Unieke kans om Khamenei te doden deed tijdstip aanval veranderen: 'Nu is het oorlog'
1 maart 2026 13:38
Vlak voordat de Verenigde Staten en Israël gisteren gezamenlijk Iran wilden aanvallen, hebben beide landen hun militaire plannen aangepast. Er deed zich namelijk een unieke kans voor om de Iraanse ayatollah Khamenei te doden, schrijft The New York Times op basis van inlichtingen van de CIA.
Khamenei werd al maanden in de gaten gehouden door de Amerikaanse inlichtingendienst. De CIA had zo een goed beeld van de verblijfplaatsen en gedragspatronen van de Iraanse leider.
Net voordat de aanvallen 's nachts uitgevoerd zouden worden, bleek uit nieuwe inlichtingen dat Khamenei samen met andere kopstukken in de ochtend in Teheran zou samenkomen voor een overleg. Op basis van deze informatie werd besloten het moment van de aanval te verplaatsen en ook de opperste leider uit te schakelen.
Aanval in daglicht
De mogelijkheid om Khamenei te treffen en zo hard te kunnen toeslaan, werd zo uniek geacht dat de aanval werd verplaatst van de nacht naar de ochtend. Gebruikelijk is dat grote luchtaanvallen 's nachts worden uitgevoerd. Zodoende troffen rond 09.40 uur lokale tijd zo'n dertig Israëlische bommen de plek waar Khamenei zich op dat moment bevond, meldt ook The Wall Street Journal.
In totaal hebben gisteren zo'n 200 Israëlische gevechtsvliegtuigen bijna 500 doelen aangevallen, zegt het Israëlische leger.
Tegelijktijdig werden door de VS op verschillende locaties in Teheran en de rest van het land honderden aanvallen uitgevoerd op hoge functionarissen, legerleiders en cruciale infrastructuur. Daarbij werden door gevechtsvliegtuigen eerst de Iraanse luchtverdediging uitgeschakeld, zodat raketten en drones vrij spel hadden.
Een Israëlische functionaris zei dat ondanks de opgelopen spanningen in de afgelopen weken de aanval als een verrassing kwam voor Iran. Waarschijnlijk omdat Iran juist een nachtelijke aanval verwachtte.
Bekijk hier beelden van het Israëlische leger waarin wordt geclaimd dat het hoofdkwartier van het Iraanse regime wordt verwoest:
Een dag na de start van de aanvallen is de omvang van de schade nog altijd moeilijk vast te stellen. In ieder geval zijn naast Khamenei ook legerleider Abdolrahim Mousavi, defensieminister Amir Nasirzadeh en het hoofd van de Revolutionaire Garde, Ali Shamkhani gedood. Op satellietbeelden is te zien dat het complex van ayatollah Khamenei volledig is verwoest.
Inmiddels zijn tientallen steden in voornamelijk het westen en midden van Iran aangevallen. De aanvallen gaan ook vandaag door. Iran reageert met aanvallen op landen in de hele regio, inclusief Israël en meerdere Golfstaten waar de VS militaire bases heeft.
"En dus is het oorlog", zegt defensie-expert Peter Wijninga, verbonden aan onderzoekscentrum HCSS. "Je kunt nu niet meer spreken van een beperkte escalatie."
'Conflict kan wel even duren'
Rondom het Arabisch schiereiland heeft de VS de afgelopen de grootste troepenmacht in decennia in de regio opgebouwd. Onder meer op verschillende plekken in de Perzische Golf, de Golf van Oman en de Rode Zee liggen meerdere marineschepen, waaronder twee grote vliegdekschepen.
Wijninga denkt dat het conflict daarom nog wel even kan duren: "Gezien de doelen die ze hebben, moeten ze intensief blijven aanvallen om de overheidsstructuur van Iran, de hoofdkwartieren, de ministeries en de Revolutionaire Garde plat te leggen."
Iran slaat vooralsnog hard terug met raket- en droneaanvallen en probeert zoveel mogelijk landen in de regio bij het conflict te betrekken. De Iraanse Revolutionaire Garde heeft wraak gezworen voor de dood van de ayatollah.
