Torenhoge ambities in de Chinese vijfjarenplannen, wat merken wij daarvan?
8 maart 2026 10:16
In China staat het Volkscongres deze week in het teken van een nieuw vijfjarenplan. Al sinds 1952 presenteert het land vijfjarenplannen waarbij de ambities torenhoog zijn en China de pijlen richt op allerlei gebieden, van politiek tot economie en van onderwijs tot defensie.
De laatste decennia heeft dat ertoe geleid dat China zich heeft ontpopt van ontwikkelingsland tot de tweede economie ter wereld. Wat merkt de Nederlandse economie van die ambities? De NOS laat dit zien aan de hand van vier producten die in voorgaande plannen stonden.
De Chinese overheid stimuleert de sectoren niet alleen met behulp van belastingkortingen of subsidies, maar met heel veel verschillende middelen.
Industriële machines
Neem bijvoorbeeld industriële machines. Al jaren zet China in op de productie daarvan, want door de vergrijzende bevolking zal het land snel een tekort aan menskracht hebben. Tien jaar geleden werd de sector zelfs aangewezen als een centrale pijler van China's economische en strategische ambities. Volgens Chinese staatsmedia groeide het aantal machinebedrijven van 92.000 (in 2020) naar 137.000 (in 2025).
Inmiddels staan er ook steeds meer van deze Chinese machines in Europese fabrieken. Tot een paar jaar terug kwamen veel geavanceerde fabrieksmachines uit Japan en Europa, maar inmiddels weten steeds meer Chinese machinebouwers de concurrentie te verslaan.
De EU maakt zich zorgen over de eigen markt en houdt scherp in de gaten of de Chinese producten niet tegen een kunstmatig lage prijs worden verkocht.
Medische machines
Ook steeds meer medische machines uit China komen Nederland binnen. China zet flink in op de ontwikkeling van medische apparatuur, om de gezondheidszorg in eigen land te versterken en minder afhankelijk te worden van het buitenland. Deze sector komt dan ook in meerdere vijfjarenplannen uitgebreid aan bod.
Onderwijs, wetenschap en technologie spelen daarin een sleutelrol. China investeert grootschalig in onderzoek. Inmiddels staat het land wereldwijd op de eerste plaats wat betreft wetenschappelijk gezondheidsonderzoek.
Zonnepanelen
Op het gebied van zonnepanelen heeft China in slechts enkele jaren volledige werelddominantie verkregen. Al in de jaren 80 werden de zonnepanelen genoemd in de vijfjarenplannen, niet zozeer om de wereldmarkt te veroveren, maar ook om zelf duurzame energie op te wekken. Volgens het Internationaal Energie Agentschap (IEA) was China in 2024 goed voor de productie van 86 procent van alle zonnepanelen wereldwijd.
Door de enorme hoeveelheid goedkope zonnepanelen uit China is de Europese zonnepanelenindustrie zo'n tien jaar geleden vrijwel volledig weggevaagd. Het voordeel was dat mensen in Nederland in korte tijd veel goedkopere zonnepanelen konden krijgen, maar op dit gebied zijn we nu grotendeels afhankelijk van China.
Volgens de Nederlandse Vereniging Duurzame Energie (NVDE) is dat minder problematisch dan de afhankelijkheid die we hebben van fossiele brandstoffen. "Die verbrand je gelijk. Zonnepanelen blijven dertig jaar goed en daarna heb je de materialen nog die je kunt recyclen", zegt NVDE-voorzitter Olof van der Gaag.
Elektrische auto's
Op het gebied van elektrische auto's domineert China inmiddels. Sinds 2012 heeft de Chinese overheid de pijlen gericht op deze sector. De aanpak was simpel; door samen te werken met bekende automerken als Volkswagen en BMW leerden de Chinezen de fijne kneepjes van auto-ontwikkeling. Het was kennis die ze later gebruikten om zich volledig te richten op hun elektrische auto's. Veel westerse autobedrijven deden dat niet en lopen nu achter.
De Chinese automerken hebben niet alleen de eigen markt veroverd, maar ook in Europa zijn merken als BYD en Zeekr op de weg te zien. Zo stootte BYD begin dit jaar Tesla van de troon als grootste elektrische autofabrikant.
Europese automakers klagen over oneerlijke concurrentie uit China. De enorme Chinese staatssteun is uiteindelijk de reden voor de EU geweest om in te grijpen. Sinds vorig jaar heft de Europese Unie een importbelasting van 50 procent op elektrische auto's uit China.
