Extreme luchtvervuiling piekt weer in Indiase steden, ondanks maatregelen
10 november 2026 17:44
Sinds deze week ligt er weer een dikke laag witte smog over de Indiase hoofdstad New Delhi. Het is een jaarlijks terugkerend fenomeen. Wanneer het kouder wordt, duikt de luchtkwaliteit van veel Noord-Indiase steden diep in het rood. Inwoners kampen daardoor steeds vaker met luchtwegklachten, geïrriteerde ogen en migraine.
Longarts Nikhil Modi ziet veel van dit soort klachten voorbij komen op zijn spreekuur en vaak nog erger. De arts laat op zijn mobieltje een berichtje zien van een patiënt met longemfyseem. Een paar dagen geleden was hij binnengekomen voor wat standaard testen die geen grote problemen lieten zien.
"Zijn zuurstofwaarden zagen er goed uit, maar een dag na Diwali kreeg ik dit bericht: dat hij minder dan 90 procent zuurstof in zijn bloed had." Dat is gevaarlijk laag.
Patiënten van 35 jaar
Afgelopen weekend werd Diwali gevierd, één van de populairste hindoefestivals. Ondanks een gerechtelijk bevel dat er alleen minder vervuilend vuurwerk mocht worden afgestoken, merkten inwoners van de stad weinig verschil met andere jaren. Verschillende luchtkwaliteitsmeters gaven aan dat de luchtvervuiling tijdens deze Diwali zelfs nog nooit eerder zo hoog was geweest.
In de 18 jaar dat Modi als longarts in New Delhi werkt ziet hij steeds vaker mensen met ademhalings- en longklachten binnenkomen, niet alleen rond Diwali, maar het hele jaar door. "Longkanker was vroeger een ziekte voor rokers van rond de 60 jaar, nu zien we patiënten van rond de 35 jaar die nog nooit een sigaret hebben gerookt", zegt Modi.
Vieste stad ter wereld
In 2014 riep de Wereldgezondheidsorganisatie New Delhi voor het eerst uit tot meest vervuilde stad ter wereld. Van de 1600 steden in 91 landen had New Delhi volgens de database van de Wereldgezondheidsorganisatie de hoogste concentratie fijnstof. Dat fijnstof is zo klein dat het in de bloedbaan terechtkomt. Het was voor het eerst dat de metingen over luchtkwaliteit groot nieuws waren.
"Sinds 2014 is de kennis en boosheid onder Indiërs over luchtvervuiling toegenomen", zegt socioloog Vasundhara Bhojvaid. Ze doet onderzoek naar de gevolgen van luchtvervuiling op het dagelijks leven.
Bhojvaid ziet ook problemen met de metingen. "Het is niet alsof de vervuiling er in 2014 opeens was, we zagen het alleen omdat het voor het eerst duidelijk werd gemeten."
En waar die meetapparatuur staat doet ertoe, want in de steden wordt er beter bijgehouden wat de luchtkwaliteit is dan op het platteland. Bhojvaid zou graag zien dat er meer gekeken wordt naar het platteland, waar een groot deel van de vervuiling in New Delhi vandaan komt. Er is alleen veel minder bekend over wat de gevolgen zijn voor de gezondheid van Indiase landarbeiders.
Vuurwerk tijdelijke boosdoener
Het vuurwerk met Diwali is vooral een tijdelijke boosdoener. De rest van het jaar veroorzaakt een combinatie van factoren de verslechterde luchtkwaliteit in Indiase steden. In koude lucht blijven uitlaatgassen van auto's langer hangen. Ook het stof dat van bouwplaatsen komt, leidt dan tot meer problemen.
Dit jaar zijn er door de lokale autoriteiten opnieuw regels opgesteld om extra vervuiling tegen te gaan. Oudere vervuilende auto's worden uit het centrum van de stad geweerd, bouwwerkzaamheden worden gedeeltelijk stilgelegd en aan ambtenaren wordt gevraagd meer thuis te werken of met het openbaar vervoer te reizen.
Het is gecompliceerder voor boeren om er iets aan te doen. Zij moeten hun land in enkele weken klaarmaken voor een nieuwe zaaiperiode. Door de velden in de brand te steken winnen ze tijd, maar die rookpluimen trekken richting de steden. Officieel is het verbranden van velden daarom verboden, maar alleen al op de dag na Diwali werden er 200 nieuwe branden gemeld.