Landen als Bahrein, Qatar, de Verenigde Arabische Emiraten en Oman hebben inmiddels te maken gehad met meerdere Iraanse drone-aanvallen. Onder meer omdat er in deze landen Amerikaanse legerbases zijn, al worden ook civiele doelen aangevallen.
De onrust is inmiddels overslagen naar Pakistan en Irak, twee buurlanden van Iran. Daar waren er anti-Amerikaanse protesten rond consulaten van de VS.
Wat kan Iran nog?
Wijninga is ervan overtuigd dat de VS de slagkracht van Iran niet heeft onderschat en dat ze rekening hebben gehouden met deze situatie. "Vraag is wel hoelang Iran dit gaat volhouden. Dat hangt dan weer samen met hoe succesvol de Amerikaanse en Israëlische aanvallen zijn op Iraanse doelen. Goed georganiseerde aanvallen kunnen de Iraanse overheid en Nationale Garde verzwakken."
Vooralsnog lijken de aanvallen van de VS en Israël zich te richten op het regime en minder op nucleaire doelen. Hoewel er weinig berichten uit Iran komen, zijn vanochtend onder meer het hoofdkwartier van de politie en de Iraanse staatstelevisie geraakt.
Wijninga benadrukt dat ook de nucleaire doelen in Iran nog niet zijn vernietigd. "Die waren al niet vernietigd bij de aanvallen van vorig jaar. Er is toen wel schade toegebracht, maar van een vernietiging kunnen we niet spreken. Als ze dat willen, moeten ze nog lang door bombarderen. De nucleaire programma's zijn op veel plekken verspreid in Iran."
In januari waarschuwde de Iraanse president Pezeshkian dat een aanval op Khamenei "het begin van een totale oorlog" tegen Iran zou betekenen.
Liveblog
Volg de laatste ontwikkelingen rond de oorlog in Iran in ons liveblog.
Oorlog in Iran kan energierekening gaan raken nu gasvoorraad erg laag is
1 maart 2026 10:55
De kans is groot dat de energierekening de komende tijd omhoog zal gaan door de gisteren uitgebroken oorlog in het Midden-Oosten. De Nederlandse gasvoorraad was met minder dan 11 procent nog nooit zo laag als nu. De Gasunie vreest niet dat de voorraad leeg zal raken, maar het vullen daarvan kan door de onrust flink duurder worden.
Afgelopen dinsdag maakte de Gasunie zich nog geen zorgen over de historisch lage gasvoorraad. Wel benadrukte een woordvoerder dat er geen onverwachte dingen moeten gebeuren: "Er moet niet opeens een blokkade komen van de Straat van Hormuz, bijvoorbeeld."
Sinds zaterdag heeft de Iraanse Revolutionaire Garde die zeestraat bij Iran door de Amerikaanse en Israëlische bombardementen afgesloten voor schepen. Vanmorgen werd er al een tanker uit Oman aangevallen.
Hoogst ongelukkig moment
De Straat van Hormuz is cruciaal voor de aanvoer van olie en gas uit het Midden-Oosten. Bijvoorbeeld voor Qatar, dat een van de grootste LNG-exporteurs ter wereld is, het vloeibaar gemaakte aardgas dat ook Nederland importeert.
De Gasunie zegt dat de afsluiting voor Nederland "op een hoogst ongelukkig moment komt nu de gasbergingen weer gevuld moeten worden". Dat komt niet omdat Nederland afhankelijk is van LNG uit Qatar, maar omdat de prijzen van gas wereldwijd door onrust kunnen gaan stijgen. Met de lente voor de deur is dit doorgaans het juiste moment om de gasvoorraad flink bij te vullen omdat gas nu goedkoper is.
"Het grootste effect is de onrust die het op de wereldmarkt kan gaan veroorzaken en de stijgende gasprijzen", laat de Gasunie weten. "LNG is een wereldmarkt en onderbrekingen in deze toevoer zullen ongetwijfeld negatieve effecten voor de gasmarkt met zich meebrengen, onder andere qua prijs."
