Scheepswrak uit vroege bronstijd gevonden voor Turkse kust
14 oktober 2026 19:33
Voor de Turkse kust zijn de resten van een ongeveer 4500 jaar oud schip gevonden. Van het hout is niets meer over, maar meer dan dertig aardewerken potten en amfora's (een soort kruiken) die aan boord waren, zijn goed bewaard gebleven. Bij sommige is waarschijnlijk nog na te gaan wat erin zat.
De vondst bij het eiland Kekova wordt beschouwd als het oudst gevonden scheepswrak ter wereld. "Dit wrak is een tijdscapsule", zegt professor en onderzoeksleider Hakan Öniz van de Akdeniz Universiteit in Antalya tegen de BBC.
Zo gingen de onderwaterarcheologen te werk:
Het uit de vroege bronstijd daterende koopvaardijschip was zo'n 10 meter lang. Het verging niet ver uit de kust. Duikers vonden de de resten van de lading op ongeveer 30 meter onder het wateroppervlak. Daar lagen ook drie stenen ankers.
De vorm van de amfora's en de decoraties die daarop staan, komen overeen met amfora's die eerder in het Midden-Oosten zijn gevonden en tussen de 4400 en 4700 jaar oud zijn. "We kunnen met zekerheid zeggen dat dit wrak uit de vroege bronstijd komt", zegt Öniz. "Dit is 100 procent zeker."
In de amfora's is een glimmend, kleverig goedje aangetroffen. Het team onderzoekt wat dat is geweest. "Het kan olijfolie, wijn of hars zijn", zegt teamlid Karin Sowada van de Macquarie University in Australië. Ze sluit ook niet uit dat het een mengeling is van resten van verschillende producten. "Ze werden geleegd bij aankomst en vermoedelijk jaar na jaar gebruikt."
Troje
De onderzoekers denken dat het schip zijn lading ergens aan de oostkust van de Middellandse Zee heeft opgehaald en dat Troje of Kreta de bestemming was.
De Turkse minister Ersoy van van Cultuur en Toerisme zegt dat de vondsten naar het nieuwe Middellandse Zee Museum voor Onderwaterarcheologie in Antalaya gaan. Dat gaat ergens in de komende maanden open.
In 2018 werd het oudste vrijwel intacte scheepswrak toch nog toe gevonden in de Zwarte Zee. Dat was ruim 2400 jaar oud.
Ernstig seksueel geweld tegen vrouwen in interneringskampen na WO II
14 oktober 2026 19:19
Duizenden Nederlandse vrouwen die na de Tweede Wereldoorlog zijn vastgezet in interneringskampen, werden door hun bewakers verkracht, gemarteld en vernederd. Dat blijkt uit getuigenverklaringen die in een la waren beland en nu pas door het NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies zijn onderzocht.
De beelden van Nederlandse meisjes en vrouwen die na de Tweede Wereldoorlog werden kaalgeschoren omdat ze tijdens de bezetting met Duitsers zouden zijn omgegaan, een relatie hadden of samenwerkten, staan bij velen op het netvlies gebrand. Zij werden in plaats van collaborateurs 'moffenmeiden' genoemd.
Verhoren uit 1950
Dat duizenden van hen na de oorlog in kampen werden opgesloten en daar te maken kregen met ernstig seksueel geweld, komt nauwelijks voor in de standaardwerken over de oorlog. Er zijn wel studies gedaan naar het kaalscheren van de vrouwen, maar pas sinds een jaar of vijftien zijn bij geschiedschrijvers de getuigenissen over de kampen bekend.
Dat is opmerkelijk, want de verhoorverslagen van vrouwen die in dit soort interneringskampen zaten, bestaan al sinds 1950. Een deel van hen werd in dat jaar door oud-inspecteur van de politie Johanna van Schilfgaarde verhoord in het kader van de parlementaire enquête naar het Nederlandse regeringsbeleid in de oorlogsjaren.
Historicus en journalist Ewoud Kieft deed voor het NIOD onderzoek naar deze getuigenverslagen. Hij kwam de verklaringen op het spoor toen hij bezig was met een serie achtergrondartikelen over de bijzondere rechtspleging, het speciale rechtssysteem in Nederland na de Tweede Wereldoorlog.