Vervuiling-vluchtelingen
Een nieuwe trend is dat Indiërs die de middelen hebben tijdens de koude maanden de stad uittrekken, ziet onderzoeker Bhojvaid. "Het zijn de rijkere inwoners die tijdelijk de Indiase bergen in gaan of zelfs naar Europa verhuizen." Vervuiling-vluchtelingen, noemt Bhojvaid ze.
Het is een kleine groep die snel groeit. Volgens Modi zijn het vooral mensen die geen schoolgaande kinderen of een baan hebben in de stad. Het is voor de arts niet ondenkbaar dat hij zelf ook zo'n vluchteling wordt: "Ik heb zelf een kind van 14 en kinderlongen kunnen zich nog herstellen als we verhuizen naar een plek met gezondere lucht."
Jongen (16) opgepakt voor dodelijke schietpartij Schiedam
10 november 2026 17:01
De politie heeft een jongen van 16 jaar uit Schiedam opgepakt voor de dodelijke schietpartij van zaterdag in de stad. Daarbij kwam een 19-jarige man uit Schiedam om het leven. Twee andere jonge mannen raakten gewond.
De verdachte van 16 werd vanmiddag gearresteerd in Capelle aan den IJssel, meldt de politie. Hij wordt verdacht van moord of doodslag en een poging daartoe. Zijn motief is nog onduidelijk.
Twee andere verdachten nog spoorloos
Daarnaast wordt er nog gezocht naar twee andere verdachten. Volgens de politie hebben ze een donkere huidskleur en waren ze volledig in het donker gekleed.
Een van de gewonden, die na de schietpartij wegrende, werd initieel als verdachte beschouwd, maar is gistermiddag vrijgelaten. Hij is geen verdachte meer.
De schietpartij gebeurde zaterdag rond 17.00 uur aan het Weverpad in Schiedam, toen de drie bezig waren met een klus aan een huis. Omdat het incident in een woonwijk gebeurde, roept de politie omwonenden op om deurbelcamerabeelden te delen.
OM: vrouw (26) stuurde tieners met wapens op pad voor liquidaties
10 november 2026 16:35
Het Openbaar Ministerie denkt dat een 26-jarige vrouw uit Amsterdam verschillende jongeren heeft aangestuurd om zwaar geweld te plegen. Ze zouden zelfs op pad zijn geweest om moorden te plegen, bleek vandaag tijdens een eerste zitting in de rechtbank.
Hoofdverdachte Melissa P. zou in juni dit jaar een 13-jarige jongen naar het Duitse Hamburg hebben gereden om iemand neer te schieten. Volgens Duitse media en Het Parool was het doelwit een Hells Angels-lid.
Voor het zover kwam, werd de jongen in Hamburg opgepakt door de politie. Zijn moeder had hem als vermist opgegeven. Hij bleek een vuurwapen en munitie bij zich te hebben, die hij kort daarvoor in een restaurant had opgepikt.
De 13-jarige vertelde de politie dat hij voor 2000 euro iemand een leg day moest geven. Die term staat bekend als schieten in iemands been, maar het OM verdenkt Melissa P. van het voorbereiden van moord.
Kogels in kinderkamer
Een maand later zou ze ook een tiener hebben aangestuurd die een woning in Wormerveer moest beschieten. Dit incident vond plaats op klaarlichte dag, terwijl er kinderen buitenspeelden.
"Maar ze spelen niet voor de deur", appte de 18-jarige uitvoerder. "Oké ga gewoon", was volgens het OM het antwoord van Melissa P.
De schutter doorboorde vervolgens niet alleen de voordeur van het huis, maar er vlogen ook kogels door een stapelbed en een matras op de kinderkamer. Een 33-jarige man uit Hilversum zou het wapen, een groot aanvalsgeweer, hebben geleverd. Ook hij stond vandaag terecht.
Zweedse verdachten
In de Amsterdamse rechtbank maakte het OM bekend dat P. ook betrokken is bij een derde zaak. Twee Zweedse tieners werden in maart opgepakt in een Amsterdams hotel, nadat een beveiliger toevallig het geluid had gehoord van een vuurwapen dat werd doorgeladen.
