Keniaanse herders boos over lokaal CO2-project van Netflix en Meta
2 oktober 2026 16:23
In Kenia spannen herders een rechtszaak aan tegen een project van grote westerse bedrijven. Lokale gemeenschappen in het Afrikaanse land zeggen dat ze door de bedrijven de controle over hun grond verliezen.
De onvrede onder herders is ontstaan door een regeling voor bedrijven om zogenoemde koolstofkredieten te kopen. De bedrijven, waaronder Netflix, Meta, British Airways en Beiersdorf betalen geld aan een organisatie in Kenia, waardoor ze op papier een kleinere CO2-uitstoot hebben.
Hoe werkt een koolstofkrediet?
Voor elke ton CO2 die niet de lucht in gaat, kunnen landen en bedrijven een bewijs laten maken dat de uitstoot is vermeden: een koolstofkrediet. Dat telt dan mee voor de klimaatdoelen van een land of bedrijf. Ze kunnen de verminderde uitstoot bijvoorbeeld bewijzen door bomen te planten of graslanden te laten groeien; die vangen CO2 op.
Een land of bedrijf kan de kredieten ook verkopen aan andere landen of bedrijven die hun uitstoot moeilijk kunnen aanpakken of dat niet willen doen. De verkoper, bijvoorbeeld de Keniaanse overheid of een bedrijf, mag de kredieten dan niet meer meetellen voor de eigen klimaatdoelen. Wel levert de verkoop geld op voor de betreffende partij.
Het compensatieproject in Kenia is een van de grootste ter wereld. Een Keniaanse organisatie 'maakt' koolstofkredieten door traditionele begrazingsroutes aan te passen. Planten kunnen optimaal teruggroeien, omdat koeien er niet meer kunnen grazen. Dat levert meer en grotere planten op die meer koolstof opslaan.
Het project in Kenia wordt beheerd door Northern Rangelands Trust (NRT). De rechtszaak gaat over land rond het natuurreservaat Biliqo Bulesa, enkele honderden kilometers ten noordoosten van de hoofdstad Nairobi.
Het natuurreservaat werd al generaties lang gebruikt door veehoeders. Zij zijn boos, omdat NRT het land volgens hen zonder hun toestemming is gaan omvormen. De organisatie zou miljoenen hebben verdiend aan het verkopen van koolstofkredieten. De herders eisen informatie over de exacte bedragen.
Ook zeggen de herders dat NRT veel macht heeft over hun manier van leven. Zo zou de organisatie veel controle hebben over de begrazing, wat het herdersleven moeilijker maakt. Ook beschuldigen de veehoeders de organisatie ervan gewapende krijgers in te zetten. Zij zouden geweld gebruiken tegen de bevolking en hen intimideren en pesten.
Vorig jaar deed een rechter in Kenia uitspraak in een vergelijkbare zaak. Die stelde toen dat de natuurgebieden tot stand zijn gekomen zonder wettelijke basis.
Podcast De Stemming: Hyperfocus, financiële charlatans en de Tweelco's
2 oktober 2026 15:37
Premier Jetten en minister Heinen spraken vorig weekend en maandag met verschillende oppositiepartijen over steun aan de begroting. En dat leverde ineens een doorbraak op nadat het kabinet de bezuinigingen op de sociale zekerheid had geschrapt. Maar waar je bij de ene begroting een bezuiniging weghaalt, komt er in de regel bij de ander een bij. En dat leidde weer tot verwarring en onrust in de Tweede Kamer.
Podcast De Stemming
Deze aflevering van De Stemming van Vullings en De Rooy is te beluisteren bij NPO Luister.
Daar vind je ook alle vorige afleveringen. Net als bij alle andere bekende podcastkanalen.
Over deze podcast
Politiek journalisten Joost Vullings (EenVandaag, AVROTROS) en Marleen de Rooy (NOS) nemen elke vrijdag de Haagse week door, met scherpe analyses, geruchten en voorspellingen. Wil je reageren? Mail dan naar destemming@nos.nl.
Wilhelmina heerste als koloniaal vorst, vanaf Juliana werd het anders
2 oktober 2026 15:34
Juist in de nadagen van de Nederlandse koloniën was het koningshuis bezig met het welbewust ontwikkelen van een imperialistische cultuur. Koningin Wilhelmina had daar een belangrijke rol in.
