Experts houden gestrande walvis continu in de gaten: 'We hopen het beste'
30 maart 2026 14:00
De bultrugwalvis die inmiddels een week voor de Duitse Oostzeekust ligt, heeft de afgelopen uren nauwelijks bewogen. "Hij ademt nog steeds. Hij ligt in het water, dat nu iets lager staat doordat het waterpeil iets gedaald is", zegt zeebeschermingsexpert Franziska Saalmann van Greenpeace tegen het Duitse persbureau DPA.
Het dier wordt inmiddels continu in de gaten gehouden. 's Nachts is de politie verantwoordelijk voor de bewaking. "Er is een dienstrooster opgesteld om te zorgen dat de walvis niet alleen is", zegt een woordvoerder van de waterpolitie tegen DPA.
Een kustpatrouilleboot in de baai bij de kustplaats Wismar moet ervoor zorgen dat niemand in de buurt van de walvis komt. Er is een gebied van 500 meter rond de walvis afgezet, waar geen schip of boot mag binnenvaren.
Toen een team van experts samen met de waterpolitie in een rubberbootje vanochtend dicht bij het dier kwam, reageerde het dier nauwelijks. "We hebben ook geprobeerd hem aan te zetten tot bewegen door lawaai te maken. We sloegen met een peddel op het water, maar er kwam geen reactie, en dat toont ook dat het dier nog steeds verzwakt is."
De 12 tot 15 meter lange walvis ademt ongeveer om de vijf minuten. Dan is een kleine waterwolk boven zijn lichaam te zien. Volgens Saalmann is dat een normale ademfrequentie. "Dat lijkt mij op dit moment niet verontrustend, maar ook dat is iets wat we in de gaten blijven houden."
Omdat het waterpeil van de Oostzee is gedaald, is het momenteel minder waarschijnlijk dat de walvis zelf kan wegzwemmen. "Het waterpeil zal ook weer stijgen", zegt Saalmann. "Hij kan intussen nog wat kracht opdoen door de rust die we hem willen geven."
Weggezwommen en weer gestrand
Maar mocht de walvis op eigen kracht kunnen wegzwemmen, dan nog is het niet duidelijk of hij de weg terug naar de Noordzee kan vinden. Saalmann zei daarover tegen de ZDF dat niet precies bekend is of het dier ziek is en in welke mate zijn oriëntatie en conditie verzwakt zijn.
In dat geval kan het zijn dat hij niet goed kan functioneren en weer zal verdwalen, aldus Saalmann. Maar vooralsnog willen de experts de hoop niet opgeven, zei Saalmann. "De overlevingskansen worden op dit moment niet beter. Het is een moeilijke situatie voor hem. Hij leeft verzwakt in een leefgebied dat niet voor hem geschikt is. We hopen alleen het beste."
De bultrug strandde een week geleden voor de Oostzeekust bij de plaats Timmendorfer Strand, bij Lübeck. Daar groeven reddingswerkers een geul waarna het dier zichzelf kon bevrijden. Afgelopen zaterdag strandde de walvis echter opnieuw, ditmaal in de baai bij Wismar.
Twee meter diep
Sindsdien sleept de situatie zich voort. In de nacht van zondag kon het dier zich bij stijgend waterpeil aanvankelijk zelf bevrijden van een zandbank voor het onbewoonde eiland Walfisch. Kort daarna dook hij echter opnieuw op, op een plek van ongeveer twee meter diep.
Sindsdien ligt hij daar:
Israël schorst bataljon na belagen en vasthouden CNN-journalisten op Westoever
30 maart 2026 13:22
Israël heeft een reservebataljon geschorst voor het belagen en vasthouden van een team journalisten van de Amerikaanse nieuwszender CNN. De Israëlische legertop spreekt van "een ernstige ethische en professionele misstap".
Het incident vond donderdag plaats in het Palestijnse dorp Tayasir op de bezette Westelijke Jordaanoever. Jeremy Diamond, de correspondent voor CNN in Jeruzalem, deed daar met zijn team verslag van de nasleep van geweld door kolonisten. Die hadden bij het dorp een illegale buitenpost gevestigd. Tijdens het maken van de reportage werden de journalisten vastgehouden door Israëlische soldaten.
Volgens de internationale persvereniging Foreign Press Association (FPA) hadden de journalisten zich duidelijk geïdentificeerd. De organisatie veroordeelt de "gewelddadige aanval" op het team van CNN en spreekt van een aanval op de persvrijheid. "De soldaten richtten zich agressief op de bemanning en aanwezige Palestijnse burgers en richtten hun geweren op hen", aldus de FPA.
