'Inlichtingendiensten houden zich niet aan regels rondom datasets met persoonsgegevens'
1 juli 2026 10:26
De Nederlandse inlichtingendiensten houden zich niet aan de regels als het gaat om het opslaan van en werken met grote datasets met onder andere persoonsgegevens, zogenoemde 'bulkdatasets'. Dat schrijft de Commissie van Toezicht op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (CTIVD) in een nieuw rapport.
"Wij vinden dat een ernstig probleem. De gevoeligste categorieën persoonsgegevens zitten er tussen en het gaat om gegevens van iedereen, zoals de basisregistratie personen", zegt CTIVD-voorzitter Hugo Hillenaar. Het rapport gaat over de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) en de Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (MIVD).
Wat doen de inlichtingendiensten fout?
De CTIVD heeft kritiek op verschillende punten:
"Historisch gezien zijn de inlichtingendiensten altijd heel informeel omgegaan met grote databestanden", zegt voormalig AIVD'er en oud-toezichthouder Bert Hubert.
"Internet- en telefoontaps worden altijd heel goed beschermd. Maar je kunt er vanuit gaan dat de diensten ook een kopie gemaakt hebben van de dataset die gelekt is bij de recente Odido-hack. Het feit dat je die gegevens bij zo'n hack min of meer in de schoot geworpen krijgt, betekent niet dat je je niet aan de regels moet houden."
Uit het CTIVD-rapport blijkt dat de AVID en MIVD inderdaad sets gebruiken die door hacks op straat zijn komen te liggen. Hillenaar is het met Hubert eens dat ook die sets binnen de normale regels bewaard moeten worden.
'Love intelligence'
Tech-expert Hubert hekelt ook dat veel medewerkers toegang hebben tot data waar ze eigenlijk niet zomaar bij mogen. "Als de toegang beperkt is kun je niet gaan rondneuzen, dat is goed. Maar op het moment dat je databases hebt die niet formeel worden bijgehouden, dan bindt je de kat op het spek."
"Bij buitenlandse inlichtingendiensten is al vaak voorgekomen dat medewerkers dan bijvoorbeeld de locaties van hun geliefden natrekken. Dat heet love intelligence." Normaal gesproken laat je daarbij een 'spoor' achter en kun je ontslagen worden, maar als niet wordt bijgehouden wie een dataset bekijkt, dan kan dat niet.
Toch is het voor de nationale veiligheid wel noodzakelijk dat de diensten grote datasets hebben en er mee kunnen werken, zegt de CTIVD. "In een inlichtingenonderzoek kunnen die van pas komen, bijvoorbeeld om een naam aan een telefoonnummer te koppelen."
Wetgeving is volgens Hubert wel verouderd. "Die wetten gaan nog over fysieke telefoonboeken. Je kunt invoelen dat het niet gek is als de AIVD en MIVD zo'n telefoonboek hebben, maar de regelgeving is dus niet bedoeld voor tijden als deze."
Hij verwacht niet dat er een duidelijke strategie van de diensten zit achter het niet volgen van de regels. "Ik denk dat het een combinatie is van het onderschatten van het privacybelang en het ook wel fijn vinden om al die data te hebben."
Binnenlandse Zaken en Defensie
De ministers Heerma (Binnenlandse Zaken) en Yeşilgöz (Defensie) zeggen dat de AIVD en MIVD werken aan het 'verbeteren van de waarborgen' bij het gebruik van bulkdatasets en de eerste stappen daarbij al gezet zijn. De ministers zelf zullen "passende maatregelen" nemen zodat onbevoegde mensen geen toegang meer hebben tot data waar ze niet bij mogen en de datasets niet te lang bewaard worden.
Consumenten mogen niet meer knallen, vuurwerkverbod gaat in op 1 augustus
1 juli 2026 10:23
Het landelijke vuurwerkverbod gaat op 1 augustus in. Dat betekent dat consumenten bij de komende jaarwisseling geen vuurwerk meer mogen afsteken. Er worden alleen nog vergunningen afgeven voor bijvoorbeeld verenigingen.
De Tweede Kamer stemde al in 2025 in met een landelijk verbod, op initiatief van Pro en de Partij voor de Dieren. Voordat het verbod definitief kon ingaan, moest de staatssecretaris nog een aantal dingen regelen, zoals de mogelijkheid om gezamenlijk vuurwerk af te steken.