Dat schrijven historici die de rol van de Oranjes in het Nederlandse koloniale verleden onderzochten. Het viel hen op dat het culturele belang bijna meteen verdween toen er afscheid was genomen van de koloniën.
De koloniën maakten Wilhelmina daadwerkelijk tot voornaam vorstin, zo valt te lezen in de 2000 bladzijden van het onderzoek. "Van de haar aangeboden Gouden Koets bij haar inhuldiging in 1898 tot de Indische Zaal in Paleis Noordeinde die zij bij haar huwelijk ten geschenke kreeg, werd de allure van de Oranjes versterkt door oriëntalisme, exotisme en de uitstraling van koloniale macht en een onderworpen samenleving."
Het was een beeld waarmee de Oranjes al eeuwen koketteerden. Ze omringden zich graag met koloniale snuisterijen, exotische elementen in huizen en tuinen of zwarte bedienden. "Alle stadhouders, koningen en koninginnen tot en met Wilhelmina waren overtuigd van de legitimiteit van het kolonialisme en het belang ervan voor Nederland." Daarmee gaven ze steun aan een koloniaal beleid dat gebaseerd was op "Europese, witte superioriteit".
Wilhelmina 'meest imperialistisch'
Wilhelmina wordt door de onderzoekers de meest imperialistische van alle Oranjevorsten genoemd. Juist in een tijd dat de koloniën meer zeggenschap eisten, drong zij erop aan de koloniale macht verder uit te breiden en protest de kop in te drukken. "Militarisme was een wezenlijk onderdeel van Wilhelmina's koloniale ethiek."
De onderzoekers wijzen op de uitgesproken steun van de vorstin voor gewelddadige optredens als de Atjeh-oorlog of de Indonesische onafhankelijkheidsstrijd. "Met Indië is het mis, zelfs ik heb geen bedenking tegen politioneel optreden (aanwending v. troepen voor orde en rust)", schreef ze haar dochter Juliana nog in 1947.
Een jaar later waarschuwde ze premier Beel "geen genoegen te kunnen nemen met een oplossing waarbij de extremisten niet worden opgeruimd".
Grenzen staatsrecht opgerekt
Eerder had Wilhelmina nog bij het kabinet aangedrongen op een Militaire Willems-Orde voor een bevelhebber van wie zelfs tijdgenoten oordeelden dat hij buitenproportioneel geweld had gebruikt. Wilhelmina spoorde aan "nu maar niet al te streng" te zijn over de man van wie zij "zo'n goede indruk" had. Schreven kranten over burgerslachtoffers, dan maakte zij zich vooral druk over de beeldvorming.
Meerdere keren lukte het de koningin "de grenzen van het staatsrecht op te rekken, of die zelfs over te gaan", stellen de onderzoekers. Zo stond ze erop in haar eerste troonrede dank uit te spreken voor de verrichtingen in Atjeh. Hoewel de troonrede vooral bedoeld is voor kabinetsbeleid, ging premier Pierson akkoord met de persoonlijke noot.
De tientallen miljoenen Aziaten in haar rijk zag Wilhelmina niet als burgers, maar vooral als onderdanen. Die moesten vooral eerst geciviliseerd worden voordat ze zeggenschap over zichzelf konden krijgen. "Het kan wel honderd jaar duren voordat we de koppensnellers van Borneo kunnen opleiden en beschaven", had ze tegen de Amerikaanse president Roosevelt gezegd toen hij haar vroeg naar haar toekomstplannen met Indië.
Na de Tweede Wereldoorlog moest ze schoorvoetend onafhankelijkheid accepteren. Kort voor haar dood in 1962 beweerde ze zich weleens te hebben "geschaamd een Europeaan te zijn", vanwege het "Europese egoïsme" dat ze nu herkende. "Ik heb altijd gedacht dat wij vooral in het belang van de volken die daar wonen ginds werkten."
Pas onder haar opvolger werd afscheid genomen van die imperialistische gedachte. Trots over de koloniën "veranderde vanaf Juliana langzamerhand in ongemak over het kolonialisme en de rol van de Oranjes", schrijven de onderzoekers. Daarmee verdween tegelijkertijd ook de interesse voor de koloniën. "Na de dekolonisatie verdween het kolonialisme als bij toverslag uit de actieve Nederlandse herinnering."
Op de achtergrond bleef het koloniale verleden aanwezig, maar vooral voor groepen die er een bijzondere band mee hadden, in de eerste plaats voor (re)migranten uit de koloniën, stellen de onderzoekers. Veel minder leefde het in de samenleving als geheel. Het bleek vervolgens ook heel gecompliceerd om die herinnering terug te brengen, weer te 'activeren'. Dat proces is nog gaande, stellen de onderzoekers.
