Wormen belangrijkste oorzaak van PFAS in eieren van hobbykip
16 maart 2026 10:00
De PFAS in eieren van hobbykippen komt voor een groot deel uit wormen. Dat blijkt uit onderzoek van het RIVM. Kippen die buiten lopen, leggen eieren met de meeste PFAS. Dat komt doordat ze 'verontreinigde' wormen eten.
Het RIVM besloot onderzoek te doen nadat de NOS twee jaar geleden had aangetoond dat hobbykippeneieren in het hele land grote hoeveelheden PFAS kunnen bevatten. Het onderzoek richtte zich op de herkomst van de PFAS, een verzamelnaam voor duizenden chemische stoffen die schadelijk zijn voor de gezondheid van mensen en het milieu.
Dat vooral wormen de boosdoener zijn, konden de onderzoekers concluderen doordat de wormen uit de tuinen waar kippen scharrelden veel PFAS bevatten. De PFAS-soorten in de wormen kwamen bovendien overeen met die in de eieren. Andere bodemdieren hebben mogelijk ook veel PFAS in zich.
PFAS stapelt zich op in wormen
"Doordat er overal in Nederland helaas een beetje PFAS in de bodem zit, zit het ook in de wormen", legt Joke Herremans van het RIVM uit. PFAS wordt gebruikt in uiteenlopende producten zoals regenkleding, pannen en blusschuim. Het spul zit ongeveer overal in: het milieu, ons eten, het drinkwater en moedermelk. Het probleem met de schadelijke stoffen is dat ze niet of nauwelijks afbreken.
"Wormen zitten continu onder de grond in de aarde en de PFAS uit de aarde bindt sterk aan de wormen", vervolgt Herremans. De stof stapelt zich als het ware op in de wormen, waardoor de concentratie in die diertjes veel hoger is dan in de aarde om ze heen.
De 'regenwormtheorie' was in 2024 al een van de mogelijke verklaringen, maar er was alleen lokaal onderzoek naar gedaan.
Geen eieren voor Pasen
Het RIVM adviseerde vorig jaar net voor Pasen om geen eieren van hobbykippen meer te eten, omdat met PFAS vervuilde eieren door het hele land bleken voor te komen. Als je te veel PFAS binnenkrijgt, kan dat slecht zijn voor de gezondheid. Dat geldt met name voor kinderen en mensen met een zwakker immuunsysteem.
Dat advies is ongewijzigd, zegt Herremans. "Meestal denken we als RIVM: laten we geen paniek zaaien. Maar er zit echt heel veel PFAS in die eieren. Als je pech hebt, kun je met drie eieren net zoveel PFAS binnenkrijgen als met een jaar eten en water drinken."
Dat mensen die eieren beter in de restafvalbak kunnen gooien, voelt tegenstrijdig, zegt Herremans. "Je wil zuinig zijn met voedsel, je wil het niet verspillen en je wil je kippen een goed leven geven. En dan blijkt dat het beter is die eieren te laten liggen."
Ze benadrukt dat iedereen vrij is om eieren van hobbykippen te eten, maar "in de winkel heb je een alternatief waar minder PFAS in zit".
Kippen die eieren leggen voor de commerciële markt komen minder buiten en kunnen dus ook niet of nauwelijks wormen eten. Zo kan het dat die eieren wel onder de wettelijke PFAS-norm blijven, verklaart Herremans. De NVWA controleert steekproefsgewijs of deze 'commerciële' eieren niet te veel PFAS bevatten.
"Door dit inzicht hebben mensen een keuze", zegt Herremans. "Je kan ervoor kiezen om je eieren te laten liggen of je kunt je kippen op een andere manier houden."
Wormonvriendelijke ren
Precies dat is de specialiteit van Sible Westendorp van dierenartsenpraktijk Kippendokter. Hij heeft de dieren van duizenden hobbymatige kippenhouders behandeld.
Volgens Westendorp is het vrij simpel: "Hoe natuurlijker de tuin, hoe slechter het is." Dat lijkt ook tegenstrijdig: hoe meer plantjes en groen, hoe meer wormen met PFAS er zitten die een kip kan eten. Een "kale woestijn" is beter als je minder wormen wil, aldus Westendorp.