Op dat laatste punt zijn nog een aantal aanpassingen gedaan na advies van de Raad van State. Zo worden de afstandsregels voor gezamenlijke vuurwerkshows hetzelfde als die voor professionals.
Later meer
Onderscheiding voor Ilse Baal (94) die Ketikoti naar Alkmaar haalde
1 juli 2026 10:09
De Surinaamse gemeenschap in Nederland heeft een speciale dankbaarheidsonderscheiding uitgereikt aan Ilse Baal (94) uit Alkmaar. De voormalige kleuterjuf krijgt de Grantangi Award voor haar vrijwilligerswerk, maar vooral omdat ze ervoor heeft gezorgd dat Ketikoti ook jaarlijks in Alkmaar wordt gevierd.
Het is belangrijk dat de afschaffing van de slavernij niet alleen landelijk in Amsterdam, maar ook lokaal wordt herdacht en gevierd, vindt Baal. "Dat reizen wilde ik niet meer. Daarom heb ik in het wijkcentrum gevraagd of we het hier in Alkmaar konden organiseren", vertelt ze bij NH Nieuws. En dat lukte.
Vier jaar geleden kwam een clubje van twintig mensen voor het eerst bijeen in het wijkcentrum om Ketikoti te vieren, nu heeft Alkmaar een groot jaarlijks festival dat door de gemeente wordt georganiseerd.
Voor Ilse Baal is Keti Koti levende geschiedenis. "Mijn oma van mijn moeders kant was de laatste tot slaafgemaakte in mijn familie. Ik ben dankbaar dat ik die ontberingen niet heb meegemaakt", zegt ze.
Plantage Alkmaar
Baal woont al 44 jaar in Alkmaar, maar ze werd in Paramaribo geboren. "Alkmaar kende ik al uit Suriname. Ik heb daar nog als kleuterjuf op Plantage Alkmaar' gewerkt", vertelt ze. Die plantage werd in 1745 opgericht door een landmeter die uit Alkmaar kwam. Nu is het een 'gewoon' dorp met zo'n 5.000 inwoners in het Surinaamse district Commewijne.
Toen Suriname onafhankelijk werd, verhuisde Baal naar Nederland., haar kinderen achterna. Naast haar werk als kleuterjuf ging ze in Alkmaar ook vrijwilligerswerk doen in een wijkcentrum. Ruim twintig jaar geleden zette ze een seniorenclub op die activiteiten organiseert: van gezellige middagen tot busreisjes.
Ze was al op leeftijd toen ze Ketikoti naar Alkmaar wist te halen. "Ik ben er niet meer elke keer bij", zegt Baal. "Afgelopen zondag was ik er heel even. Ik ben slecht ter been, dus het is best wel vermoeiend."
Alkmaar erkent rol
De viering van afgelopen weekend was de eerste nadat de gemeente Alkmaar vorige maand officieel "de rol van het historische stadsbestuur en haar inwoners in het kolonialisme" had erkend.
Voor de goede verstaander: Alkmaar erkent dus wel, maar biedt geen excuses aan. Baal velt daar geen hard oordeel over. "We moeten niet te lang bij het verleden stilstaan en naar de toekomst kijken", zegt ze. "Het gaat vooral om de kinderen die nu opgroeien, dat zij elkaar liefhebben, dat zij elkaar begrijpen. Dan denk ik dat ze veel verder komen dan dat je blijft hangen bij wat onsmakelijk was in het verleden."
Ketikoti in het hele land
De nationale herdenking en viering van de afschaffing van de slavernij, Ketikoti, vindt vandaag traditiegetrouw in Amsterdam plaats. Door de hele stad zijn er herdenkingen, optochten, concerten, tentoonstellingen en culturele voorstellingen, de meeste op het Museumplein.
Daarnaast zijn er tal van lokale vieringen, zoals in Utrecht, Middelburg en Leeuwarden vandaag en in Rotterdam gisteren. In Alkmaar was het Keti Koti Festival afgelopen weekeinde.
Doel van 100.000 nieuwe woningen zou volgend jaar kunnen lukken
1 juli 2026 09:45
Al lange tijd streeft de overheid ernaar om jaarlijks 100.000 woningen bij te bouwen en zo het woningtekort tegen te gaan. Sinds dat streven bestaat, is het steeds niet gehaald. Volgend jaar zou het voor het eerst wel kunnen lukken, verwacht onderzoeksbureau ABF Research.