Het tweetal bleek overgevlogen om in Nederland iemand te liquideren. Volgens het OM regelde Melissa P. telefoons, auto's, vuurwapens en kleding. Ook in deze zaak wordt zij verdacht van het voorbereiden van moord.
"Het onderzoek laat zien hoe jonge mensen worden benaderd voor criminele klussen, maar ook hoe deze klussen worden uitgevoerd", zei de officier van justitie vandaag. "Vaak buitengewoon klungelig, maar juist daarom levensgevaarlijk. Jonge jongens, ongeoefende schutters, zijn op pad gestuurd met zware wapens, met alle risico's van dien."
Grote zorgen
Het ronselen van jongeren voor crimineel geweld leidt al langere tijd tot zorgen bij de politie, het OM en hulpverleners. Volgens Keerpunt, een online hulpplatform voor jongeren die in de criminaliteit zitten, zijn er geregeld zaken met verdachten van 13 of 14 jaar.
"Het gaat om kinderen die voor levensgevaarlijke opdrachten worden ingezet en de grootste risico's dragen", zegt teamleider Sjoerd van Bemmel tegen de NOS. "Ze hebben vaak geen idee in welk conflict ze belanden, terwijl de opdrachtgevers buiten beeld blijven."
Bijna alsof het een bijbaantje is
Keerpunt wijst op de 4500 aanslagen met explosieven van de afgelopen jaren, waarbij gemiddeld een op de drie verdachten minderjarig was. Vaak worden zij geronseld via sociale media. Om meer inzicht te krijgen in hoe dit ronselen werkt, hebben onderzoekers van verschillende organisaties zich online voorgedaan als jongeren die reageren op criminele klussen.
"Aan de ene kant zie je dat gesprekken heel normaal worden gevoerd. Het lijkt haast te gaan om een gewoon bijbaantje", zegt Van Bemmel. "Tegelijkertijd zie je trucjes om jongeren over de streep te trekken. Ronselaars stellen veel geld in het vooruitzicht en doen alsof de klus heel eenvoudig is. De risico's worden enorm gebagatelliseerd en de tijdsdruk wordt heel erg opgevoerd. Ook houden ze de klus expres vaag, zodat je niet precies weet wat je moet doen."
Bewijs uit telefoon
Over hoe het ronselen in de zaak van vandaag precies is gegaan, deed het OM geen mededelingen. Melissa P. werkte als zzp'er in de zorg en is volgens verschillende mediaberichten moeder van twee kinderen. Ze heeft tot nu toe niets willen verklaren.
Volgens haar advocaat is het de vraag of de politie rechtmatig aan belastend bewijs uit haar telefoon is gekomen. Die telefoon kreeg de politie in handen toen P. aangifte deed van een ernstig zedendelict. Volgens haar advocaat heeft ze toen toestemming gegeven om bepaalde data van haar telefoon te halen, maar niet om alle inhoud van haar telefoon te bekijken.
Ze blijft voorlopig vastzitten, net als haar medeverdachte.
Farmaceuten krijgen oog voor ontwikkelingslanden: dure medicijnen goedkoper aangeboden
10 november 2026 16:11
De farmaceutische industrie probeert in toenemende mate nieuwe levensreddende medicijnen betaalbaar aan te bieden in economisch zwakkere regio's van de wereld, zoals in Afrika, Latijns-Amerika en delen van Azië.
Dit blijkt uit onderzoeken over de afgelopen twintig jaar van de onderzoeks-ngo Access to Medicine Foundation. Vandaag is de tiende index gepubliceerd, een toonaangevend tweejaarlijks onderzoek dat in kaart brengt in hoeverre de grootste farmaceuten ter wereld mensen in arme landen toegang bieden tot innovatieve geneesmiddelen.
"Het stellen van doelen om ook in deze regio's kostbare medicijnen snel bij patiënten te krijgen, was twintig jaar geleden voor de meeste bestuurders van farmabedrijven geen prioriteit", zegt Marijn Verhoef, directeur bij de Access to Medicine Foundation. "Dat is echt veranderd."
Als er al nieuwe geneesmiddelen richting armere landen gingen, die vaak duur zijn vanwege een patent, dan was het onderdeel van een filantropisch programma. Het ging dus om uitzonderingen. Verhoef: "Nu ligt de verantwoordelijkheid voor toegang tot geneesmiddelen in lage- en middeninkomenslanden bij de hoogste bestuurslagen van de farmaceuten."