In zijn vandaag gepubliceerde artikel beschrijft hij hoe vrouwen op grote schaal werden verkracht en vernederd door onder anderen de bewakers van de kampen. De gevangenen werden met voorwerpen gepenetreerd en hun vagina werd zonder medische noodzaak ruw onderzocht.
Ook beschrijft de historicus getuigenissen waarin vrouwen aangeven dat bewakers hen valse beloftes deden van vrijspraak of strafvermindering, in ruil voor seks of voedsel. Omdat gevangenen kampten met ondervoeding, was dat nogal een drukmiddel. Die beloftes bleken meestal niets waard.
Toch heeft de hoofdonderzoeker van deze commissie, Arnaud Marie baron van Tuyl van Serooskerken, in zijn eindrapport uit 1950 niets vermeld over deze getuigenissen. Hij deed het zelfs voorkomen alsof er geen getuigen waren gevonden die wilden praten, omdat de vrouwen daar te bang voor zouden zijn geweest.
"Van het verkrachten van vrouwen is niets gebleken", schreef hij in zijn rapport. "Toch kan niet uitgesloten worden dat het wel heeft plaatsgevonden, omdat het mogelijk is dat slachtoffers daar geen verklaring over willen afleggen."
Doordat in het rapport niets wordt vermeld over de getuigenissen, die dus wel degelijk bestaan, legde de Nederlandse regering er nooit verantwoording voor af.
Nalatig
"Of de hoofdonderzoeker de getuigenissen bewust onvermeld liet, heb ik nog niet kunnen achterhalen", zegt Kieft tegen de NOS. "Maar hij is zeer nalatig geweest. Dit was niet gewoon slordig, maar onverantwoordelijk. Hij heeft zijn werk niet gedaan", vindt de historicus.
Politie-inspecteur Van Schilfgaarde heeft vervolgens haar resterende documenten naar Den Haag gebracht, waar ze in verschillende depots van het ministerie van Justitie werden opgeslagen. Daar bleven ze onaangeroerd, tot ze naar het Nationaal Archief werden overgeplaatst.
Andere journalisten en historici raadpleegden de documenten sindsdien zo nu en dan, maar er werd geen structurele aandacht besteed aan de seksuele misstanden in de kampen.
Slachtoffers niet veilig
Kieft beschrijft in zijn artikel dat Nederland kort na de oorlog geen goed functionerend rechtsapparaat had. "De Nederlandse regering was in de oorlog weggeweest en de politie had in dienst van het naziregime gewerkt", legt de historicus uit.
"Er bleven dus weinig mensen over die het recht konden handhaven en recht konden spreken. Er was volkswoede over wat er in de oorlog was gebeurd en een groep mensen wilde zich na de bevrijding laten gelden."
Kieft spreekt van "wilde arrestaties", waarbij vrouwen werden opgepakt na roddels dat ze een relatie hadden met een Duitse soldaat. "Die vrouwen moeten zich zo alleen gevoeld hebben."
Slachtoffers hebben het seksueel geweld dat hen is aangedaan niet durven aanvoeren in een rechtszaak, uit angst om niet te worden geloofd, vertelt hij. "Ze liepen een groot risico, het was niet veilig."
De getuigenissen die hij tot nu toe heeft onderzocht, zijn "het topje van de ijsberg", vertelt hij. In totaal waren er ruim 200 van dit soort kampen. Kieft wil mede daarom nog meer onderzoek doen om het geweld tegen vrouwen in interneringskampen in kaart te brengen.
Nieuwsbrief Tweede Wereldoorlog
Geïnteresseerd in Tweede Wereldoorlog? Abonneer je dan hier op onze nieuwsbrief.
Politie en OM nodigen Ahold uit aangifte te doen van 'cybersecurity-incident'
14 oktober 2026 19:01
De politie en het Openbaar Ministerie zeggen moederbedrijf Ahold te hebben uitgenodigd om aangifte te doen van het "cybersecurity-incident" bij Albert Heijn. Het komt niet vaak voor dat zo'n oproep in het openbaar wordt gedaan.
