'n vijf tot tien jaar in zijn blaas hebben gehad. Of hij al die tijd al klachten had, is niet bekendgemaakt.
Italiaanse nonnen in verzet om 'eigen stukje' strand, gemeente wil plek vrijgeven
18 augustus 2026 12:21
In een kustplaats in het noorden van Italië is een strijd losgebarsten tussen een lokale nonnenorde en het gemeentebestuur. Al jaren beheren de nonnen een stukje strand waar ze geld ophalen voor liefdadigheidsprojecten met het verhuren van bedjes en parasols.
Daar wil de burgemeester van het kustplaatsje Spotorno, Mattia Fiorini, nu korte metten mee maken. De gemeente wil het stukje strand vrijgeven om te voldoen aan lokale en Europese regels en zo eerlijke concurrentie te bieden op Italiaanse stranden.
Vrije toegang
Fiorini probeert al langer het traditionele Italiaanse strandbeheer op de schop te nemen. Veel stranden in het Zuid-Europese land zijn privéterrein waar bewoners en toeristen een plekje moeten huren tegen betaling, zogenoemde lido's.
In de regio Ligurië, waar Spotorno onder valt, moet 40 procent van de stranden openbaar zijn, maar de badplaats loopt aanzienlijk achter. Slechts 3,5 procent van de stranden is vrij toegankelijk.
'Strand afpakken'
De nonnen bezitten het strand niet, maar hebben al sinds de jaren 70 toestemming het te beheren.
De strijd om het nog geen 50 meter lange stukje kustlijn leidt tot grote spanning tijdens bijeenkomsten met de burgemeester, schrijft de Italiaanse krant Corriere della Sera. "Waarom wil de gemeente ons strand afpakken?", vraagt een zuster in de gemeenteraad.
In het nieuwe plan zouden de nonnen geen strandplekken meer mogen verhuren maar afhankelijk zijn van giften van strandgangers. Als dat gebeurt, kunnen ze de school niet meer openhouden, zeggen de zusters.
Voor de burgemeester van Spotorno is de oplossing duidelijk. "Ze zullen net als alle anderen moeten deelnemen aan de aanbestedingsprocedure." Tot die tijd kunnen de nonnen ervoor kiezen om hun hakken verder in het zand te zetten of toch maar mee te gaan met de nieuwe plannen.
Podcast De Dag: de rijzende ster van Kim Jong-un
18 augustus 2026 11:38
De Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un eist een steeds prominentere rol op op het wereldtoneel. En zijn land, Noord-Korea, profiteert daarvan. Maar tegen welke prijs? En hoe lukt het Kim Jong-un om zich geopolitiek onmisbaar te maken?
Luisteren?
Deze aflevering van De Dag luister je via NPO Luister en alle andere podcastapps. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren.
De Amerikaanse president Trump kondigde deze week aan dat de VS de gezamenlijke militaire oefeningen met Zuid-Korea "aanzienlijk zal terugschroeven". Daarbij verwees hij naar zijn "zeer goede relatie" met de Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un.
Lovende woorden zijn er ook bij monde van de Russische president Poetin, die de afgelopen jaren de militaire samenwerking met Noord-Korea sterk uitbreidde. Er zouden binnenkort nog eens 30.000 tot 50.000 Noord-Koreaanse militairen naar Oekraïne gaan.
Hoogleraar Koreastudies Remco Breuker zet in deze podcast uiteen hoe Noord-Korea op allerlei manieren profiteert van de aangehaalde banden met Rusland en Amerika. En dat merkt volgens hem niet alleen de elite rondom Kim Jong-un, maar dat geldt ook voor de gewone Noord-Koreanen. "De levensstandaard is de laatste jaren aan het stijgen."