AI en commerciële luchtvaart
In het komende vijfjarenplan wordt weer de nadruk gelegd op hoogtechnologische ontwikkelingen en zelfredzaamheid. Sectoren die meer aandacht zullen krijgen zijn bijvoorbeeld kunstmatige intelligentie en commerciële luchtvaart.
De Nederlandse technologische industrie zal de ontwikkelingen in China nauwlettend in de gaten houden, want samen met de geopolitieke crises in de wereld kan de grote exportkracht van China de markt in Nederland flink verstoren.
Premier Jetten in Oekraïne op bezoek bij president Zelensky
8 maart 2026 09:55
Premier Jetten is in Oekraïne voor een bezoek aan president Zelensky. Kort na het aantreden van het kabinet-Jetten, bijna twee weken geleden, belden de leiders al met elkaar. In dat gesprek sprak de Oekraïense president zijn dank uit voor de Nederlandse steun sinds de Russische invasie van het land.
Jetten benadrukte toen dat Nederland Oekraïne zal blijven ondersteunen. "Jullie vechten niet alleen voor jullie eigen veiligheid en vrijheid, maar ook voor de Europese waarden", zei de premier in het telefoongesprek.
Ook nodigde Zelensky Jetten uit om op korte termijn naar de Oekraïense hoofdstad Kyiv te komen. Daaraan heeft Jetten nu gehoor gegeven. In Kyiv heeft hij een krans gelegd bij een herdenkingsmonument en later vandaag houdt hij een toespraak.
Jetten sprak vandaag nogmaals zijn steun uit aan Oekraïne. "Ik vond het belangrijk om snel deze kant op te gaan", zei de premier tegen journalisten. "Met de oorlog in het Midden-Oosten is het belangrijk om ervoor te zorgen dat Oekraïne voldoende militair materieel blijft krijgen."
"Het is de vraag wat er de komende tijd nog te krijgen is, en het vraagt om een extra inspanning om ervoor te zorgen dat Oekraïne de strijd tegen Rusland kan volhouden", aldus Jetten.
Hij brengt vandaag ook een bezoek aan een appartementencomplex dat bij een eerdere aanval beschadigd is geraakt.
De ruzie tussen Zelensky en de Hongaarse premier Orbán is vandaag een belangrijk gespreksonderwerp, zei Jetten in de trein onderweg naar Oekraïne. De Hongaarse premier blokkeert met zijn vetorecht een Europees plan om Oekraïne 90 miljard euro te lenen.
Orbán doet dat vanwege het stilleggen van de Russische oliedoorvoer via de Druzhba-pijpleiding, die deels in Oekraïne ligt. Oekraïne zegt dat de pijpleiding is beschadigd bij een Russische aanval, maar Slowakije en Hongarije, die beide afhankelijk zijn van de olie, betwijfelen deze lezing. Ze denken dat Oekraïne de pijpleiding bewust afsluit omdat de olieleveringen de Russische oorlogskas vullen.
Luchtaanvallen
Rusland bestookt Oekraïne nog regelmatig met luchtaanvallen. Ook dit weekend werd Oekraïne weer hevig onder vuur genomen door Rusland. Zeker zeven mensen kwamen bij de aanvallen om het leven, onder wie twee kinderen.
Bij de luchtaanvallen zetten de Russen honderden drones en tientallen projectielen in, die werden afgevuurd op verschillende Oekraïense steden. Volgens Zelensky betrof het 29 projectielen, waarvan minstens de helft een ballistische raket was. In totaal zou Rusland 480 drones hebben gebruikt bij de luchtaanvallen.
Berendsen en Yesilgöz
Vorige week waren defensieminister Yesilgöz en minister van Buitenlandse Zaken Berendsen ook al in Kyiv voor een ontmoeting met de Oekraïense president. In dit gesprek bespraken ze de Nederlandse steun aan Oekraïne. Ook hebben ze het gehad over wat Nederland kan leren van de lessen die Oekraïne trekt op het moderne slagveld, schreef het ministerie van Defensie.
Mogelijke explosieven gegooid bij protesten voor woning burgemeester New York
8 maart 2026 08:47
Bij het huis van de burgemeester van New York zijn twee personen aangehouden voor het aansteken van twee verdachte voorwerpen. Dat gebeurde bij een confrontatie tussen anti-islambetogers en tegendemonstranten.
Het anti-islamprotest werd gehouden bij de residentie van burgemeester Mamdani, die zelf moslim is. Volgens Amerikaanse media gebruikte een betoger eerst pepperspray tegen tegendemonstranten. Vervolgens stak een van hen op zijn beurt een voorwerp aan en gooide dat in de richting van het anti-islamprotest, met rook en vlammen tot gevolg. Het voorwerp doofde vanzelf toen het een afzetting raakte.