"Als je wel zo'n bioactieve tuin hebt, zou ik de kippen alleen aan het einde van de dag een paar uur buiten laten." 's Ochtends is de tuin vaak nog nat en is het net nog donker geweest. Wormen houden van nat en donker, dus zitten ze in de ochtend vaak nog boven de grond.
Een andere tip van 'kippendokter' Westendorp is een "wormonvriendelijke ren". Daarvoor maak je een afdak boven het kippenhok. Zo blijft de bodem droog en daar houden wormen niet zo van. Hij raadt ook aan de bodem af te dekken met worteldoek of een verharding te maken en die met houtsnippers of zand te bedekken.
Hakenkruis en antihomotekst bij woningen politici Baarn, partijen vol afschuw
16 maart 2026 09:20
In Baarn zijn afgelopen weekend verkiezingsborden bespoten met een hakenkruis en antihomotekst. De borden stonden in de voortuinen van de politici.
Het gaat om PvdA-wethouder Mark Eijbaard en D66-lijsttrekker Hanneke Struijk-Cramer, schrijft RTV Utrecht. Beide politici hebben aangifte gedaan.
In een verklaring spreken de partijen in de plaats hun afschuw uit over de bekladding van de verkiezingsposters. "Het intimideren van mensen die zich inzetten voor de toekomst van Baarn, en dat ook nog eens in hun eigen voortuin, gaat alle perken te buiten", schrijven ze.
De partijen benadrukken dat politieke meningsverschillen op een andere manier bespreekbaar kunnen worden gemaakt. "Discussie voer je met woorden en argumenten, niet met een spuitbus en haatsymbolen."
Ook zeggen ze onvoorwaardelijk voor de lhbtiq+-inwoners van Baarn te staan. "De vrijheid om jezelf te kunnen zijn, is het fundament van ons dorp en daar wijken we niet voor."
De verklaring is ondertekend door alle acht partijen die deelnemen aan de gemeenteraadsverkiezingen in Baarn.
Nieuw bord in tuin
"Je mag het oneens zijn, je hoeft niet PvdA te stemmen, maar discussiëren gaat op een andere manier dan een hakenkruis opspuiten", zegt wethouder Eijbaard. Inmiddels heeft hij een ander bord in de tuin gezet.
D66-lijststrekker Struijk-Cramer sluit zich bij die boodschap aan. "Je mag het met elkaar oneens zijn, maar je blijft met je tengels van elkaars spullen af."
Winst voor links én rechts in eerste ronde van lokale Franse verkiezingen
16 maart 2026 09:05
Uit de eerste ronde van de lokale verkiezingen in Frankrijk is geen duidelijke winnaar naar voren gekomen. Bij de gemeenteraadsverkiezingen die gisteren werden gehouden konden kiezers ook hun stem uitbrengen voor de burgemeester, maar vooral in veel steden is een tweede ronde nodig om de winnaar aan te wijzen.
In ruim 35.000 gemeenten mochten mensen stemmen. Vooral steden met meer dan 100.000 inwoners trokken de aandacht, onder meer omdat de radicaal-rechtse partij Rassemblement National (RN) daar probeert de grootste te worden.
In Perpignan in het zuidoosten van Frankrijk lukte dat. Daar werd de huidige burgemeester met 51 procent opnieuw verkozen. Ook in de steden Toulon en Nîmes haalde de partij veel stemmen binnen.
Voorbode voor presidentsverkiezingen
De stembusgang wordt gezien als graadmeter voor de presidentsverkiezingen van volgend jaar. Partijen grijpen de lokale verkiezingen aan om te testen welke punten aanslaan bij de kiezer en welke samenwerkingen met andere partijen werken. De partijen voerden in steden campagne met thema's die landelijk spelen.
Bij de vorige Europese en parlementsverkiezingen kreeg RN, het voormalige Front National, een derde van de stemmen. De partij wilde bij deze lokale verkiezingen in een aantal grote steden winnen, iets wat eerder niet lukte.