Komma, geen punt
Met het aanbieden van excuses voor het Nederlandse slavernijverleden op 19 december 2022 werd er ook 200 miljoen euro vrijgemaakt voor meer kennis en bewustzijn over het slavernijverleden. Toenmalig premier Rutte sprak bij het uitspreken van die excuses van "een komma, geen punt". In de jaren daarna klonk vooral uit de diaspora kritiek dat er van die komma niets bleek in de praktijk.
Met de excuses, het verzoek om vergiffenis en nu dit onderzoek breekt koning Willem-Alexander met de steun die er bij de Oranjes eeuwenlang is geweest voor het kolonialisme.
Podcast De Dag: de jacht van David van Weel op Bolle Jos
2 oktober 2026 14:56
Sierra Leone krijgt miljoenen minder dit jaar van Europa. Justitieminister Van Weel zei gisteren dat dat is besloten omdat het land Bolle Jos niet wil uitleveren aan Nederland. Vanuit Brussel klonk even later een andere reden, technisch van aard. Vanochtend zegt Van Weel dat beide kloppen en dat Europa achter hem staat in zijn jacht op Bolle Jos.
Luister hier:
Deze aflevering van De Dag luister je via NPO Luister en alle andere podcastapps. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren.
Wat probeert minister Van Weel allemaal om de drugscrimineel op te pakken? Politiek verslaggever Jorn Jonker ziet een vastberaden minister, die ondanks persoonlijke gevolgen alles probeert in zijn jacht op Bolle Jos. Maar hebben al die stappen ook zin? Sierra Leone-expert bij Instituut Clingendael Kars de Bruijne ziet scheuren in het imperium van de drugscrimineel ontstaan. Maar uitlevering is na al die stappen allesbehalve dichterbij.
Reageren? Mail naar dedag@nos.nl
Presentatie & montage: Marco Geijtenbeek
Redactie: Marco Geijtenbeek & Max Smedes
Rockband Tröckener Kecks na 25 jaar terug op podium: 'We konden niet langer wachten'
2 oktober 2026 14:53
Een maand geleden zou Rick de Leeuw (65) waarschijnlijk in hard gelach zijn uitgebarsten als iemand hem had gezegd dat hij vandaag een interview zou geven over de comeback van zijn band Tröckener Kecks. De rockzanger leefde 25 jaar lang in de voor hem geruststellende veronderstelling dat geweest ook daadwerkelijk geweest was.
"Ik heb altijd een hekel gehad aan mensen die elke drie maanden in het café vertellen dat ze zijn gestopt met roken. Ga weg joh, dacht ik dan. Je kan maar een keer met iets stoppen. Als je bent gestopt, dan ben je gestopt. Klaar."
Toch kondigen de Tröckener Kecks vandaag aan dat zij voor het eerst sinds 2001 weer gaan optreden. In eerste instantie vijftien keer. Vanaf het voorjaar van 2027 trekt de Amsterdamse band langs allerlei poppodia door het land, van Deventer naar Amsterdam, van Groningen naar Maastricht, om nummers te spelen als Nu of nooit, Een dag, zo mooi en De jacht is mooier dan de vangst.
Met hart en ziel
Het zijn nummers die in de jaren 80 en 90 uitgroeiden tot nederpopklassiekers en die van De Leeuw een popster in Nederland en België maakten. De band werd geroemd om zijn energieke liveoptredens en om de door De Leeuw geschreven teksten, die vooral opriepen tot een leven vol overgave. In 1990 zong hij in misschien wel hun bekendste nummer Met hart en ziel: "Doe het en voor het geld, en voor de show, maar doe alles wat je doet met hart en ziel."
Toch was het in 2001 ineens over en uit met de band. De koek was destijds op, zegt De Leeuw nu aan de telefoon. "Een band is als een boot. Je moet die blijven onderhouden, want net als een boot wil een band constant zinken. Je moet er continu voor zorgen dat dat niet gebeurt."
Op een gegeven moment lukte dat niet meer. De Leeuw: "Ik ben de band in 1980 als 19-jarige begonnen om mijn eigen vrijheid te garanderen, om te ontsnappen aan een 9-tot-5-leven. Maar de autonomie die de band me ooit gaf, veranderde langzaamaan in een onvrijheid. In 2001 was ik 40, ik had kinderen. Het leven was zo veranderd dat de band een harnas werd. Stoppen voelde als een bevrijding."