Daarna pakte dezelfde demonstrant een tweede projectiel dat hij kreeg van een andere man. Hij stak het aan, rende ermee weg en liet het vervolgens vallen. Beide mannen (18 en 19 jaar) zijn aangehouden. Ze komen uit Pennsylvania.
Moeren, bouten en schroeven
De explosievenopruimingsdienst zegt dat de voorwerpen met zwarte tape waren omwikkeld en voorzien van een lont, met daarin moeren, bouten en schroeven. "We weten nog niet of de apparaten werkten en of ze explosief materiaal bevatten", zegt de politie.
Tijdens het protest was burgemeester Mamdani aanwezig in de ambtswoning.
In totaal werden zes mensen aangehouden na het protest van gisteren. Dat was onder meer voor verstoring van de openbare orde en het blokkeren van verkeer.
Anti-islam
De anti-islamdemonstranten willen dat de "islamisering" van New York stopt en dat moslims niet meer in het openbaar bidden. De demonstratie stond onder leiding van de extreem-rechtse influencer Jake Lang. Hij was betrokken bij de bestorming van het Capitool op 6 januari 2021 en kreeg later gratie van president Trump. Lang is een felle criticus van de islam en organiseerde vaker protesten in de VS.
De tegendemonstratie werd gehouden door linkse activisten. Ze eisten onder meer dat de oorlog in Iran stopt en dat de VS de levering van wapens aan Israël staakt.
Wekdienst 8/3: Internationale Vrouwendag • Laatste dag WK schaatsen allround
8 maart 2026 08:13
Goedemorgen! Het is vandaag Internationale Vrouwendag en in Heerenveen is de slotdag van het WK schaatsen allround.
Eerst het weer: na een mistige ochtend wordt het met uitzondering van de noordelijke kustgebieden vrij zonnig. Bij weinig wind wordt het 12 tot 18 graden. Ook maandag houden we rustig lenteweer met veel zon. Vanaf dinsdag wordt het geleidelijk wisselvalliger en iets koeler.
Ga je vandaag op pad? Hier vind je het overzicht van de files en wegwerkzaamheden en hier de situatie op het spoor.
Wat kun je vandaag verwachten?
Wat heb je gemist?
De Amerikaanse president Trump zegt dat Iran mogelijk zelf verantwoordelijk is voor de aanval op een meisjesschool in het zuiden van Iran afgelopen zaterdag. Hij levert daar geen bewijs voor. Onderzoekers concludeerden eerder dat het waarschijnlijk is dat de VS de meisjesschool heeft geraakt. Daarbij kwamen 160 burgers om.
Volg al het nieuws over de oorlog in het Midden-Oosten in ons liveblog.
Ander nieuws uit de nacht:
En dan nog even dit:
Het is dus bijna overal ter wereld Internationale Vrouwendag. Om te vieren wat er aan rechten is verkregen en om aandacht te vragen voor wat gelijker kan. Ook in Nederland is de strijd voor gelijke rechten nog niet gestreden.
Fijne zondag!
Ruim een week oorlog in het Midden-Oosten: wat staat de wereld nog te wachten?
8 maart 2026 07:47
Ruim een week geleden gebeurde wat al maanden in de lucht hing: Israël en de VS begonnen met het bombarderen van aartsvijand Iran. Het regime is met de dood van de opperste leider Khamenei weliswaar onthoofd, maar nog niet gevallen.
Volgens experts is de angel nog lang niet uit het conflict: inmiddels zijn ook Golflanden en Koerdische millities betrokken bij de oorlog en ook Europese bondgenoten als Frankrijk sturen militaire schepen naar het Midden-Oosten.
Tegenstrijdigheid
Volgens Peter Wijninga, defensiespecialist verbonden aan onderzoekscentrum HCSS, is het einde van de oorlog pas in zicht als de VS en Israël tevreden zijn over het resultaat. "Wat dat precies betekent weten we niet. Je hoort daar tegenstrijdige geluiden over vanuit de VS."
Zo zei president Trump kort na het begin van operatie Epic Fury dat de bombardementen bedoeld waren om het regime omver te werpen en riep hij Iraniërs op in opstand te komen. Minister Hegseth van Defensie kwam later met een ander geluid: het doel van de operatie was geen regimeverandering, maar het vernietigen van de Iraanse aanvalsraketten. Ook minister Rubio van Buitenlandse Zaken zei dat regime change niet het belangrijkste was.