Sinds het afsluiten van de gaskraan in Groningen, haalt Nederland zijn gas uit het buitenland. Meer dan dan helft komt via pijpleidingen, met name uit Noorwegen. Van het gas dat via schepen met LNG aan Nederland wordt geleverd, komt volgens de Gasunie maar een klein deel deel van de LNG uit Qatar.
De Straat van Hormuz is ook belangrijk voor de oliehandel, waarmee de prijzen aan de pomp ook zouden kunnen stijgen. Dagelijks gaan er zo'n 20 miljoen olievaten door de zeestraat, zo'n 20 procent van de wereldwijde oliehandel.
De olieprijs steeg de afgelopen week al vanwege de spanningen in het Midden-Oosten. De verwachting is dat maandag, als de markt weer opengaat, de olieprijs verder omhoog schiet. Dat vertaalt zich door aan de benzinepomp.
Doden en gewonden bij protest Amerikaans consulaat in Pakistan om dood Khamenei
1 maart 2026 10:31
Bij een bestorming bij het Amerikaanse consulaat in Pakistan zijn zeker negen mensen om het leven gekomen. Ook raakten twintig mensen gewond.
Honderden betogers bestormden het consulaat in Karachi uit woede over de Amerikaanse en Israëlische aanvallen op Iran en de dood van de Iraanse ayatollah Khamenei.
De beveiliging van het consulaat opende het vuur op de demonstranten toen zij de buitenmuur hadden doorbroken. De betogers wisten het terrein op te komen en vernielden ramen. De politie greep in met wapenstokken en er werd traangas ingezet om de menigte uiteen te drijven.
Volgens een verslaggever van persbureau Reuters werden voertuigen in brand gestoken bij de hoofdingang van het consulaat. Ook hoorde de journalist schoten.
Bekijk hier de beelden van de bestorming in Karachi:
Elders in Pakistan waren er ook protesten en ongeregeldheden. In Lahore verzamelden honderden Pakistanen zich bij het Amerikaanse consulaat. Daar verliep de demonstratie rustig. Volgens ooggetuigen probeerden betogers de veiligheidspoort te vernielen, maar hield de politie hen tegen.
Een menigte stak in de noordelijke stad Skardu een kantoor van de Verenigde Naties in brand. Er vielen hier volgens de autoriteiten geen doden of gewonden.
Protesten in Irak
Ook in de Irak trok een woedende menigte naar de Amerikaanse ambassade. Honderden Irakezen probeerden in de hoofdstad Bagdad het zwaarbeveiligde gebied waar de ambassade zich bevindt te bestormen.
De autoriteiten probeerden de menigte uiteen te drijven met traangas. Er werden werden waterkanonnen ingezet en met scherpe munitie geschoten. Het is niet bekend of er gewonden zijn gevallen.
De Iraakse regering heeft een rouwperiode van drie dagen afgekondigd na de dood van sjiitische geestelijke leider Khamenei. In een verklaring zegt de regering met veel verdriet "medeleven te betuigen aan het edele volk van Iran en de hele moslimwereld".
Een groot deel van de Iraakse bevolking is sjiitisch, een religieuze stroming binnen de islam. Ook Pakistan heeft een grote sjiitische bevolking. Het sjiisme is de staatsgodsdienst van Iran.
Korting op de olie en nauwelijks innovatie: vier jaar sancties tegen Rusland
1 maart 2026 10:23
Het regende Europese sanctiepakketten eind februari 2022. In een week tijd nam de Europese Unie in drie rondes maatregelen aan als reactie op de Russische inval van Oekraïne. Nu, vier jaar later, heeft de EU negentien keer de sanctielijst aangevuld, en opnieuw hangt er een stevig pakket in de lucht.
De ineenstorting van de Russische economie hebben de sancties tot nu toe niet gebracht, maar makkelijk heeft Rusland het ook niet.
Oligarchen, militairen en propagandisten
Wie alle sanctierondes op een rij zet, ziet een paar patronen. Het begon in het februari met mensen. Honderden parlementsleden, Poetin zelf, allerlei hoge militairen, propagandisten en oligarchen. Voor hen geldt sindsdien: ze mogen Europa niet meer in en al hun bezittingen hier zijn bevroren.