Leven zonder plan
De Leeuw richtte zich op andere dingen. Hij schreef onder meer het boek Ik, Jan Smeken, over de 15e-eeuwse Brusselse stadsdichter Jan Smeken. Hij publiceerde meerdere dichtbundels, werkte als acteur in de tv- en toneelwereld en presenteerde televisieprogramma's, voornamelijk in België. In de Amsterdamse popzaal Paradiso was hij sinds het afscheidsconcert van de Tröckener Kecks twintig jaar lang niet geweest, tot hij in 2021 een soloplaat uitbracht.
En nu kondigt hij ineens aan dat de Kecks terug zijn. Wat is er de afgelopen maand dan gebeurd waardoor De Leeuw van zijn eigen geloof afviel? Het is lastig uit te leggen, zegt hij vanuit het Belgische dorpje Heks waar hij sinds tien jaar woont.
Hij wilde niet vasthouden aan zijn eigen koppigheid, verklaart De Leeuw. De jarenlang gevoelde noodzaak om vooral niet op te treden met de Kecks viel ineens weg, zegt hij. En misschien het belangrijkste: De Leeuw zegt dat hij ineens nieuwe gretigheid voelde.
Niet kunnen wachten
Maar wat dat dan allemaal was? Dat is moeilijk concreet te maken. "Het was mooi voor het verhaal geweest als er een duidelijk momentum was, dat snap ik, maar dat is er niet." Tot hij na nog wat mijmeringen zegt: "We kunnen het ons gewoon niet permitteren nog eens 25 jaar te wachten. We kunnen niet zeggen: we bekijken het dan nog een keer. Misschien is dit wel het laatste moment dat wij fysiek in staat zijn om ons repertoire live eer aan te doen."
Om daarna in lachen uit te barsten: "Zo zie je maar weer hoe grillig de mens en het leven is. Soms kunnen dingen met grote snelheid vervagen."
De vraag is nu of na 25 jaar nog mensen zitten te wachten op een tour van Tröckener Kecks en of die volle zalen zal trekken. De Leeuw zegt zich daar geen zorgen over te maken. Lachend: "We beginnen over een klein jaar aan deze tour. We hebben dus nog alle tijd om mensen te bellen om te vragen of ze alsjeblieft langs willen komen."
Over ruim twee jaar accijns op vapes
2 oktober 2026 14:34
Vapes (e-sigaretten) en navullingen worden per 1 januari 2029 euro's duurder omdat de overheid meer belasting over deze producten gaat heffen. Nu betalen gebruikers al 21 procent btw. Daar komt over ruim twee jaar accijns bovenop.
"Het is schokkend hoeveel jongeren nu aan de vapes zitten", zegt staatssecretaris Eerenberg van Financiën. "Als consumenten zien dat het fors duurder wordt, denken ze wel twee keer na voor ze hun geld aan ongezonde troep uitgeven."
Verbod smaakjes
De regels voor vapes zijn inmiddels vrijwel hetzelfde als voor gewone sigaretten en tabaksrookwaren. Sinds 1 januari 2024 geldt er een officieel verbod op vapes met smaakjes. De smaak tabak is nog wel toegestaan.
Waar rookverboden gelden, geldt dat ook voor vapes. Verkooppunten van e-sigaretten moeten zich net als tabakszaken registreren. De verwachting is dat per 1 juli 2027 of per 1 januari 2028 de verkoop van vapes alleen nog mag in speciaalzaken.
Eerenberg: "Het is niet uit te leggen dat alleen gewone sigaretten extra belast zijn om te zorgen dat mensen niet roken. Het moet geen verschil uitmaken of je het een of het ander doet." De vape-accijnzen moeten nog uitgerekend worden maar worden vergelijkbaar met die op tabakswaren.
Schadelijk
Vapes zijn net als tabaksproducten schadelijk voor de gezondheid. In een vape wordt vloeistof met of zonder nicotine verhit zodat er damp ontstaat. Er vindt geen verbranding van tabak plaats, waardoor er geen teer of koolmonoxide vrijkomt. Wel krijgen gebruikers chemische stoffen binnen.
Als in Europees verband accijnzen op vapes eerder dan op 1 januari 2029 ingaan, dan trekt het kabinet dit voorstel weer in.