NASA stuurt reddingsmissie naar langzaam neerstortende ruimtetelescoop
27 juni 2026 08:21
Een ruimtetelescoop van NASA dreigt langzaam terug in de atmosfeer van de aarde te vallen, maar redding is nabij. Komende week moet een ruimtevaartuigje op weg gaan om de telescoop een zetje te geven.
Ruimtetelescoop Swift werd in 2004 gelanceerd om astronomische fenomenen als gammaflitsen vast te leggen, de meest krachtige explosies in het heelal. De Swift-telescoop doet het na 22 jaar nog prima, maar omdat hij in een relatief lage baan om de aarde draait is hij door voortdurende botsingen met rondvliegende deeltjes langzaam gaan dalen, van zo'n 600 kilometer naar zo'n 400 kilometer hoogte. En eenmaal voorbij de 300 kilometer kan het snel gaan.
Zonnestormen
Door verschillende zonnestormen in 2024 is de ruimtetelescoop nog sneller gaan dalen dan verwacht. Het 840 kilo zware gevaarte zou al over enkele maanden kunnen neerstorten. Daarom heeft een team bij NASA in recordtijd een reddingsplan ontwikkeld. NASA huurde daarvoor het Amerikaanse bedrijf Katalyst Space in.
Op eigen kracht kan Swift niet in een hogere baan komen, want het apparaat heeft geen raketmotor. Vandaar het idee om een onbemand ruimtevaartuigje, Link genaamd, naar de telescoop te laten vliegen om als een soort ruimtesleepboot te dienen.
Dat klinkt eenvoudig, maar dat is het niet. Zo'n onbemande reddingsmissie is nog nooit uitgevoerd. Daar komt bij dat de reddingssloep moet aankoppelen bij de telescoop, maar Swift is daar helemaal niet op gebouwd. Link zal zich met drie robotarmen moeten vastklampen aan de telescoop.
In deze video is te zien hoe de telescoop straks, als alles goed gaat, naar een hogere baan wordt geduwd:
Helemaal zonder risico is het dus niet, maar, redeneert NASA, er is toch niks te verliezen. De ruimtevaartorganisatie is al blij dat het is gelukt de missie in zo'n korte tijd op te zetten.
"Eerlijk gezegd moet ik toegeven: niemand had gedacht dat het mogelijk zou zijn", zei NASA-manager Shawn Domagal-Goldman vorige week nog. "Niemand had gedacht dat we zo ver zouden komen als we vandaag al zijn gekomen."
Als alles meezit, kan de reddingsoperatie dinsdag van start gaan. Link gaat niet vanaf een lanceerplatform de ruimte in, maar met een raket die vanonder een vliegtuig wordt gelanceerd, de Pegasus XL. Met zo'n lancering is het wat makkelijker om in de baan van de telescoop te komen.
Wegwerpcultuur
Het ruimtevaartuig heeft er twee weken voor nodig om in de buurt van Swift te komen. Het zal dan eerst foto's maken, zodat NASA kan zien of er schade is aan de telescoop.
Als het vervolgens lukt om Link vast te maken aan de telescoop, kan die weer naar zijn oorspronkelijke baan om de aarde worden gebracht.
Mocht het een succes worden, dan is de hoop dat de operatie de deur opent naar nog meer reddings- en onderhoudsmissies naar satellieten. "We willen een einde maken aan die wegwerpcultuur in de ruimte", aldus Rob Line van Katalyst Space. "We willen satellieten kunnen bijtanken, verplaatsen en repareren. Zelfs als ze daar niet op zijn gebouwd."
Podcast De Dag: de bijvangst van middelen als Ozempic
27 juni 2026 07:17
De kilo's vliegen eraf bij mensen die afvallen met middelen als Ozempic, Mounjaro en Wegovy. Door de spuiten te zetten heb je minder honger en val je af. Maar mensen die het gebruiken zeggen ook andere dingen te merken. Zo zouden de middelen ook effect hebben op hart en vaten, op slaapapneu en zelfs kunnen helpen voor hiv-patienten. Online gaan mensen nog verder: bijvoorbeeld ook migraine zou verholpen worden door middelen als Ozempic.
Luister hier:
Deze aflevering kun je beluisteren via NPO Luister en alle andere podcastkanalen. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren!
Die bijvangst van het medicijn fascineerde Nieuwsuur-verslaggever Lune van der Meulen en ze dook deze week in de afvalrevolutie die gaande is. Het grappige is dat afvallen een bijvangst was van deze middelen, want ze zijn eigenlijk ontwikkeld voor diabetes. Welke bijvangst die nu wordt opgemerkt is wetenschappelijk aangetoond? En wat betekent dat voor het potentieel van deze afvalmedicijnen?
Reageren? Mail naar dedag@nos.nl
Presentatie & montage: Marco Geijtenbeek
Redactie: Rosanne Sies
We kauwen op vervuilende plastic kauwgom, Nederland wil Europees verbod
27 juni 2026 07:05
Nederland wil een verkoopverbod op kauwgom met plastic. Dat heeft de regering laten weten aan de Europese Commissie in het kader van de herziening van de regels voor wegwerpplastics. Kauwgomfabrikanten vinden een verbod "disproportioneel".