"Het aantal afgegeven bouwvergunningen is vanaf oktober 2023 sterk gestegen", zegt ABF in een jaarlijkse prognose. Het duurt gemiddeld ruim twee jaar van de vergunning totdat een woning af is. Daarom verwacht ABF dat er dit jaar 91.000 woningen worden gerealiseerd en in 2027 rond de 100.000.
Het onderzoeksbureau geeft er wel een waarschuwing bij, want het gaat er bij de prognose van uit dat problemen met het overvolle stroomnet, stikstof, geitenboerderijen en gifspuitzones de bouw slechts beperkt zullen hinderen: "Mogelijk is deze veronderstelling te optimistisch."
'Belangrijke mijlpaal'
Het onderzoeksbureau stelde de prognose op in opdracht van de overheid. Minister Boekholt-O'Sullivan van Volkshuisvesting is blij met de verwachting dat er in 2027 100.000 woningen gerealiseerd kunnen worden. "Dat zou voor het eerst sinds 1990 zijn. Een belangrijke mijlpaal en goed nieuws voor alle woningzoekenden."
In de jaren na 2027 verwacht ABF dat het aantal nieuwe woningen weer onder de 100.000 zakt, omdat de laatste tijd het aantal nieuwe bouwvergunningen weer is gedaald.
Overigens betekent de bouw van 100.000 woningen in 2027 niet dat de totale woningvoorraad ook met 100.000 stijgt. Er worden ook woningen gesloopt. Dat zullen er naar verwachting zo'n 10.000 zijn, waardoor de woningvoorraad volgend jaar dus met zo'n 90.000 zal groeien.
ABF stelt ook jaarlijks het woningtekort vast. Dat is dit jaar 384.000. Daarmee daalt het tekort iets, voor het tweede jaar op rij. In 2024 was het nog 401.000 en in 2025 396.000.
Weer energiehulp voor de winter: 'Iedereen met recht op steun krijgt die ook'
1 juli 2026 09:13
Het kabinet stelt 193 miljoen euro beschikbaar voor een nieuw Noodfonds Energie. Het denkt hiermee 500.000 huishoudens te kunnen helpen die hun energierekening niet kunnen betalen. Dat zijn er veel meer dan in voorgaande jaren, zegt minister Vijlbrief.
Voor mensen die elke euro moeten omdraaien, kunnen de stijgende energieprijzen door de oorlog in het Midden-Oosten veel stress en zorgen opleveren, denkt de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid: "Ik vind het belangrijk dat iedereen die recht heeft op steun, die ook krijgt. We zijn hard aan de slag om dat nog dit jaar mogelijk te maken."
Het Noodfonds Energie is een tijdelijke maatregel, die sinds de oorlog in Oekraïne begon al vaker is ingezet. Deze keer blijft het 'loket' ten minste vier maanden open.
Voorgaande jaren ging het dicht als het budget op was, terwijl lang niet iedereen was geholpen. Dat gaat deze keer niet gebeuren, stelt Vijlbrief in een brief aan de Tweede Kamer. "Er is voldoende geld beschikbaar. Iedereen die er recht op heeft en een aanvraag doet, krijgt steun."
Rekenvoorbeeld
Het gaat om huishoudens met een bruto inkomen tot 130 procent van het sociaal minimum die 8 procent of meer aan energiekosten uitgegeven. Daarnaast komt de groep met een inkomen tussen de 130 en 200 procent van het sociaal minimum en een energierekening van minimaal 10 procent ervoor in aanmerking. Het Noodfonds betaalt de helft van het bedrag dat boven die twee grenzen uitkomt.
Vijlbrief geeft het voorbeeld van een alleenstaande met een bruto-inkomen van 2000 euro per maand en een energierekening van 200 euro per maand. Van die rekening valt 40 euro boven de grens van 8 procent. Deze persoon heeft recht op een tegemoetkoming van 20 euro per maand, wat neerkomt op een totale vergoeding van 240 euro.
De minister wil in september bekendmaken wanneer het noodfonds opengaat. Hij wil dat mensen in elk geval voor de winter duidelijkheid hebben.