In Parijs lukte dat niet. Daar werd de Socialistische Partij onder leiding van Emmanuel Grégoire de grootste met 38 procent. Omdat geen van de partijen in de Franse hoofdstad een meerderheid haalde, gaan Parijzenaren komende zondag weer naar de stembus voor de tweede ronde. Dan dingen er vijf partijen mee naar de winst.
Rechtse en linkse successen
Ook radicaal-linkse partijen zoals La France Insoumise deden het goed, vooral in het noorden van het land. Zoals in de meeste steden volgt ook daar pas na de tweede ronde volgende week de definitieve uitslag.
Partijvoorzitter Jordan Bardella van RN was snel met het claimen van overwinningen van zijn partij. In een toespraak deed hij een oproep aan andere rechtse partijen om zich achter RN-kandidaten te scharen in de volgende ronde.
Op deze manier zou de partij kunnen winnen in grote steden. Bij eerdere verkiezingen werd RN vaak door andere partijen uitgesloten, waardoor die geen absolute meerderheid van de stemmen kon krijgen.
Volgens de Franse krant Le Monde stemde een groot aantal mensen niet. Alleen bij de verkiezingen in de coronaperiode gingen er minder mensen naar de stembus.
Wekdienst 16/3: Definitieve opbrengst Serious Request • Hoger beroep in corruptiezaak oud-president Sarkozy
16 maart 2026 06:58
Goedemorgen! De échte eindstand van NPO 3FM Serious Request wordt bekendgemaakt. En in Frankrijk begint het hoger beroep in een corruptiezaak rond oud-president Sarkozy.
Eerst het weer: vandaag komt het vooral in het oosten tot buien, waarbij onweer en hagel mogelijk zijn. Vanmiddag wordt het vaker droog met een afwisseling van wolken en zon. De temperatuur komt uit rond de 10 graden.
Ga je vandaag op pad? Hier vind je het overzicht van de files en wegwerkzaamheden en hier de situatie op het spoor.
Wat kun je vandaag verwachten?
Dit is er vannacht gebeurd:
One Battle After Another is met zes prijzen de grote winnaar van de Oscars. De actiethriller won in de categorieën Beste Film, Beste Regie en Beste Script. Acteur Sean Penn sleepte met zijn bijdrage aan de film de prijs voor beste mannelijke bijrol in de wacht, maar was zelf niet aanwezig om zijn beeldje in ontvangst te nemen.
Jessie Buckley (Hamnet) en Michael B. Jordan (Sinners) mochten het podium op voor de beste hoofdrollen. Het enorm populaire KPop Demon Hunters verzilverde beide nominaties, die voor beste animatie en voor het nummer Golden.
Ander nieuws uit de nacht:
En dan nog even dit:
Sean Penn was zelf niet aanwezig om zijn Oscar voor beste mannelijke bijrol in ontvangst te nemen. Presentator Kieran Culkin moest daarom even improviseren.
Fijne dag!
One Battle wint zes Oscars, maar winnaar Sean Penn laat verstek gaan
16 maart 2026 04:31
"Wat een avond!", juichte regisseur Paul Thomas Anderson toen hij opnieuw een Oscar mocht ophalen vannacht. 28 jaar nadat hij voor het eerst werd genomineerd voor Boogie Nights en veertien nominaties later won hij er persoonlijk vannacht meteen zijn eerste drie tegelijk. Die waren voor Beste Script, Regie en Film.
Zijn film One Battle After Another haalde met zes van dertien nominaties in totaal de meeste prijzen binnen. Daaronder was de eerste prijs ooit voor Casting, Beste Montage en Beste Mannelijke Bijrol, voor Sean Penn. De film is een zwarte komedie over een uitgerangeerde revolutionair en zijn tienerdochter die door een doorgedraaide militair worden achtervolgd.
Penn was overigens de grote afwezige op de avond:
"Hij kon er niet bij zijn", zei presentator Kieran Culkin. "Of hij wilde niet." Het is bekend dat drievoudig Oscarwinnaar Penn de laatste jaren weinig opheeft met het prijzencircus; hij vindt het maar niets om artiesten elkaar onderling te laten bevechten. Volgens The New York Times verkoos hij een reis naar Oekraïne boven het gala-avondje.