In een persbericht van de politie staat dat er op dit moment geen strafrechtelijk onderzoek loopt naar het incident bij de supermarktketen. De politie schrijft dat er wel contact is geweest met Ahold, maar dat leidde dus niet tot een aangifte.
Het bedrijf laat in een schriftelijke reactie weten "met alle relevante autoriteiten samen te werken". Er wordt niet ingegaan op waarom tot nu toe een aangifte achterwege bleef. Ahold zegt op dit moment verder geen uitspraken te kunnen doen.
Zo snel mogelijk
De politie en het Openbaar Ministerie benadrukken in het persbericht het belang van een aangifte.
"Om succesvol te kunnen opsporen en vervolgen is het cruciaal om altijd zo snel mogelijk informatie te krijgen van slachtoffers", staat in het persbericht.
De Landelijke Eenheid Opsporing en Interventies van de politie zegt op dit moment niets te kunnen toevoegen aan de oproep. Het Openbaar Ministerie zegt af te wachten wat gaat komen.
Ahold heeft het incident wel gemeld bij het National Cyber Security Centre, zoals de wet voorschrijft.
Een strafrechtelijk onderzoek kan ook zonder aangifte worden gestart, dat gebeurt dan 'ambtshalve'. Zo begonnen de politie en het Openbaar Ministerie na een datalek bij een laboratorium in Rijswijk een strafrechtelijk onderzoek zonder dat er aangifte was gedaan.
Leiders Indiase Kakkerlakken-beweging veroordeeld tot vijf dagen celstraf
14 oktober 2026 18:21
Twee leiders van de Indiase Kakkerlakken-beweging zijn veroordeeld tot een celstraf van vijf dagen. Het gaat om Ashutosh Ranka en Saurav Das, die behoren tot een groep mensen die gisteren bij een protest werden gearresteerd nadat ze over barricades waren geklommen.
Dat deden ze bij de protestlocatie Jantar Mantar in het centrum van New Delhi. Doordat ze over de barricades klommen, begaven ze zich volgens de politie op een plek waar het niet is toegestaan om te demonstreren.
De Indiase oppositieleider Rahul Gandhi sprak op X van een "laffe daad" en veroordeelde de arrestaties: "Jantar Mantar is van het Indiase volk. We gaan het terugnemen."
Leiders gearresteerd
Zaterdag werden bij arrestaties meerdere leiders van de beweging ingerekend, nog voordat de demonstratie tegen premier Modi goed en wel was begonnen. Het plein waar ze demonstreerden werd geblokkeerd door politiewagens, die uitgerust waren met installaties om traangas mee af te vuren.
Daarnaast was het internet zo goed als volledig afgesloten en gingen ruim veertig metrostations dicht. Ook werden bussen langs de kant van de weg gezet om zo demonstranten op te pakken.
Leiders van de beweging die per vliegtuig naar Delhi reisden, werden aan boord van de vlucht opgepakt. De dag daarna werden drie van hen vrijgelaten, twee zijn dus veroordeeld tot een korte celstraf.
Omstreden verkiezingen
Hun veroordeling volgt op een week van protesten van de Kakkerlakken-beweging, waarbij volgens de groep duizenden aanhangers zijn opgepakt.
De afgelopen week werden in India dagenlang protesten gehouden vanwege een omstreden herziening van kieslijsten. Door die herziening kunnen miljoenen Indiërs volgens demonstranten niet stemmen bij verkiezingen in de toekomst. De betogers eisen daarom het vertrek van het hoofd van de Indiase kiescommissie Gyanesh Kumar.
Volgens de kiescommissie is die herziening nodig om ongeldige inschrijvingen te verwijderen. Tegenstanders stellen dat vooral minderheden, onder wie met name moslims, hun stemrecht erdoor kwijtraken. Zij zien de wetswijziging als een poging om de volgende verkiezingswinsten voor de partij van de huidige premier te verzekeren.
Wat is de Kakkerlakken-beweging?
De Kakkerlakken-beweging is een prominente beweging in de aanhoudende golf van publieke onvrede over de regering van de Indiase premier Modi. De acties begonnen met de roep om onderwijshervormingen na een groot examenfraudeschandaal.