Reageren? Mail dedag@nos.nl
Presentatie en montage: Elisabeth Steinz
Redactie: Judith van de Hulsbeek
Eindredactie: Rosanne Sies
Kranten en tijdschrift krijgen boetes voor berichtgeving over afslankmedicijnen
18 augustus 2026 10:59
Nederlandse media hebben boetes van tienduizenden euro's gekregen voor berichtgeving over Ozempic, Wegovy en Mounjaro. Dat meldt het FD. De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) vindt dat sommige artikelen over de afslankmedicatie neerkomen op publieksreclame voor geneesmiddelen.
Onder meer NRC, de Volkskrant, AD en De Telegraaf kregen boetes opgelegd. Hoofdredacteuren vrezen dat de maatregelen de persvrijheid en de wetenschapsjournalistiek onder druk zetten.
DPG Media kreeg een boete van 51.000 euro voor artikelen in de Volkskrant en het AD. Het beboete artikel van de Volkskrant ging over een onderzoek in het wetenschappelijke tijdschrift Nature naar de gezondheidsvoordelen van afslankmiddelen. Ook de bijwerkingen kwamen daarin aan bod.
"Het is gewoon goede journalistiek. Het bizarre is dat ze ineens journalistiek langs de lat van de geneesmiddelenwet leggen. Dat is ongekend en we hebben dit nog nooit meegemaakt", zegt Volkskrant-hoofdredacteur Pieter Klok tegen de NOS.
Volgens Klok is de boete extra problematisch omdat niet duidelijk is hoe er over afslankmedicijnen bericht moet worden. "Daar zijn ze helemaal niet duidelijk over. Maar hoe moeten we er dan wel over schrijven? Daarop komt geen antwoord, dus dat is natuurlijk heel onbevredigend bij zo'n toch vergaande ingreep."
Klok noemt de maatregel uiteindelijk "censuur". Volgens hem raakt de zaak aan de persvrijheid. "Dit soort grote woorden bewaar je liever voor echt serieuze zaken, maar dit is wel een aanslag op de persvrijheid."
Geen afvinklijstje
Volgens de geneesmiddelenwet is publieksreclame voor geneesmiddelen waarvoor een doktersrecept nodig is verboden. Ozempic is in Nederland geregistreerd als medicijn tegen diabetes, niet als afslankmiddel. De IGJ beoordeelt daarom onder meer of berichtgeving over het middel voldoende neutraal is.
Tegen het FD zegt de inspectie rekening te houden met de vrijheid van meningsuiting. De inspectie zegt ook niet te willen dat er een zogenoemd chilling effect ontstaat, waarbij media terughoudender worden om over de middelen te publiceren.
Volgens de inspectie is het niet altijd eenvoudig om de grens tussen berichtgeving en reclame te bepalen. "We kijken naar de context, er is geen afvinklijstje", zegt een woordvoerder. Als een artikel wervend is geschreven en de nadelen van een middel onvoldoende worden benoemd, kan het volgens de inspectie als reclame worden gezien.
De IGJ heeft ook bijgedragen aan een opleiding voor influencers over de regels en gezondheidsrisico's rond het aanprijzen van geneesmiddelen, meldt het FD. Eerder sprak de inspectie met het Nederlands Genootschap van Hoofdredacteuren. "Het doel is niet om boetes uit te delen. Je hebt hier te maken met de beïnvloeding van mensen", zegt een IGJ-woordvoerder.
In 2024 waarschuwde de IGJ een omroep voor berichtgeving over Ozempic. In april 2024 trok PowNed een aangekondigde documentaire over het middel terug nadat de inspectie contact had opgenomen.
Niet neutraal genoeg
De inspectie heeft tussen 2023 en 2025 twintig boetes opgelegd voor publieksreclame voor geneesmiddelen. In april kreeg DPG Media bijvoorbeeld ook een boete van 48.450 euro voor artikelen in De Stentor en Flair over Ozempic en Wegovy.
De rechtbank Amsterdam oordeelde in april na bezwaar dat die artikelen niet neutraal genoeg waren. De beperking van de vrijheid van meningsuiting die daaruit voortvloeit, vond de rechtbank gerechtvaardigd vanwege de bescherming van de volksgezondheid.