Lees hier ons liveblog terug:
Vooraf was het de vraag hoeveel van zijn historische zestien nominaties horrorfilm Sinners zou binnenhalen. Het bleef bij een relatief karige vier beeldjes, al zat daar wel het eerste Oscargoud ooit voor een cameravrouw bij. Slechts drie keer eerder was een vrouw genomineerd in deze categorie, voor het eerst pas in 2018.
Winnaar Autumn Durald Arkapaw vroeg alle vrouwen in de zaal even op te staan. "Zonder jullie allemaal was ik hier niet geweest."
Beste Acteur Michael B. Jordan uit die film riep ook de zwarte acteurs in herinnering die hem waren voorgegaan als winnaar. "Sidney Poitier, Denzel Washington, Halle Berry, Jamie Foxx, Forest Whitaker en Will Smith. Dat ik tussen die reuzen mag staan, die groten, mijn voorouders, mijn mensen."
Sinners-regisseur Ryan Coogler ging zelf overigens niet met lege handen naar huis: hij won met zijn script.
Moederdag
De prijs voor Beste Actrice ging naar de Ierse actrice Jessie Buckley, die, hoewel ze al vrijwel elke prijs dit jaar heeft gewonnen, toch overdonderd leek. Half huilend, half schaterlachend nam ze het beeldje in ontvangst.
Ze won voor Hamnet, over het bewogen leven van de vrouw van William Shakespeare. De timing van de prijs vond ze toepasselijk: "Het is Moederdag in het Verenigd Koninkrijk, dus ik draag dit op aan de prachtige chaos van het moederhart."
Beste bijrolactrice Amy Madigan kwam ook zeer in haar nopjes het podium op. Ze schreef geschiedenis door 40 jaar na haar eerste nominatie voor Twice in a Lifetime nu wel te winnen voor haar rol in de horrorfilm Weapons, waar ze de bizarre tante Gladys speelt. "Iedereen vroeg me de afgelopen tijd wat er dit jaar anders was. Nou: nu heb ik dit gouden baasje."
Ze bedankt ook haar man Ed Harris in het publiek. "Hij is al eeuwig bij me, a long ass time. Zonder hem aan mijn zijde had dit allemaal niets betekend."
Het enorm populaire KPop Demon Hunters verzilverde beide nominaties, die voor Beste Animatie en voor het nummer Golden. "Dit gaat niet over succes, maar over doorzettingsvermogen", zei zangeres Ejae in tranen. "Ik werd vroeger uitgelachen omdat ik naar K-pop luisterde, maar nu zingt iedereen ons liedje."
"Dit is voor Korea en alle Koreanen", zegt regisseur Maggie Kang. "Aan iedereen die eruit ziet zoals ik, het spijt me dat het zolang duurde om iemand zoals wij terug te zien in een film als deze. Maar nu deze hier is hoeven volgende generaties niet meer alleen te dromen."
Enige consternatie was er toen er voor Korte Film twee winnaars waren: de stemmen staakten voor het eerst sinds 2013, toen Zero Dark Thirty en Bondfilm Skyfall de eer deelden voor Geluid. Een voor een werden de makers van de winnende films het podium op gevraagd. "Ironisch dat juist korte film nu twee keer zo lang zal duren", reageerde presentator Kumail Nanjiani gevat.
Kleine daden van medeplichtigheid
Hoewel de VS momenteel verwikkeld is in een oorlog met Iran, was er geen moment sprake van dat de ceremonie afgelast zou worden. Gastheer Conan O'Brien benoemde de "chaotische en beangstigende tijden", maar noemde dit juist een moment om kunst, samenwerking en optimisme te vieren. "Niet omdat we denken dat alles goed gaat, maar omdat we werken aan en hopen op een betere toekomst."