Betaalbaarheid
En dat is merkbaar. Al in de ontwikkelingsfase van sommige nieuwe medicijnen wordt nagedacht over betaalbaarheid in landen die hoge kosten van nieuwe medicijnen moeilijk kunnen dragen. Bijvoorbeeld door patenten voor nieuwe medicijnen in bepaalde regio's gedeeltelijk los te laten. Lokale fabrikanten kunnen een licentie krijgen om direct goedkopere generieke versies van het middel te maken.
De nieuwe hiv-prik lenacapavir van Gilead is een actueel voorbeeld. Twee prikken per jaar beschermen hiv-negatieve mensen tegen het oplopen van een hiv-infectie. Het is een medische doorbraak. Grootschalige campagnes met deze prik zouden de voortdurende hiv-epidemie in Zuid-Afrika op den duur kunnen stoppen, mits het medicijn grootschalig beschikbaar komt.
Normaliter duurt zoiets zeker tien jaar, omdat pas dan de patenten verlopen en goedkopere generieke versies van de prik voor Zuid-Afrika op de markt komen. Maar Gilead geeft andere fabrikanten nu al de mogelijkheid om voor 120 lage- en middeninkomenslanden een goedkopere versie (40 Amerikaanse dollar per prik) te fabriceren. De Amerikaanse catalogusprijs van het oorspronkelijke middel ligt op ruim 28.000 dollar per persoon per jaar.
Toegang ontzettend belangrijk
In Zuid-Afrika, waar ongeveer 8 miljoen mensen met hiv leven en waar maandelijks duizenden nieuwe mensen hiv krijgen, wachten ze met smart op de betaalbare versie van lenacapavir, omdat het dan grootschalig kan worden aangeboden.
"Voor landen als Zuid-Afrika is de toegang tot deze preventieprik ontzettend belangrijk," vertelt professor Linda-Gail Bekker, een van de meest vooraanstaande hiv-onderzoekers in Zuid-Afrika, in haar kantoor van de Desmond Tutu Health Foundation in Kaapstad. "We hebben niets aan innovaties als ze niet daar ingezet worden waar ze het hardste nodig zijn."
Dat ervaren ze nu in Zuid-Afrika. Want de dure originele versie van lenacapavir wordt dan wel aangeboden met steun van het Global Fund, een internationaal fonds voor onder andere aidsbestrijding, maar vanwege de hoge prijs blijft het aanbod kleinschalig. "Het druppelt eigenlijk maar mondjesmaat binnen, terwijl we miljoenen prikken moeten zetten om nieuwe besmettingen effectief te bestrijden. Denk aan een schaal zoals een vaccinatiecampagne voor corona."
Verschil voor jonge vrouwen
De preventieprik kan vooral voor jonge vrouwen een groot verschil maken. Zij lopen in Zuid-Afrika een bijzonder groot risico om hiv op te lopen. "Het mannencondoom is jarenlang de hoeksteen geweest van de hiv-bestrijding. Maar niet iedereen is in staat om het gebruik van een condoom of veilige seks met een partner te bespreken en af te dwingen. In Zuid-Afrika lopen iedere week ongeveer duizend jonge vrouwen hiv op."
Toch denkt Bekker niet dat toegang tot de prik betekent dat de hiv-epidemie op korte termijn onder controle zal komen. "Door het terugtrekken van onder meer Amerikaans hulpgeld zijn er minder middelen voor bijvoorbeeld voorlichting. Waar er op het ene terrein winst wordt behaald, worden er ook stappen teruggezet in de aidsbestrijding."
Verhoef van de Access to Medicine Foundation ziet deze gebeurtenissen ook als een serieuze tegenslag. Al vermindert dat niet zijn hoop dat het ontwikkelingsmodel van deze hiv-prik, waarbij al tijdens de onderzoeksfase wordt nagedacht over manieren om het middel zo snel mogelijk betaalbaar te maken, als nieuwe standaard gaat gelden in de farmaceutische industrie.