In de eerste pakketten richtte de EU zijn sanctiepijlen ook op het financieel systeem. 300 miljard euro aan reserves van de Russische Centrale Bank werd bevroren en het betalingsverkeer tussen Europese banken en Russische banken werd doorgeknipt.
Daarnaast kwamen er steeds meer import- en exportverboden. Van staal tot luxe handtassen, en later van diamanten tot vloeibaar gas. Ook allerlei spullen die gebruikt kunnen worden voor de oorlogsvoering mochten niet meer naar Rusland, zoals bijvoorbeeld computerchips of generatoren.
Daarmee begon een kat-en-muisspel. De Europese Unie probeerde de Russische economie af te knijpen en Russische ondernemers zochten steeds weer wegen om de spullen toch in Rusland te krijgen. Die wegen leiden vaak door landen als Turkije, Kazachstan of Kirgizië.
De sancties spitsten zich vanaf december 2024 op een ander deel van het kat-en-muisspel: de schaduwvloot. Om eerdere sancties te omzeilen gebruikte Rusland steeds meer onverzekerde schepen onder de vlag van kleine landen, of zelfs met een valse vlag. Vorig jaar begon de EU deze schepen op de sanctielijst te zetten, met honderden tegelijk.
Bergbeklimmer op 8000 meter
"Of de sancties hebben gewerkt is een gepolariseerd debat", zegt Kaspar Pucek, Rusland-expert bij onderzoeksinstituut Clingendael. "Op korte termijn heeft het de oorlog niet gestopt en de economie is ook niet ingestort. Maar het wordt wel steeds moeilijker om de oorlog met de huidige intensiteit voort te zetten, en op de lange termijn staat de Russische economie er slecht voor."
Een bergbeklimmer op 8000 meter hoogte. Dat was de metafoor dat voormalig Centrale Bank-medewerker Alexandra Prokopenko eerder deze maand gebruikte om de stand van de Russische economie te beschrijven.
Op die hoogte overleef je, maar nooit heel lang. Het lichaam eet zichzelf daar sneller op dan het kan repareren. En dat lijkt nu ook het geval met de Russische economie. Ruslands economie groeide nog in 2023 en 2024 met ruim 4 procent, veel sneller dan de EU bijvoorbeeld. Afgelopen jaar was daar nog 1 procent van over, voor dit jaar wordt niets hogers verwacht.
Correspondent Geert Groot Koerkamp vanuit Moskou
"Lange tijd leek het alsof de westerse sancties Rusland niet konden deren. Zeker in grote steden als Moskou en Sint-Petersburg boden de stadscentra zo op het oog een vertrouwde aanblik, met drukke winkelstraten en volle cafés.
Dat had alles te maken met de relatieve economische voorspoed van de eerste jaren na de Russische inval in Oekraïne. De werkloosheid was ongekend laag, de lonen stegen in navolging van de op volle toeren draaiende defensie-industrie over de hele linie en het verdiende geld werd met graagte gespendeerd.
Aan die vette jaren komt nu een eind en dat is te merken, ook in opiniepeilingen, waar steeds meer somberheid over de toekomst doorsijpelt. In de winkels blijven de prijzen fors stijgen, mede een gevolg van de belastingverhogingen die per 1 januari zijn doorgevoerd. Die raken vooral de kleinere ondernemers hard, waardoor steeds meer bedrijven gedwongen zijn de deuren te sluiten.
De Russische consument houdt intussen steeds meer de hand op de knip en geeft relatief meer geld uit aan voedsel en andere dagelijks levensbehoeften, en ook dat voelen de ondernemers."
Olie geldt als onmisbare inkomstenbron voor Rusland. Juist die bron vloeit minder rijkelijk door de wereldwijde lage olieprijs. Maar de druk van alle sancties haalt ook een duit uit het zakje. Een vat Russische olie (Urals) verkoopt inmiddels nog maar voor 56,73 dollar, ruim 20 procent goedkoper dan de prijs voor een vat olie uit de Noordzee (Brent). Het grootste verschil in de afgelopen twee jaar.