Het Israëlische leger liet na onderzoek naar het incident weten het voorval te betreuren en de persvrijheid te respecteren. Een woordvoerder van het leger, luitenant-kolonel Nadav Shoshani, schrijft op X dat het gedrag en de verklaringen van de soldaten ingaat "tegen alles wat van onze soldaten wordt verwacht. We zullen het onderzoeken."
Het leger zegt dat de eenheid zich terugtrekt van de Westelijke Jordaanoever en een training zal volgen om haar "professionele en ethische principes" te evalueren. Ook meldt het leger dat de beschuldiging dat een van de soldaten geweld gebruikte, verder wordt onderzocht door de autoriteiten. CNN en de FPA zeggen dat bij de aanhouding een fotojournalist in de wurggreep werd gehouden. Daarbij zou zijn camera zijn beschadigd.
Op de bezette Westoever worden vaker journalisten tegengewerkt. Volgens Reporters without Borders (RSF) is de repressie tegen journalisten op de Westelijke Jordaanoever en het eveneens bezette Oost-Jeruzalem afgelopen maanden toegenomen en geïntensiveerd.
Israël heeft sinds het begin van de oorlog in de Gazastrook op 7 oktober 2023 tientallen Palestijnse journalisten gearresteerd, vaak zonder aanklacht. Ook kwam er tijdens de oorlog een recordaantal journalisten om: volgens de Verenigde Naties zeker 247. Niet eerder in de recente geschiedenis werden in conflictgebied zo veel journalisten gedood als door Israël.
Veel kritiek
Het geschorste reservebataljon maakt deel uit van Netzah Yehuda, een Israëlische legereenheid die in 1999 werd opgericht voor ultraorthodoxe en religieus-nationalistische soldaten. De eenheid was tot eind 2022 vooral actief op de Westelijke Jordaanoever, maar is sindsdien ingezet in het noorden van Israël en aan de zuidelijke grens van de Gazastrook.
De eenheid kreeg veel kritiek toen in 2022 een Palestijns-Amerikaanse man overleed nadat hij door Netzah Yehuda was aangehouden bij een checkpoint op de Westelijke Jordaanoever. De man, achter in de zeventig, werd onder meer gedwongen lange tijd op zijn buik te liggen en stierf uiteindelijk aan hartfalen.
De VS wilde eerder sancties opleggen aan de Netzah Yehuda-eenheid vanwege ernstige mensenrechtenschendingen, maar zover kwam het niet.
Illegaal
Sinds 7 oktober 2023 is het geweld door Israëlische kolonisten tegen Palestijnse gemeenschappen op de Westelijke Jordaanoever toegenomen. Israëlische veiligheidstroepen treden maar beperkt op tegen kolonisten en kiezen vaak hun kant.
Israël veroverde de Westelijke Jordaanoever in 1967, tegelijk met de Gazastrook en Oost-Jeruzalem. Sindsdien houdt Israël het gebied bezet. Op de Westoever wonen zo'n drie miljoen Palestijnen en ongeveer 700.000 kolonisten in nederzettingen. Volgens het internationaal recht zijn de nederzettingen illegaal.
Wat houdt de bezetting van de Westelijke Jordaanoever in, en wat betekent die voor Palestijnen die er wonen? Onze correspondent laat het zien in deze eerder gepubliceerde video:
Primeur voor Ierland: een basisinkomen voor kunstenaars
30 maart 2026 12:26
Hoe overleef je als jonge artiest? Afgaand op het relaas van de Ierse muzikant John Blek is dat niet eenvoudig. Hij stortte zich op 16-jarige leeftijd op een muziekcarrière. In het begin hield hij dat alleen vol door 'real jobs' erbij te doen, zoals hij gekscherend zegt. Een tijd werkte hij in medicijnenfabriek, later ging hij aan de slag in een schoenenwinkel.
Tegenwoordig kan hij behoorlijk leven van zijn artiestenbestaan. John Blek was een van de Ierse kunstenaars die drie jaar lang deelnamen aan een proefproject voor een basisinkomen voor artiesten. Het maakte voor hem een wereld van verschil. "Ik dacht dat ik de loterij had gewonnen."
Blek investeerde een deel van zijn basisinkomen in de bouw van een nieuwe opnamestudio in zijn achtertuin. Hij is niet meer afhankelijk van dure commerciële studio's. "De meeste muzikanten kunnen hier alleen maar van dromen", vertelt hij. "Het heeft me creatieve vrijheid gegeven. Ik hoef me niet langer te haasten, omdat ik maar een beperkte studiotijd heb en een snel slinkende bankrekening."