"Het is ontzettend verwarrend als je naar Trump of zijn ministers luistert", zegt Midden-Oosten-kenner en journalist Abdou Bouzerda. "Het lijkt erop dat de Amerikanen niet echt een plan hebben voor de day after. Ze zijn nu vooral bezig met bombarderen."
Inmiddels heeft Israël het offensief uitgebreid naar Libanon, waar volgens het leger Hezbollah-strijders zich verschuilen. Volgens Bouzerda lijkt daar een duidelijkere strategie achter te zitten. "Daarmee wil Israël het Iraanse regime verder verzwakken door hun bondgenoten aan te pakken."
Wil Amerika nu wel of niet een regimeverandering? Nieuwsuur zocht het uit:
De VS en Israël kunnen de oorlog die zij zelf zijn begonnen voorlopig voortzetten, verwacht Wijninga. Ze zijn goed uitgerust en getraind, al zijn hun voorraden niet onbeperkt.
De grootste uitdagingen liggen volgens Wijninga dan ook bij Iran. De aanvallen van de VS en Israël vernietigen onder meer Iraanse lanceerinstallaties, drones en opslagplaatsen. "En die krijgen ze ook niet zomaar aangeleverd door hun bondgenoot Rusland, dat de munitie zelf hard nodig heeft voor de oorlog in Oekraïne."
Meer dan aan het begin van de oorlog is het conflict een oorlog van cijfers geworden, zegt Bouzerda. "Je ziet dat Iran ontzettend veel raketten en drones heeft afgeschoten, echt ongekende aantallen. Daar hangt een prijskaartje aan."
Dat laatste geldt uiteraard ook voor de Amerikanen en de Golfstaten die worden getroffen door de Iraanse aanvallen. "Die moeten de raketten uit de lucht schieten met interceptors, die ontzettend duur zijn en moeilijk te produceren." Zo berekende denktank CSIS uit dat de oorlog in Iran de Amerikaanse staatskas bijna 800 miljoen euro per dag kost.
Iraniërs hoop gegeven
Het is moeilijk om een exacte inschatting te geven wanneer de oorlog ten einde komt, zeggen beide experts. "Als je niet echt een doel hebt, dan kun je ook niet een tijdspad formuleren", aldus Bouzerda. Het gevaar is dat je uiteindelijk terechtkomt in een avontuur, in een ravijn, waarbij het uiteindelijk niet vier of zes weken duurt, maar misschien wel drie maanden of een half jaar."
Nu de Verenigde Staten de oorlog in gang hebben gezet, moeten ze die ook afmaken, zegt Wijninga. Hij verwijst daarbij naar de bekende uitspraak if you break it, you own it van Colin Powell, voormalig minister van Buitenlandse Zaken. Dat zei hij tegen president Bush voordat hij Irak binnenviel.
Hoelang de VS en Israël het gaan volhouden, hangt af van hun vasthoudendheid, zegt Wijninga. "En of een deel van het reguliere leger zich tegen het Iraanse regime keert en aan de zijde van het volk durft te staan."
NOS op 3 maakte een video over hoe de VS Iran vijanden zijn geworden:
De Europese Unie staat aan de zijlijn van de oorlog, maar de prijs zullen Europese landen hoe dan ook moeten betalen, verwacht Bouzerda.
"Er zou een moment kunnen komen dat de EU meer initiatief neemt, wat je al ziet bij lidstaten als Frankrijk. Alleen al omdat de eigen bevolking gaat morren over de oplopende olie- en voedselprijzen."
De kans is groot dat Europa zich uiteindelijk, puur vanuit eigen belang en vooral economisch, aan de kant van Amerika zal scharen, verwacht hij. Tegelijk ziet hij ook een rol weggelegd voor Europa om een grotere diplomatieke rol te spelen samen met de Golfstaten. "De pogingen vanuit de regio om Europa erbij te betrekken en het conflict te laten stoppen, nemen steeds verder toe."
Duits verkiezingsjaar afgetrapt, Groenen hopen op winst in Baden-Württemberg
8 maart 2026 06:48
Het Duitse Superwahljahr gaat vandaag van start met de verkiezingen in Baden-Württemberg, de eerste van vijf deelstaatverkiezingen dit jaar. Lange tijd leek de CDU van bondskanselier Merz hier verzekerd van de winst, maar de Groenen zijn met een inhaalslag bezig. De partijen gaan nu nek aan nek in de peiling van ZDF, met beide 28 procent van de stemmen.
Dat leidt tot een opperbeste stemming bij de Groenen, die landelijk niet boven 12 procent uitkomen. "De sfeer is absoluut goed", vertelt Groenen-lid Julian Dietzschold tijdens een flyeractie in Heidelberg. "Ook mensen van wie ik het niet verwacht reageren positief op ons, en vooral op onze lijsttrekker."