Gastheer O'Brien begon de show met een reeks parodieën op genomineerde films, waaronder Weapons, F1, Hamnet en One Battle After Another:
Verschillende winnaars maakten van de kans gebruik om tijdens de uitreiking kritiek te leveren op president Trump. Documentairewinnaar David Borenstein noemde zijn film Mr. Nobody against Putin een les voor andere landen. De film vertelt het verhaal van een leraar die langzaam steeds verder verstrikt raakt in de propaganda van het Russische regime.
"De film laat zien dat je je land verliest door talloze kleine daden van medeplichtigheid", redeneerde hij, "zoals door een regering die mensen vermoordt in onze steden en oligarchen die onze media overnemen. Maar zelfs een nobody is machtiger dan je denkt." Hoofdpersoon Pavel Talankin riep in het Russisch op tot een eind aan oorlog, "uit naam van onze toekomst en al onze kinderen".
'Meeste bedrijventerreinen slecht voorbereid op wateroverlast'
16 maart 2026 04:00
Een aanzienlijk deel van de bedrijventerreinen in Nederland is niet goed voorbereid op wateroverlast door klimaatverandering. Dat valt op te maken uit een analyse van 3713 terreinen door de organisatie Werklandschappen van de Toekomst. 70 procent van de Nederlandse bedrijventerreinen is volgens die analyse slecht voorbereid op wateroverlast als gevolg van de opwarming van de aarde.
"Bijna een op de drie werkende Nederlanders zit op zo'n plek. Dat zijn miljoenen mensen", zegt programmacoördinator Daphne Teeling van Werklandschappen van de Toekomst. "Bij extreme buien zul je zien dat een op de vijf gebouwen 15 centimeter water aan het pand heeft staan. Ik denk dat veel ondernemers zich daar niet bewust van zijn, en men overziet misschien niet wat dat kan betekenen."
De bevindingen sluiten aan bij eerdere onderzoeken naar de voorbereidingen op extreme regen in Nederland. In januari waarschuwde de Onderzoeksraad voor Veiligheid nog dat de veiligheidsmaatregelen achterblijven bij het tempo waarmee extreme regen toeneemt, en dat het een onderschat probleem is.
Die waarschuwing over de veiligheid gaat dus ook op voor bedrijventerreinen, leert de inventarisatie. Op de terreinen die worden aangemerkt als kwetsbaar, staan gebouwen die risico's lopen bij extreme regen. Ze kunnen schade oplopen en de vitale infrastructuur op het terrein kan worden verstoord.
Werklandschappen van de Toekomst, een initiatief van IVN Natuureducatie dat gesteund wordt door verschillende ministeries, stelt vast dat een gemiddeld bedrijventerrein in Nederland voor 48 procent bestaat uit verhard oppervlak zoals stenen en tegels. Dat kan wateroverlast versterken, maar ook hitteproblemen doen toenemen.
Uit de analyse blijkt dat een op de tien bedrijventerreinen op een hete zomerdag, bij een temperatuur van 33 graden Celsius, meer dan 10 graden extra opwarmt. Bedrijventerreinen in Noord-Brabant zijn daar het meest kwetsbaar voor (16 procent) en bedrijven in Zeeland het minst (7 procent).
Vergroening kan de risico's verkleinen op zowel die extra verhitting als wateroverlast. Ook over de hoeveelheid groen op de terreinen zijn cijfers opgenomen in de analyse. Zo blijkt dat slechts een op de zes terreinen op dit moment voldoende bomen heeft.
Dat heeft ook gevolgen voor de biodiversiteit. Die lijdt onder het tekort aan groen en het gebrek aan variatie in de beplanting. Uit de cijfers valt op te maken dat een gemiddeld terrein voor 4 procent uit heggen en struiken bestaat. IVN beveelt aan om dat te verhogen tot 15 procent.
Volgens Teeling van Werklandschappen voor de Toekomst zijn er flink wat snelle oplossingen voor klimaatrisico's op bedrijventerreinen. "Op de lange termijn zullen ondernemers zich moeten verenigen en moeten samenwerken om hun gebied klimaatadaptief te maken. Maar je kunt ook al morgen iets doen: plant een heg, plant bomen op je kavel, open de bestrating. Daarmee maak je al veel verschil tegen wateroverlast en hittestress."