Win-win voor Ierland
Na het succes van het proefproject besloot de Ierse regering dit jaar het basisinkomen voor artiesten permanent te maken. "In Ierland hechten we enorme waarde aan kunstenaars", zegt minister van Cultuur Patrick O'Donovan tegen de NOS.
"We willen met het basisinkomen erkennen dat er mensen zijn die met hun artistieke talent veel aan ons land geven, maar er geen goede financiële beloning voor krijgen. We willen hun bestaan minder onzeker maken."
Het zijn niet alleen kunstenaars die ervan profiteren. De regering deed grondig onderzoek naar de impact van het basisinkomen. Voor iedere euro die de overheid uitgaf aan het basisinkomen, kreeg de Ierse economie 1,39 euro terug. "Het is een win-win voor Ierland", aldus de minister.
Hoe werkt het Ierse basisinkomen voor kunstenaars?
Het is geen enorm bedrag wat de kunstenaars krijgen (zie kader). In een stad als Dublin, waar je al snel 2500 euro per maand aan huur betaalt voor een eenvoudig appartement, dekt het niet eens de woonlasten. Maar voor artiesten als Aisling O'Mara maakte het een enorm verschil.
Haar carrière als actrice begon met vallen en opstaan. Ze werkte tot 25 uur per week in een kledingwinkel en in haar vrije uren werkte ze aan het schrijven van toneelscripts en acteerde ze in toneelstukken. "Ik kreeg betaald voor 25 uur per week, terwijl mijn werkweek in werkelijkheid 60 uur was. Het was echt jongleren."
Ze was een van de 2000 gelukkigen die in 2022 werd uitgekozen voor het proefproject. Voor haar was het meer dan financiële ondersteuning, het maakte ook haar kunst beter. "Ik kreeg de kans om 'nee' te zeggen tegen bepaalde projecten die ik anders wel had aangenomen voor het geld. Als acteur is het heel belangrijk voor je creativiteit dat je de ruimte en tijd krijgt om na te denken over je werk."
O'Mara's carrière begint de laatste jaren een steeds hogere vlucht te nemen. Vorig jaar speelde ze in de Hollywood-film Blue Moon met Ethan Hawke. De laatste maanden speelt ze de hoofdrol in het toneelstuk Poor, een vertolking van de bestseller van het gelijknamige boek van Katriona O'Sullivan. Ook het toneelstuk is een succes: de voorstelling werd begin dit jaar met zes weken verlengd.
Was ze zover gekomen zonder het basisinkomen? O'Mara is stellig: "Ik zou anders nooit deze fase van mijn carrière hebben bereikt." Hetzelfde verhaal geldt voor muzikant John Blek. In januari kwam zijn album The Midnight Ache uit, dat was geproduceerd in zijn eigen studio en uitgebracht onder zijn eigen label. Maakte het basisinkomen het verschil? "Absoluut."
Cultureel powerhouse
Toch kun je je afvragen of het culturele powerhouse Ierland een basisinkomen voor artiesten nodig heeft. Het land heeft artiesten als U2 en The Cranberries en schrijvers als Sally Rooney en Paul Lynch voortgebracht. Ook op filmgebied slepen Ierse acteurs en filmregisseurs de laatste jaren de ene naar de andere prijs binnen, van Cillian Murphy tot recent nog Jessie Buckley, die een Oscar won voor beste actrice met de film Hamlet.
"Jazeker, onze cultuur bloeit", erkent muzikant John Blek. "Maar dat komt niet uit de lucht vallen. Er moet een plek zijn waar je een concert kan doen voor vijftig mensen. Er moeten theaters zijn waar je voor het eerst een comedyshow kan ontwikkelen. Anders krijg je nooit een Oscar, een Grammy of een wereldwijde sensatie."
Blek omschrijft het basisinkomen dan ook als bemesting voor het prille zaad van de kunst. "Het creëert een voedingsbodem voor kunst in Ierland. We hebben geen olie of gas. Maar we hebben wel onze kunst!"
Man (48) komt onder betonplaat en overlijdt in Zaandam
30 maart 2026 12:12
Een 48-jarige man is vanochtend op een bouwplaats in Zaandam onder een betonplaat gekomen en overleden. Dat bevestigt een woordvoerder van de Nederlandse Arbeidsinspectie aan de regionale omroep NH.
De hulpdiensten werden even na 08.00 uur gealarmeerd over het ongeval aan de Thorbeckeweg in Zaandam. Daar zijn werkzaamheden bezig om de verkeersdruk te verlagen. Het is nog onduidelijk waardoor het ongeluk heeft kunnen gebeuren.
De Arbeidsinspectie is een onderzoek begonnen.