Die heet Cem Özdemir, is 60 jaar en is geboren in een heuveldorp ten zuiden van Stuttgart, als zoon van Turkse gastarbeiders. In de vorige landelijke regering was hij minister van Landbouw. Nu hoopt hij de eerste Duits-Turkse deelstaatpremier te worden. Geliefd is hij zeker: zijn waarderingscijfers liggen ver boven die van de partij. De campagne draait daarom volledig om hem.
De populaire Özdemir geldt als gematigde Groenen-politicus. Zijn campagne is gericht op het beschermen van de economie. Groene doelen kunnen indien nodig later worden behaald, is zijn boodschap. Ook is hij kritischer op het asiel- en integratiebeleid dan veel partijgenoten.
Niet té groen
De economie domineert de verkiezingen in de zuidwestelijke deelstaat met 11 miljoen inwoners. Het gebied van Bosch, Mercedes-Benz en Porsche heeft zijn welvaart deels te danken aan de auto-industrie, maar de gloriedagen zijn voorbij. Recente ontslaggolven voeden de angst dat Baden-Württemberg verandert in een Europese versie van Detroit, de teloorgegane autostad in de Verenigde Staten.
Özdemir is daarom voorstander van "flexibiliteit" wat betreft de overstap naar elektrische auto's. "Met mij wordt er geen beleid gevoerd tegen Baden-Württemberg als productielocatie voor auto's." Als de industrie langer door wil met de productie van benzineauto's, dan kan dat, aldus Özdemir.
Daarom keert hij zich tegen de landelijke koers van de Groenen. Dat benadrukt Özdemir zelfs bewust in zijn campagne-uitingen. "Doe het juiste, dat betekent soms dat je tegen je partij moet ingaan", zegt hij stoer in een campagnespot. Ook opvallend: de partijnaam is niet zichtbaar op campagneposters.
"Het is geen geheim dat de Groenen in Baden-Württemberg pragmatischer zijn dan veel andere afdelingen", zegt flyeraar Dietzschold. Daar ligt volgens hem ook de sleutel tot succes voor de partij. "Dat zagen we landelijk ook, met bijvoorbeeld Annalena Baerbock." Onder haar leiding werd de partij kortstondig als grootste gepeild.
Opgedoken video
De Groenen zijn al sinds 2011 de grootste in Baden-Württemberg. In geen enkele andere deelstaat is dat tot nu toe gelukt. Ook de afzwaaiende premier Winfried Kretschmann stond te boek als pragmatisch en is geliefd.
Zelfs de belangrijkste uitdager, de christen-democratische CDU van Manuel Hagel (37), belooft "goed te zorgen voor de erfenis van Kretschmann". Waar de Groenen de status quo verdedigen, belooft de jonge Hagel tegelijk vernieuwing en een "nieuw hoofdstuk" voor de deelstaat. Zijn probleem was lange tijd zijn relatieve onbekendheid.
Daar kwam verandering in toen een Groenen-politica een oude video van Hagel verspreidde. Daarin sprak de CDU'er over een klassenbezoek vol meisjes ("er zijn ergere afspraken te bedenken") en vrij gedetailleerd over het uiterlijk van een minderjarig meisje dat indruk op hem maakte. Een storm van kritiek volgde. Ongepast en seksistisch, klonk het.
Dietzschold ziet het niet als campagnegeschenk voor de Groenen. Hij hecht bovendien waarde aan een goede band met de CDU, met wie de Groenen graag opnieuw een coalitie willen aangaan. Dat lijkt op dit moment de enige kansrijke coalitie, mede vanwege de groei van de AfD, die op 18 procent wordt gepeild.
Andere partijen
Daarmee scoort de uiterst rechtse partij weliswaar lager dan landelijk, maar het gaat toch om een flinke sprong in de rijke deelstaat. "Juist vanwege de hoge welvaart is er veel angst om die te verliezen. Daar spelen zij op in", volgens Dietzschold.
Verder wordt het spannend voor Die Linke en de liberale FDP, die beide net boven de kiesdrempel van 5 procent worden gepeild. Vooral voor de FDP is deze verkiezing van essentieel belang: zowel in de Bondsdag als in de meeste deelstaten is de partij niet meer vertegenwoordigd. Als de FDP ook uit dit middenklassebolwerk verdwijnt, belooft partijkopstuk Nicole Büttner haar hoofd kaal te scheren.
De stemlokalen zijn tot 18.00 uur geopend voor alle stemgerechtigden vanaf 16 jaar. Direct daarna volgt een exitpoll.