De boetes voor NRC en De Telegraaf zijn volgens het FD nog niet definitief. De betrokken kranten kunnen hun zienswijze nog indienen.
De IGJ wil tegen de NOS niets zeggen over lopende zaken. Een woordvoerder zegt dat in de beoordeling van berichtgeving "altijd naar context" wordt gekeken. "Het gaat om de combinatie beeld en tekst. Is het aanprijzend, worden voor- en nadelen genoemd, hoe vaak wordt de merknaam genoemd in het geheel? We gaan niet over één nacht ijs."
Tien doden in Petsjenihy na Russische aanvallen, Moskou onderschept Oekraïense drones
18 augustus 2026 10:07
Bij Russische aanvallen op het stadje Petsjenihy in de Oekraïense regio Charkiv zijn vannacht tien doden gevallen, meldt de regionale gouverneur. Ook zijn er meerdere gewonden. Bij de aanval werden tien gebouwen geraakt, waaronder een café, een postkantoor en een winkel. Ook raakten zeven auto's beschadigd.
Oekraïne voerde ook aanvallen uit vannacht. Een grootschalige droneaanval trof doelen in de regio rond Moskou, melden The Kyiv Independent en de Russische autoriteiten op Telegram. Daarbij zou opnieuw een magazijn van de grootste Russische webwinkel Wildberries zijn geraakt.
Drie gewonden
Rusland zegt dat Oekraïne tussen gisteravond en vanochtend 05.00 uur ruim 600 drones op de regio rond de hoofdstad heeft afgevuurd. Volgens burgemeester Sergej Sobjanin van Moskou zijn daarvan 180 drones neergehaald. Volgens hem gaat het om een van de grootste Oekraïense luchtaanvallen op Moskou sinds het begin van de oorlog.
Door de aanvallen werd het luchtverkeer op de luchthavens van de hoofdstad tijdelijk stilgelegd. Volgens de Russische autoriteiten werden ook woonhuizen, flatgebouwen, winkels en andere voorzieningen in de regio geraakt. Bij de aanvallen raakten minstens drie mensen gewond, onder wie een meisje van 10 jaar. Oekraïne heeft nog niet gereageerd op de meldingen over de aanvallen.
Zichtbaarder voor de gewone Rus
Gouverneur Andrej Vorobjov van de regio Moskou meldt over het getroffen magazijn dat een muur van het gebouw werd geraakt door vallend dronepuin, waarna brand uitbrak. Volgens een verklaring van webwinkel Wildberries bleef de schade beperkt.
De laatste tijd zijn distributiecentra van Wildberries vaker doelwit van Oekraïense aanvallen. De regering in Kyiv zegt dat daar goederen worden vervoerd en opgeslagen die in de oorlog worden gebruikt. Volgens militaire experts wil Oekraïne de oorlog zichtbaarder maken voor gewone Russen.
'Deep strikes'
Oekraïne voert geregeld drone- en rakettenaanvallen uit op militaire doelen en logistieke infrastructuur in Rusland, duizenden kilometers achter de frontlinie. Daarmee probeert Kyiv de Russische aanvoerlijnen te verstoren en de capaciteit van Moskou om de oorlog voort te zetten te verzwakken, zeker nu onderhandelingen tussen de landen in oorlog stilliggen.
Bij de zogeheten deep strikes in Rusland zijn ook drones van het Verenigd Koninkrijk neergehaald, meldde de Britse krant The Times eerder. In reactie daarop heeft Rusland het VK ervan beschuldigd bewust te kiezen voor verdere escalatie van het conflict. Daarmee stelt Rusland dat het VK medeplichtig is aan de aanvallen. Het VK zei in een reactie tegen de BBC dat het schouder aan schouder staat met Oekraïne.
De aanvallen op Wildberries passen bij de nieuwe oorlogsstrategie van Oekraïne. Bekijk daarover deze video van Nieuwsuur van twee weken geleden: