Zweedse Sami vrezen voor hun toekomst nu Europa inzet op nieuwe mijnen
15 februari 2026 09:53
Wereldleiders komen dit weekend bijeen op de veiligheidstop in München. Voor de Europeanen staat één thema centraal: onafhankelijker worden van andere grootmachten.
Een belangrijk onderdeel daarvan is zeldzame aardmaterialen uit eigen grond halen. Zoals uit het gebied boven de poolcirkel in Zweden. Maar de Sami-gemeenschap, de enige inheemse bevolking van de Europese Unie, zegt dat het hierdoor wordt weggejaagd.
De potentiële nieuwe mijn zal precies worden gebouwd op de route waar de rendieren van het Sami-volk twee keer peer jaar de tocht maken van de bergen naar de kust.
"Dit is de laatste route die we nog over hebben in de omgeving, er zijn al zo veel mijnen aangelegd door de Zweden", zegt Lars-Marcus Kuhmunen, voorzitter van de Sami-gemeenschap Gabna. "Als hier nog een mijn komt, wordt het onmogelijk voor ons om te blijven leven en werken in de omgeving."
De grond onder Kiruna, een plaats met zo'n 20.000 inwoners, zit vol zeldzame aardmetalen als neodymium, terbium en dysprosium. Mineralen en zeldzame aardmetalen zijn cruciaal voor de defensie-industrie. Ook in de zorg en in de fossielvrije technologie zijn ze hard nodig.
Cultuur voortzetten
Het opgraven van die stoffen in Kiruna is een van 47 belangrijke projecten die Europa zelfstandiger moeten maken. En dan met name van China en de VS; twee geopolitieke grootmachten die zich vijandiger opstellen tegenover Europa.
De Zweedse regering moet volgens conventies van de VN en de Raad van Europa waarborgen dat de Sami hun cultuur en manier van leven kunnen voortzetten. Dat wordt onmogelijk gemaakt met de geplande mijnen, zeggen de Sami.
Ook het stadsbestuur van Kiruna maakt zich zorgen. Recent werd bekend dat twee derde van de stad gesloopt of verplaatst zal moeten worden als de nieuwe mijnen er komen.
Volgens de lokale gemeenschappen moeten zij helemaal zelf opdraaien voor de Europese ambitie om geopolitiek zelfstandiger te worden. Van de Europese Commissie kunnen ze naar eigen zeggen geen hulp verwachten.
Bijproduct
Kiruna is om meerdere redenen een plek waar de EU nu naar kijkt. In de buurt van de Zweedse plaats is de concentratie hoger dan elders - al zijn zeldzame aardmetalen niet zo zeldzaam als de term doet vermoeden.
Ook is het winnen en raffineren van de aardmetalen vooral haalbaar voor mijnbedrijven die al operationeel zijn, omdat het een omslachtig, smerig en energieslurpend proces is. En anders dan in Nederland gingen de Zweedse mijnen nooit dicht. Inmiddels wordt rond 90 procent van de Europese ijzererts uit de Zweedse grond gehaald.
Als je wilt gaan graven naar zeldzame aardmetalen in Europa, kun je dat het beste doen in Kiruna, aldus Irina Patrahau, grondstoffenanalist bij het Haags Centrum voor Strategische Studies (HCSS). "Ze hebben daar ervaring met het opzetten van hoogtechnologische mijnen, grotendeels aangestuurd door robots", zegt Patrahau.
Ook is er een overschot aan groene stroom in Zweden, met name uit waterkracht. "De impact op natuur en klimaat wordt dus relatief klein. Maar mijnen helemaal zonder impact, dat is het ook niet."
'Trump is wakker'
Mijnbedrijf LKAB is momenteel aan het onderzoeken hoeveel zeldzame aardmetalen er in de grond zitten onder Kiruna. Het kan zeker tien jaar duren totdat een nieuwe mijn operationeel is, zegt een woordvoerder.
In het gemeentehuis in Kiruna maakt de burgemeester zich zorgen over de Europese plannen. Rusland is niet ver weg, zegt Mats Taaveniku aan de telefoon. "En nu is Trump ook wakker geworden. De grondstoffen in onze gemeente zijn zeer interessant voor de politieke grootmachten."
Volgens Taaveniku heeft die lijst van de Europese Commissie er vooral voor gezorgd dat Kiruna een doelwit wordt voor andere landen. "We zijn heel kwetsbaar geworden."
De portemonnee trekken
Europa stelt geen (economische) hulp of compensatie beschikbaar voor projecten en gemeenschappen die worden beïnvloed door het Europees mijnbeleid, bevestigt een woordvoerder van de Europese Commissie. Als lokale gemeenschappen klem komen te zitten, is het aan het mijnbedrijf of de landelijke overheid om hen te compenseren, aldus de woordvoerder.
Mijnbedrijf LKAB zegt in een reactie gepaste compensatie te zullen verstrekken aan gemeente Kiruna en Sami-gemeenschap Gabna. De lokale gemeenschappen zien dat anders.
Maar misschien moet Europa toch de portemonnee trekken. Het opgraven en raffineren van eigen zeldzame aardmetalen schiet niet op, concludeerde de Europese rekenkamer recent. Deel van de oplossing zou volgens de rekenkamer kunnen zijn dat de EU geld investeert in de mijnbouw. Het is aan de Europese lidstaten en Europarlement om daarover te beslissen.
Obama reageert op racistische video op Trump-account: 'Er is geen schaamte meer'
15 februari 2026 09:04
De voormalige Amerikaanse president Obama heeft gereageerd op een racistische video die onlangs via het account van de huidige president Trump werd gedeeld. Daarin waren de hoofden van Obama en zijn vrouw Michelle geplakt op apenlijven.
In een podcast reageerde Obama op de interviewer die de video aanhaalde. "Het is belangrijk te erkennen dat de meerderheid van de Amerikaanse bevolking dit gedrag zeer verontrustend vindt", zei Obama. "Er speelt zich op sociale media en televisie een soort clowneske show af."
Zonder Trump expliciet te noemen merkte hij op dat het decorum rond publieke functies is afgebrokkeld. "Wat waar is, is dat er geen schaamte meer lijkt te bestaan onder mensen die vroeger vonden dat je een zekere mate van fatsoen, gepastheid en respect voor je functie moest hebben, toch? Dat is verloren gegaan."
Het is uitzonderlijk dat Obama zich uitlaat over de politieke actualiteit in de VS. Doorgaans zijn oud-presidenten terughoudend met commentaar op een opvolger.
Obama zat in de podcast van Brian Tyler Cohen:
De video waarin de Obama's in de laatste seconden als aap te zien zijn leidde tot grote verontwaardiging, ook onder Republikeinen. Kort na de kritiek is het bericht verwijderd van Truth Social, het sociale medium van Trump. Volgens het Witte Huis waren de beelden per ongeluk door een medewerker geplaatst. Het filmpje werd aanvankelijk nog door het Witte Huis verdedigd.
In de 45 minuten durende podcast ging het ook over immigratiedienst ICE. Obama vergelijkt hun acties met die in "autoritaire landen en dictaturen". De optredens van de agenten in Minnesota noemt hij "zeer zorgwekkend en gevaarlijk". Verder prees hij de vreedzame protesten tegen de operaties van diensten als ICE.
Wekdienst 15/2: Schiphol schrapt vluchten om sneeuw • Veel carnavalsoptochten
15 februari 2026 07:52
Goedemorgen! Schiphol schrapt vluchten vanwege verwachte sneeuwval. En in veel plaatsen staan vanmiddag carnavalsoptochten op het programma.
Eerst het weer: het begint nog zonnig en droog, maar vanmiddag raakt het bewolkt en gaat het vanuit Zeeland sneeuwen. Vanavond ligt er lokaal een sneeuwdek van 3 tot 5 centimeter. In de nacht gaat de sneeuw over in regen.
Ga je vandaag op pad? Hier vind je het overzicht van de files en wegwerkzaamheden en hier de situatie op het spoor.
Wat kun je vandaag verwachten?
Wat heb je gemist?
Het Leids Cabaret Festival is gewonnen door Alina Sharipova. Volgens de vakjury kan de cabaretière het publiek op een geestige manier bij haar act betrekken. "Doordat zij zo op haar gemak is, zijn wij het ook", schrijft de jury.