Indirect kostte dat schandaal de levens van meer dan twintig studenten die door psychische druk suïcide pleegden. Dagenlang gingen daarom duizenden studenten de straat op om het vertrek te eisen van de minister van Onderwijs. Die bewindspersoon is inmiddels afgetreden.
De protestbeweging omarmde de naam 'Kakkerlakken' nadat een rechter de aanhangers daarvoor had uitgemaakt. De rechter noemde jongeren zonder opleiding of baan die zich bezighouden met activisme of journalistiek kakkerlakken en parasieten.
Paus Leo herstelt goed na kankeroperatie, kan weer eten
14 oktober 2026 17:56
Het herstel van paus Leo XIV na zijn operatie verloopt goed, meldt het Vaticaan. Leo heeft gelopen in zijn ziekenhuiskamer en eet weer normaal. Ook doet hij ademhalingsoefeningen.
"Vanochtend heeft de Heilige Vader bloedonderzoeken en een röntgenfoto van zijn borstkas ondergaan die na de operatie gepland stonden. De resultaten bevestigen dat het herstel na zijn operatie normaal verloopt", meldt het Vaticaan.
De 71-jarige paus werd gisteren geopereerd aan zijn long, nadat er een knobbeltje was ontdekt bij een medische controle. Het longknobbeltje bleek kwaadaardig te zijn.
Longkanker
Tijdens de operatie werd een veelvoorkomende vorm van longkanker vastgesteld, ook wel longadenocarcinoom genoemd. Het onderste deel van zijn rechterlong is verwijderd, meldde het Vaticaan gisteren.
De komende dagen zal uitgebreid onderzoek worden gedaan op het verwijderde weefsel naar eventuele uitzaaiingen, bijvoorbeeld in de lymfeklieren.
Leo zal naar verwachting nog een week in het Gemelli-ziekenhuis in Rome blijven.
Correspondent Vaticaan Andrea Vreede:
"Het bericht kwam als bliksem bij heldere hemel, aldus kardinaal Pietro Parolin, staatssecretaris en naaste medewerker van Leo, toen hij uit de mond van de paus hoorde dat die een operatie moest ondergaan. Nu blijkt dat Leo longkanker heeft, zijn de schokgolven onder de katholieken overal ter wereld niet te tellen.
Sinds zijn buitenlandse reizen naar het Afrikaanse continent en binnen Europa, en natuurlijk sinds de aanvaring met president Trump is Leo steeds bekender en geliefder geworden.
Hij is voor veel katholieken uitgegroeid tot een lichtend baken van hoop in deze moeilijke tijden. Overal wordt dan ook opgeroepen om voor zijn spoedige genezing te bidden."
Op het Sint-Pietersplein werd tijdens een openluchtmis gebeden door honderden gelovigen voor een spoedig herstel voor Leo.
Ook politici hebben de paus beterschap gewenst. De voorzitter van de Europese Commissie Von der Leyen zegt op sociale media dat ze hoopt dat de paus volledig herstelt. "Zijn sereniteit en kracht zijn een inspiratie voor ons allemaal."
Ook de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Rubio, zelf katholiek, zegt samen met zijn vrouw voor Leo te bidden. "Moge de Heer hem kracht geven en de Heilige Geest de medische professionals leiden die voor de Heilige Vader zorgen."
Opstarten systemen AH betekent niet direct weer volle winkels: 'Kan weken duren'
14 oktober 2026 17:46
Drie dagen nadat Albert Heijn een "cybersecurity-incident" ontdekte in de eigen systemen brengt de supermarkt de boel "stap voor stap" weer op gang. Maar zo snel de supermarkt de stekker uit de systemen kon trekken, zo lang duurt het om alles weer zoals normaal te krijgen.
Het stilleggen van distributiecentra vanwege de hackaanval of poging daartoe had directe gevolgen voor de leveranciers die dagelijks de centra voorzien van onder meer groenten, fruit, zuivel en tienduizenden andere producten. Vanuit daar worden die producten naar de winkels gebracht.
De NOS sprak gisteren en vandaag met verschillende leveranciers. Geen van hen wil bij naam worden genoemd of worden geciteerd uit angst de relatie met Albert Heijn te beschadigen.