Moedermelk bevat vaak te veel schadelijke pfas: 'Dit is wel schrikken'
1 juli 2026 09:00
Moedermelk bevat in één op de vijf gevallen te veel schadelijke pfas. Dat blijkt uit een groot onderzoek van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) onder ruim 1600 vrouwen in Nederland.
Een te hoog pfas-gehalte in de melk kan schadelijk zijn voor baby's. Ze worden niet meteen ziek, maar het kan wel hun immuunsysteem aantasten, waardoor ze bevattelijker zijn voor infectieziekten. Ook kunnen vaccinaties minder bescherming geven.
"Heel confronterend", noemt Joke Herremans, coördinator pfas bij het RIVM, de uitkomsten van het onderzoek. "Dit is wel schrikken. Je wil niet dat je stoffen die door mensen gemaakt zijn overal terugvindt."
Wel borstvoeding geven
Toch adviseren het RIVM en het Voedingscentrum alle vrouwen nog altijd om, als dat mogelijk is, borstvoeding te geven, ook al zit er in poedermelk veel minder pfas. "In moedermelk zitten niet alleen belangrijke voedingsstoffen, maar ook stoffen die juist beschermen tegen ziekten", zegt Herremans.
Het RIVM onderzocht de moedermelk van 1629 vrouwen uit heel Nederland op 29 verschillende pfas. In alle moedermelk werden pfas gevonden. Vooral pfos komt veel en vaak voor, gevolgd door pfoa.
Volgens het RIVM zitten er relatief veel vrouwen met een hogere sociaaleconomische status in de onderzochte groep. Daardoor is het onderzoek niet representatief voor alle vrouwen in Nederland die borstvoeding geven, maar de uitkomsten van een representatief onderzoek zouden "niet erg afwijken".
Vrouwen die borstvoeding geven kunnen niets doen om de pfas in hun moedermelk te verminderen, zegt Herremans van het RIVM. "Eigenlijk kan je alleen wat doen als je nog geen moeder bent en dan heel beperkt natuurlijk, omdat we het via voedsel en drinkwater binnenkrijgen. Wat je dan kan doen, is bijvoorbeeld geen eieren eten van hobbykippen en op bepaalde locaties geen zelfgevangen vis eten."
Volgens Herremans laat het onderzoek zien hoe belangrijk het is dat er maatregelen worden getroffen, zoals pfas-limieten voor voedingsmiddelen instellen en het Europese pfas-verbod dat in de maak is. Vergeleken met eerder, beperkter onderzoek naar pfas in moedermelk in Nederland zijn de concentraties afgenomen.
Niet testen
Ook wil het RIVM dat er voortaan regelmatig onderzoek wordt gedaan naar pfas in moedermelk. Daarin moet dan ook het kleinste type, TFA, worden meegenomen, waar steeds meer over bekend wordt qua schadelijkheid.
Vrouwen die willen weten hoe het zit met hun moedermelk, kunnen dat niet door het RIVM laten testen en dat raadt vrouwen ook af om de melk te testen bij commerciële bedrijven. "Je kan niks met de uitslag", zegt Herremans. "Dan weet je hoeveel pfas erin zit, maar er is op dit moment geen waarde bepaald waarop wij het advies geven om te stoppen met borstvoeding."
Wat zijn PFAS?
Pfas is een verzamelnaam voor duizenden niet-afbreekbare giftige chemicaliën. De afkorting staat voor poly- en perfluoralkylstoffen. GenX, pfoa en pfos zijn de bekendste. Ze stapelen zich op in de voedselketen en tasten het immuunsysteem aan.
Bij langdurige blootstelling zijn sommige soorten kankerverwekkend. Uit recent onderzoek van het RIVM blijkt dat bijna iedereen in Nederland te veel pfas in het bloed heeft.
De stoffen worden in heel veel verschillende producten gebruikt, bijvoorbeeld om ze waterafstotend te maken, zoals textiel, cosmetica en in veel medische producten. Ook zit het in bestrijdingsmiddelen uit de landbouw. Doordat pfas bijna niet afbreken, zijn ze inmiddels alomtegenwoordig in het milieu.
We krijgen ze vooral binnen via voedsel en drinkwater, maar ook door het inademen van impregneermiddelen en het aanbrengen van cosmetica op de huid. Op deze lijst staan alle Zeer Zorgwekkende Stoffen (ZZS).