Erasmusprijs dit jaar naar kunstenaar en regisseur Steve McQueen
30 maart 2026 12:01
De Erasmusprijs 2026 is toegekend aan kunstenaar en regisseur Steve McQueen. Dat heeft de Stichting Praemium Erasmianum bekendgemaakt.
De oeuvreprijs wordt jaarlijks uitgereikt aan een persoon of instelling die een buitengewone bijdrage heeft geleverd op het gebied van geesteswetenschappen, sociale wetenschappen of de kunsten.
Het thema van dit jaar is Ecce Homo, oftewel Zie de mens, schrijft de stichting in een persbericht. "In een wereld die wordt gekenmerkt door polarisatie en ongelijkheid vraagt McQueens werk om aandacht en empathie. Het nodigt ons uit om zorgvuldig en zonder vooroordelen te kijken -ecce homo- en onszelf in de ander te herkennen."
De Bezette Stad
De Britse McQueen (56) is onder meer bekend van de film 12 Years a Slave, dat het verhaal vertelt over een zwarte man die wordt ontvoerd en tot slaaf wordt gemaakt. Voor die film kreeg hij in 2014 als eerste zwarte regisseur een Oscar voor in de categorie Beste Film.
In 2023 verscheen de documentairefilm Occupied City, in het Nederlands De bezette stad. Aan die film werkte McQueen drie jaar, samen met zijn Nederlandse vrouw Bianca Stigter. Het stel is al jaren samen en woont deels in Londen en deels in Amsterdam. De documentaire duurt 4,5 uur en verbindt de bezetting van Amsterdam door de nazi's met de coronapandemie en de daaraan verbonden protesten.
Een kunstversie van de film, die 34 uur duurt, werd van september 2025 tot eind januari dit jaar vertoond op de voorgevel van het Rijksmuseum in Amsterdam.
"Als regisseur en kunstenaar toont McQueen bij uitstek wie we zijn in momenten van kwetsbaarheid, hoe we met elkaar omgaan en hoe de geschiedenis ons heden vormt", zegt de stichting. "Dat doet hij zonder te oordelen en zonder morele complexiteit." Volgens de stichting sluit dat aan "bij de humanistische geest van Desiderius Erasmus", naar wie de prijs vernoemd is.
De Erasmusprijs bestaat sinds 1958 en werd 68 keer uitgereikt. Onder anderen komiek Trevor Noah, componist John Adams, choreograaf Hans van Manen en de online encyclopedie Wikipedia kregen de prijs eerder.
Aan de Erasmusprijs is een geldbedrag van 150.000 euro verbonden. De regisseur krijgt de prijs in het najaar uitgereikt door koning Willem-Alexander.
In één keer een groot bedrag uit je pensioenpot halen voorlopig geen optie
30 maart 2026 11:47
Opnieuw is de mogelijkheid uitgesteld om in één keer een bedrag uit je pensioenpot op te nemen. Uit de voorjaarsnota blijkt dat het kabinet het zogeheten 'bedrag ineens' pas in 2029 wil laten ingaan.
Met dat 'bedrag ineens' zouden gepensioneerden 10 procent van hun complete pensioenpot kunnen opnemen. Wie, bijvoorbeeld, 250.000 euro heeft opgebouwd, zou in één keer 25.000 euro kunnen opnemen aan het begin met zijn of haar pensioendatum.
Het idee is dat dit bedrag besteed kan worden aan bijvoorbeeld een camper, bootje of de studie van een kleinkind. De maandelijkse pensioenuitkering wordt dan wel iets lager.
Fiscale gevolgen
Het wetsvoorstel ligt al ruim een jaar bij de Eerste Kamer. De ingangsdatum werd al uitgesteld tot juli 2026. De minister wilde meer duidelijkheid hebben over de fiscale gevolgen.
Budgetvoorlichter Nibud waarschuwde dat mensen zich niet te rijk moeten rekenen met een grote som geld. Door de eenmalige verhoging van het inkomen, kan iemand het recht op zorg- of huurtoeslag verliezen of deels verliezen.
Daarnaast drongen pensioenfondsen erop aan dat de regeling werd uitgesteld. De Pensioenfederatie, de koepel van pensioenfondsen, vreesde dat het bedrag ineens een te grote extra taak zou worden voor de pensioenfondsen.
De meeste fondsen zitten nog volop in de overgang naar het nieuwe pensioenstelsel, wat een uitdaging betekent voor hun administratie. Bij die pensioentransitie wordt de collectieve pensioenpot opgeknipt in kleine, individuele potjes. De hoogte van de maandelijkse uitkering gaat meer meebewegen met de economische groei.