Uit de gesprekken blijkt dat veel leveranciers op zondag van Albert Heijn te horen kregen dat ze niet aan aan distributiecentra konden leveren. Het gevolg was dat producten zich bij de leveranciers opstapelden. Sommige producten zoals appels kunnen wel een paar dagen in de opslag blijven liggen, maar voor andere producten, zoals sla of frambozen, geldt dat niet.
Creatief met voorraad
Hoewel veel producenten hun producten bij andere supermarkten kwijt konden, hebben sommige leveranciers waarschijnlijk het een en ander moeten weggooien, zegt Jan Fransoo. Hij is hoogleraar Operations en Logistiek Management aan de Tilburg University.
"De meeste problemen ontstaan dan bij de verse producten die bewerkt zijn. Gesneden groenten kun je bijvoorbeeld niet bewaren, dus daar zal veel van zijn weggegooid", zegt Fransoo. "En denk ook aan kant-en-klaarmaaltijden."
Leveranciers die de NOS sprak geven aan nog geen partijen te hebben weggegooid. Ze zeggen creatief te moeten zijn met hun voorraden. Sommigen verkopen hun producten op de lokale markt, anderen verwerken hun fruit tot sap en jam, anderen geven aan tijdelijk minder te oogsten.
Geen voorraadinformatie
Nu Albert Heijn de keten weer langzaamaan opstart, moet het systeem van productie tot het vullen van de schappen weer zo snel mogelijk zoals normaal draaien. Maar dat gaat niet zomaar, vanwege het volledig geautomatiseerde systeem bij Albert Heijn.
Om kosten te besparen is het systeem bij de winkels zo strak mogelijk georganiseerd. Binnen enkele seconden na het afrekenen van een product weet Albert Heijn wanneer het product wordt aangevuld en in welk schap het moet komen te liggen.
Winkels en distributiecentra hebben door de storing niet kunnen bijhouden welke producten er bij supermarkten in en uit zijn gegaan. "Er zijn dingen verkocht en er waren problemen in de belevering, dus de voorraadinformatie zal vrijwel zeker niet kloppen", zegt Fransoo.
Volgens Martine van Gangelen, operationeel manager bij het distributiecentrum in Zaandam, wordter nu met man en macht gewerkt om de winkels weer te bevoorraden. "Sinds gisteravond zijn we weer bezig, en vanavond gaan we met 120 man aan de slag."
Ze vertelt over het begin van de digitale problemen, op zondag:
Dat er veel vraag was naar producten, doet hoogleraar logistiek Wout Dullaert denken aan de coronapandemie. "Plotseling was er toen meer vraag naar handschoenen en wc-papier. Een keten die is ingericht op efficiëntie kan dit soort plotselinge wijzigingen niet aan."
Piekvraag
Omdat het systeem nog niet helemaal is opgestart, vermoedt Fransoo dat er met de hand moeten worden geteld. En dat gaat langzamer dan normaal. Daardoor zullen niet alle producten meteen weer in de winkels liggen. "Ze zullen eerst kijken naar de kritische producten, en producten waar veel vraag naar is", verwacht hoogleraar Fransoo.
"Ik denk dat ze bij de herbevoorrading wellicht wat ruwere inschattingen gaan maken van wat er nodig is", zegt Dullaert, verbonden aan de Vrije Universiteit Amsterdam. Daarbij kan Albert Heijn tegen grenzen aanlopen bij het transport, omdat er zoveel winkels flink bijgevuld moeten worden bijgevuld. "Dat leidt gegarandeerd tot een piekvraag", zegt hij.
Ook Albert Heijn zelf geeft aan dat het tijd kost om weer volledig operationeel te zijn. De supermarkt heeft tijd nodig om het systeem weer zo strak georganiseerd te krijgen zoals het was voor de hackaanval. Een volledig herstel zal volgens Fransoo wel meerdere weken duren.
Kostenplaatje
Het is de vraag wat het Albert Heijn al met al gaat kosten nu de supermarkten en leveranciers een tijd lang minder konden verkopen. Toch verwacht Fransoo geen blijvende schade in de relatie tussen producenten en de supermarkt. "Daar is de keten te belangrijk voor. Ze moeten nog jarenlang verder met Albert Heijn."