"Ook bij andere ziekten. Kanker of bijvoorbeeld diabetes komen niet alleen voor in het rijke Westen", zegt Verhoef. "Er zijn juist veel van deze patiënten in bijvoorbeeld Afrika. We hopen dat de farmaceutische industrie deze ziekten op dezelfde manier gaat behandelen als hiv."
Tweede Kamer: overweeg eerst nieuwe formatie als kabinet valt
10 november 2026 15:29
Als het kabinet tussentijds valt, moet de Tweede Kamer eerst debatteren over de vraag of het mogelijk is om de coalitie te lijmen of een nieuwe formatie te beginnen. Nu worden er meestal nieuwe verkiezingen uitgeschreven, maar een meerderheid van de Kamer wil af van wat bijna een automatisme is.
Een motie daarover van ChristenUnie, SGP en CDA kreeg vandaag ruime steun. Sinds het jaar 2000 heeft slechts één kabinet de volledige vier jaar volgemaakt. Zeven kabinetten sneuvelden tijdens de rit, waarna burgers voortijdig weer naar de stembus moesten. Volgens de indieners van de motie heeft dat geleid tot instabiel beleid, wat slecht is voor het ondernemersklimaat en het vertrouwen van burgers in de politiek.
In de meeste andere Europese landen worden er minder vaak nieuwe verkiezingen uitgeschreven. Daarnaast blijven in de provincies en gemeenteraden de volksvertegenwoordigers altijd vier jaar zitten. Dat moet ook weer het uitgangspunt worden voor de Tweede Kamer, staat in de motie.
Reglement van orde wijzigen
Om na een kabinetsval nadrukkelijker te kijken naar alternatieven voor nieuwe verkiezingen, wil de Kamer zijn eigen reglement van orde wijzigen. Daarin staat nu dat de Kamer na een tussentijdse val "kán beraadslagen over een nieuwe formatie". Dat moet veranderd worden in "zál beraadslagen".
In het verleden was het heel gewoon dat er na een tussentijdse val van het kabinet opnieuw geformeerd werd. In de jaren 60 van de vorige eeuw waren er zelfs drie verschillende kabinetten (Marijnen, Cals en Zijlstra) op basis van dezelfde verkiezingsuitslag uit 1963. Sommige critici vonden toen dat daarmee onvoldoende recht werd gedaan aan de wens van de kiezer.
Minister blijft erbij: geen financiering voor opvang van ongedocumenteerden
10 november 2026 15:18
Tot frustratie van ongedocumenteerden, gemeenten, kerken en hulporganisaties houdt het kabinet vast aan het besluit om te stoppen met de financiering van de Landelijke Vreemdelingenvoorziening (LVV). Dat bleek vandaag tijdens een zitting van de hoogste bestuursrechter, de Raad van State.
Via de LVV krijgen vreemdelingen die geen recht hebben op verblijf in Nederland onderdak. Daarnaast ontvangen zij eten, de mogelijkheid zich te wassen en leefgeld. Daarom wordt dit ook wel de bed-bad-broodregeling genoemd.
Vaak gaat het om kwetsbare mensen die al lang in Nederland zijn, niet goed voor zichzelf kunnen zorgen en fysieke of psychische problemen hebben. De groep mensen die van bed-bad-brood gebruikmaakt, wordt geschat op zo'n 600.
Sinds 2019 verzorgen vijf gemeenten zo'n 24-uursopvang: Amsterdam, Rotterdam, Groningen, Eindhoven en Utrecht, maar toenmalig minister Faber (PVV) besloot de financiering stop te zetten per 1 januari 2025. Faber zette in op terugkeer naar het land van herkomst in plaats van "gesubsidieerde opvang". Sinds het wegvallen van de landelijke bijdrage wordt de opvang in de steden vaak door de gemeente betaald, die daarbij gesteund worden door hulporganisaties.
'Onmenselijke en vernederende behandeling'
Het huidige kabinet houdt vast aan Fabers besluit, ook al hebben rechters geoordeeld dat zij ten onrechte is gestopt met de financiering. De rechtbank in Amsterdam oordeelde in mei 2025 dat 28 ongedocumenteerden aannemelijk hebben gemaakt dat ze niet zelf in bed, bad en brood kunnen voorzien. Met het beëindigen van de opvang lopen zij volgens de rechtbank een groot risico op een "onmenselijke of vernederende behandeling". Ook de rechtbank in Rotterdam kwam daarna tot een vergelijkbaar oordeel, in een zaak die zestien ongedocumenteerden hadden aangespannen.