"Dat prijsverschil kan je toeschrijven aan de olie-embargo's van de EU, de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk, samen met de aanpak van de schaduwvloot", zegt Pucek. "Het is voor Rusland moeilijker geworden olie te exporteren, waardoor kopers als India en China lagere prijzen kunnen eisen."
De teruglopende economische groei legt ook iets diepers bloot. "De groei van 2023 en 2024 was vooral gestoeld op militaire uitgaven", zegt Pucek. Hij ziet een economie die zichzelf op eet. "Ruslands financiële reserves raken op, de overheidsinkomsten lopen terug en de levensstandaard van de gewone Rus staat onder druk. Innovatie en investeringen in de economie van de toekomst is er nog nauwelijks. En met alle sancties zal dat ook steeds moeilijker worden."
Jan Huydts (89), pianist van Wim Sonneveld, overleden
1 maart 2026 09:55
Jan Huydts, de jazzpianist die onder meer cabaretier Wim Sonneveld begeleidde op liedjes als Het Dorp, is vrijdag overleden. Dat heeft zijn familie aan persbureau ANP gemeld. Huydts (89) overleed in zijn woonplaats Hilversum.
Vanaf de jaren zestig begeleidde Huydts cabaretgrootheden als Wim Sonneveld en Toon Hermans. Voor de cabaretshows van Sonneveld arrangeerde en schreef hij veel liedjes mee. Zo speelde hij in 1974 piano op het nummer Het Dorp, dat was gebaseerd op de melodie van het nummer La Montagne van de Franse zanger Jean Ferrat.
Friso Wiegersma, de partner van Sonneveld, schreef de tekst. De snelle veranderingen in zijn geboortedorp Deurne vormden de inspiratie. Het lied haalde dat jaar de Top 40. Het staat sinds 1999 onafgebroken in de Top 2000 op NPO Radio2, in 2019 haalde Het Dorp met nummer 25 zijn hoogste notering. In de Evergreen Top 1000 van NPO Radio 5 staat het nummer geregeld op nummer 1.
Het Dorp van Wim Sonneveld:
De pianist van het nummer was eigenlijk van plan om medicijnen te gaan studeren. De in Schiedam geboren Huydts ontwikkelde zich in zijn schooltijd op de hbs in Hilversum tot vaardige jazzpianist. Met bassist Arend Nijenhuis en drummer Hans Dolman begon hij in 1957 zijn eigen jazztrio.
In de jaren zestig begeleidde het Trio Jan Huydts in de Berlijnse jazzclub Blue Note in Berlijn Amerikaanse grootheden als Dexter Gordon, Johnny Griffin en Donald Byrd. Na een paar jaar bas te hebben gespeeld in de shows van Toon Hermans, werd Huydts orkestleider, arrangeur en pianist bij Wim Sonneveld.
Vanaf de jaren zeventig toerde Huydts met zijn band Third Eye door Duitsland, Engeland en Italië. Ook werkte hij voor Jasperina de Jong. Vanaf 1980 was hij tot aan zijn pensioen in 1998 gastdocent, adviseur en later adjunct-directeur bij Hilversums Conservatorium.
Noord-Korea maakt digitale sprong voorwaarts en vergroot zo ook controle op inwoners
1 maart 2026 07:42
Achter gesloten deuren vonden afgelopen week Noord-Korea's belangrijkste politieke vergaderingen plaats. Zoals gebruikelijk kwam er slechts mondjesmaat informatie naar buiten. Toch zijn deskundigen het over een ding eens: het regime lijkt veel vertrouwen te hebben in de economische ontwikkeling van het land. Dat optimisme blijft niet beperkt tot retoriek, maar vertaalt zich in zichtbare veranderingen.
Zo is Noord-Korea bezig aan een digitale transformatie. Nog nooit hadden zo veel Noord-Koreanen toegang tot smartphones, apps en digitale diensten. Die bieden niet alleen ontspanning en gemak, maar creëren ook economische kansen én nieuwe mogelijkheden voor controle.
De digitale ontwikkeling kwam kort na de coronapandemie in een stroomversnelling. Tijdens de pandemie slaagde het regime erin om de grenzen hermetisch te sluiten. Behalve essentiële goederen, zoals voedsel, kwam niks het land meer in, ook geen digitale hardware uit China.