Sharipova nam het in de finale in de Leidse Schouwburg op tegen Levy Geernaert en Meeuw Roovers. De publieksprijs ging naar Meeuw Roovers.
Ander nieuws uit de nacht:
En dan nog even dit:
Schaatsers Jenning de Boo en Jordan Stolz streden om het goud op de 500 meter. Een spannende strijd die op enkele honderdsten van een seconde werd beslist. Door er muziek onder te zetten, zag de titanenstrijd op het ijs er nog fabelachtiger uit.
Fijne zondag!
Opnieuw hoofden met tekst 'stelen verboden' gevonden in Ecuador
15 februari 2026 05:07
Tijdens een patrouille in de Ecuadoraanse provincie Guayas hebben agenten meerdere mensenhoofden gevonden. De hoofden zaten in jutezakken en werden aangetroffen in een afgelegen gebied, melden lokale media.
In totaal gaat het om acht mannenhoofden, verspreid over twee zakken. In de buurt werden daarnaast meerdere flyers gevonden met de tekst: "stelen verboden".
Het is nog onbekend van wie de hoofden zijn en waarom ze daar zijn achtergelaten. De politie vermoedt dat de vondst iets te maken heeft met het aanhoudende drugsgeweld in de regio.
Ecuador ligt tussen Colombia en Peru, de twee grootste cocaïneproducenten ter wereld. Het land geldt als een belangrijk doorvoerland voor illegale drugs.
Halverwege vorige maand werden in Ecuador vijf afgehakte hoofden gevonden op een strand. Volgens de autoriteiten ging het toen vermoedelijk om een waarschuwing aan bendeleden die lokale vissers bedreigen en afpersen.
Vier astronauten bij ruimtestation ISS na voortijdige terugkeer vorige bemanning
15 februari 2026 03:48
Het Internationaal Ruimtestation (ISS) heeft nieuwe bemanningsleden. Een team van vier astronauten kwam afgelopen avond aan bij het ISS.
De bemanning bestaat uit de Amerikanen Jessica Meir en Jack Hathaway, de Rus Andrej Fedjajev en de Française Sophie Adenot. Ze waren vrijdag vanaf Cape Canaveral in Florida vertrokken met een ruimteschip van SpaceX.
Hathaway en Adenot verblijven voor het eerst in het ISS. Meir en Fedjajev zijn er voor de tweede keer. Het team blijft acht maanden om onder meer onderzoek te doen naar bacteriën en microben.
Vervroegd terug om ziekte
Het viertal vervangt de astronauten die vorige maand vervroegd terugkeerden naar aarde vanwege een "ernstige medische aandoening" bij een van de astronauten. Wat er precies aan de hand was en hoe het nu met de ruimtevaarder gaat, is niet bekend.
Het was voor het eerst in de 25-jarige geschiedenis van het ruimtestation dat er een noodterugkeer nodig was. Door het incident waren er wekenlang alleen drie astronauten van een Russische missie in het ISS.
Alina Sharipova wint Leids Cabaret Festival 2026
15 februari 2026 02:19
Cabaretier Alina Sharipova heeft het jaarlijkse Leids Cabaret Festival gewonnen. De vakjury verkoos Sharipova tot winnaar, de publieksprijs ging naar Meeuw Roovers.
De jury prijst Sharipova om de manier waarop ze het publiek bij haar grappen betrekt. "Doordat zij zo op haar gemak is, zijn wij het ook", schrijft de jury. "Tegelijkertijd heeft ze iets gevaarlijks, zoals ze ons haast ongemerkt medeplichtig maakt aan haar totaal perverse ideeën."
Sharipova nam het in de finale op tegen Levy Geernaert en Meeuw Roovers. Voor haar overwinning ontvangt Sharipova tweeduizend euro voor haar verdere ontwikkeling. Ook gaan de drie finalisten op tournee langs ruim 40 theaters.
Het Leids Cabaret Festival geldt sinds 1978 als een belangrijke springplank voor nieuw cabarettalent. Eerdere winnaars zijn onder meer Najib Amhali, Erik van Muiswinkel en Sanne Wallis de Vries.