Advocaten van ongedocumenteerden, gemeenten en hulporganisaties betoogden vandaag in Den Haag bij de Raad van State dat de minister het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM) schendt door geen onderdak te bieden aan deze groep mensen. De landsadvocaat, die de verdediging doet namens asielminister Van den Brink (CDA), bestrijdt dat: volgens hem biedt de landelijke overheid wel degelijk onderdak, in de zogenoemde vrijheidsbeperkende locatie (VBL) in Ter Apel. Daar kunnen ongedocumenteerden terecht, mits ze bereid zijn om mee te werken aan een terugkeerprocedure.
Opvang in Ter Apel
In de zeer sobere VBL zijn 232 opvangplekken. Op korte termijn is er geen mogelijkheid tot uitbreiding. Volgens meerdere betrokkenen is er niet alleen te weinig plek in de VBL, ook zou de opvang niet geschikt zijn voor deze groep ongedocumenteerden. De VBL is bedoeld om mensen zo snel mogelijk te laten vertrekken naar het land van herkomst, maar ongedocumenteerden hebben formeel geen land om naar terug te keren. Ook hebben de twee soorten opvang jarenlang naast elkaar bestaan, wat zou aantonen dat er aan beide behoefte is.
De landsadvocaat stelt dat alle betrokken partijen wisten dat de LVV op "enig moment zou eindigen" en dat het stopzetten dus niet als verrassing zou kunnen komen. Volgens de landsadvocaat is de aanmelding voor de opvang in Ter Apel de verantwoordelijkheid van de ongedocumenteerden. Gemeenten en hulporganisaties waarschuwen al jaren dat kwetsbare mensen door het stoppen met de LVV op straat belanden.
Stateloos
Advocaat Jelle Klaas stelt dat het om mensen gaat die je niet zomaar op een vliegtuig kan zetten. "Het is een groep van een paar honderd man, vaak met forse problemen." De groep wordt nu opgevangen door gemeenten of hulpverleningsinstanties. Er zitten volgens de advocaat ook stateloze mensen tussen, bijvoorbeeld uit de voormalige Sovjetunie, Myanmar of uit een oorlogsgebied.
Klaas: "Stel dat je vlucht uit Zuid-Sudan, dan kan je niet even naar het consulaat om een nieuw reisdocument te halen. Het kan zijn dat de IND zegt: 'Jij hebt te weinig gedaan om aan te tonen dat je uit een oorlogsgebied komt'. Dan moet je via het thuisfront proberen meer bewijs te verzamelen en in de tussentijd ben je hier een ongedocumenteerde. Er zullen altijd mensen zijn die tussen wal en schip vallen. Die moet je niet op straat laten zwerven."
Met bussen naar Den Haag
Vanuit Amsterdam en Rotterdam vertrokken vanochtend vroeg bussen met ongedocumenteerden en andere belanghebbenden naar Den Haag. Mensen die niet meer op de publieke tribune van de bestuursrechter aan de Kneuterdijk pasten, volgden de zitting via een livestream in een nabijgelegen kerk. De protestantse kerk en Kerk in Actie noemden het onlangs "beschamend dat de staat blijft ageren tegen de bed-bad-broodregeling".
De Raad van State doet naar verwachting op zijn vroegst over zes weken uitspraak, maar de bestuursrechter waarschuwde aan het einde van de zitting al dat het waarschijnlijk een stuk langer gaat duren.
Hoeveel ongedocumenteerden zijn er in Nederland?
Volgens de officiële cijfers zijn er zo'n 20.000 ongedocumenteerden in Nederland. Volgens het Wetenschappelijk Onderzoek- en Datacentrum (WODC) ligt het aantal "met 95 procent statistische betrouwbaarheid tussen 16.955 en 23.175 personen". Volgens dagblad Trouw is dat een onderschatting; de krant komt na een rondgang langs diverse betrokken gemeenten en organisaties op een "veel hoger aantal" uit. Het gros van deze groep voorziet in het eigen levensonderhoud. Overigens is de groep ongedocumenteerden die gebruikmaakt van bed-bad-brood veel kleiner: naar schatting gaat het om zo'n zeshonderd mensen.