Toen de grenzen later voorzichtig weer opengingen, volgde een onverwachte digitale sprong voorwaarts: software en apps die jarenlang waren ontwikkeld, lagen klaar om op grote schaal te worden uitgerold en geïnstalleerd op nieuwe telefoons.
Bewuste strategie
Volgens onderzoeker Marty Williams, oprichter van NK Tech Lab en specialist in Noord-Koreaanse technologie, telt het land nu minstens 24 smartphonemerken. De toestellen worden vrijwel allemaal in China geproduceerd, maar krijgen in Noord-Korea een eigen merknaam en nationale software.
Apps zijn niet vrij te downloaden via een appstore, zoals elders in de wereld. Wie apps wil installeren, moet daarvoor naar speciale IT-kantoren, verspreid over het hele land. Daar kunnen mensen terecht voor honderden apps die inmiddels beschikbaar zijn, van woordenboeken en games tot streamingdiensten.
Williams, die via Noord-Koreaanse vluchtelingen regelmatig telefoons onderzoekt, ziet hierin een bewuste strategie. "Als het regime buitenlands entertainment wil weren, moet het een gecontroleerd alternatief bieden."
Het brede aanbod aan binnenlandse entertainmentapps moet volgens hem burgers tevreden houden zonder blootstelling aan populair buitenlands entertainment, zoals Zuid-Koreaanse dramaseries en films. De grens met China wordt nog steeds strenger gecontroleerd dan voor de coronapandemie en dus lijkt dit soort smokkelwaar moeilijker de grens over te komen.
Aanpakken van corruptie
De digitalisering wordt ook ingezet om economische processen efficiënter te maken en corruptie te beperken. Zo ontdekte Williams een gezondheidsapp waarin meer dan 3000 producten worden aangeboden, waaronder medicijnen.
Ook zijn digitale voedselbonnen aangetroffen op telefoons. "Zulke systemen bieden de overheid gedetailleerd inzicht in transacties: wie wat verkoopt, koopt en ontvangt wordt nauwkeuriger zichtbaar. En daardoor worden omkoping, corruptie en andere illegale praktijken lastiger", aldus Williams.
Dat deze ontwikkeling structureel is, blijkt uit wetgeving waarin ministeries opdracht kregen om meer overheidsdiensten digitaal aan te bieden. Verdere digitalisering van de economie lijkt een bewuste beleidskeuze, ook omdat dat het regime de gelegenheid biedt om mensen nog meer te controleren.
Surveillance
Terwijl de hardware bijna allemaal uit China komt, ontwikkelt Noord-Korea de software grotendeels zelf. Zo hebben smartphones functies die uit zichzelf screenshots maken, screenshots die gebruikers zelf niet kunnen verwijderen, maar die wel ingezien kunnen worden door de overheid. Het is een duidelijk voorbeeld van hoe digitale innovatie en surveillance hand in hand gaan.
Volgens Williams laat de snelle uitbreiding van smartphones zien dat de overheid vertrouwen heeft in zijn vermogen om het digitale ecosysteem te beheersen. "Noord-Korea zou ook zonder massale smartphoneverspreiding kunnen functioneren, maar kiest er bewust voor technologie toe te laten, zolang die controleerbaar blijft."
Grenzen aan elektriciteit
Toch lijken er grenzen te zijn aan de digitale opmars. Hoewel het land recent een 4G-netwerk heeft uitgerold en digitale toepassingen snel in aantal toenemen, zijn er geen aanwijzingen dat de energieproductie aanzienlijk groeit. Geavanceerde digitale systemen vereisen grote hoeveelheden elektriciteit, wat grootschalige verdere digitalisering mogelijk beperkt.
De digitale revolutie in Noord-Korea toont een paradox: technologie stimuleert economische modernisering en gemak, maar versterkt tegelijk staatscontrole. Het regime lijkt erop te vertrouwen dat modernisering en strakke politieke regie goed te combineren zijn. Misschien heeft het daarin lessen geleerd van buurland en bondgenoot China.