"Kauwgom bevat doorgaans plastics en belandt veel op straat", aldus staatssecretaris Bertram van Infrastructuur en Waterstaat. "Kauwgom met plastic op straat leidt tot microplasticverontreiniging in het milieu. Het verbieden van plastic in kauwgom zou dat voorkomen." Daarom moet alleen kauwgom met natuurlijke ingrediënten worden toegestaan, vindt het kabinet.
Op de vraag of gezondheid ook een rol speelt bij de roep om een verbod, luidt het antwoord dat het "voornamelijk gebaseerd is op milieuaspecten''.
Honderd jaar
Per jaar kauwen we in Nederland zo'n 3,5 miljoen kilo aan kauwgom. Eenmaal uitgekauwd belandt dat bolletje vaak op straat. Na sigarettenfilters is kauwgom het meest gevonden zwerfafval. Kauwgom maakt volgens Rijkswaterstaat 13 procent uit van al het zwerfafval.
Nederlandse gemeenten pleitten ook al voor zo'n verbod op plastic kauwgom. "Gemeenten kunnen blijven reinigen en gedragsaanpakken inzetten, maar dat is dweilen met de kraan open", aldus een woordvoerder van de NVRD, de belangenbehartiger van gemeenten op het gebied van afvalinzameling. "Kauwgom lijkt een klein probleem, maar is juist een hardnekkige vorm van zwerfafval voor gemeenten. Een uitgespuugd kauwgompje wordt platgetrapt en blijft jarenlang liggen."
Dat gebeurt vooral in drukkere gebieden zoals winkelcentra, bij bushaltes en treinstations en voor horecagelegenheden.
De afgedankte kauwgom ziet er niet alleen vies uit, het spul is ook vervuilend vanwege de microplastics die in het milieu komen. 'Normale' kauwgom, gemaakt van plastics, breekt pas af na twintig tot wel honderd jaar. 'Natuurlijke kauwgom' gemaakt van natuurlijke ingrediënten breekt sneller af. Schattingen variëren van enkele weken tot tien jaar. Daarom wil het kabinet dat alleen dit type kauwgom nog verkocht mag worden.
Plamuurmes op een stok
Verwijderen van het plakkerige goedje kost veel tijd. Dit gebeurt met een speciale stoomreiniger met een middel dat de kauwgom oplost. Soms worden ook nog ouderwetse plamuurmessen gebruikt, zoals op de Rotterdamse Lijnbaan, waar de kauwgomvervuiling groot is.
Veel gemeenten beginnen er niet eens aan. Andere doen slechts de 'hotspots'. In Den Haag bijvoorbeeld wordt alleen de drukke Grote Marktstraat elke werkdag van kauwgom ontdaan. Op stations en grote winkelcentra gebeurt dat minder vaak.
"De mensen blijven het op straat gooien", zegt teamcoördinator van de Haagse reinigingsdienst Leen Pronk. "Na twee weken ligt alles weer vol." Dat kost veel geld. "Alleen voor de Grote Marktstraat kost het verwijderen 150.000 euro per jaar", zegt de Haagse milieuwethouder Arjen Kapteijns.
Daarom is hij blij dat Nederland zich hardmaakt voor een Europees 'plastickauwgomverbod'. "We zien dat campagnes om het gedrag te veranderen onvoldoende werken."
Wat zit in kauwgom?
In kauwgom zit doorgaans synthetische gom op basis van synthetische polymeren, oftewel plastic, dat van aardolie wordt gemaakt. Andere ingrediënten zijn onder meer suiker en smaakstoffen, harsen en weekmakers, vulmiddelen zoals talk of krijt, emulgatoren en andere hulpstoffen.
Bij het kauwen komen microplastics vrij. Die microplastics komen ook in het milieu als de kauwgom op straat belandt.
'Natuurlijke kauwgom', waar 'plastic-vrij' op staat, wordt gemaakt van natuurlijke gom. Toch zijn in recent onderzoek ook in dit type kauwgom microplastics aangetroffen. Hoe dat kan is nog niet duidelijk.
Gemeenten zijn optimistisch over de politieke haalbaarheid van een verbod. "Bij andere producten zoals wattenstaafjes, rietjes en roerstokjes is het ook gelukt. Daar zit nu geen plastic meer in", aldus de NVRD-woordvoerder.
'Ongekende maatregel'
De Nederlandse en Europese brancheverenigingen voor snoep- en kauwgomproducenten VBZ en Europese ICGA-Europe zijn minder enthousiast. Een kauwgomverbod is volgens hen "disproportioneel" en "slaat de plank mis".
Het is volgens de VBZ een "ongekende maatregel met gevolgen voor consumenten, producenten en de Nederlandse zoetwarenbranche". Volgens de lobbyclubs zijn de regels voor wegwerpplastics vooral bedoeld voor verpakkingen en vapes, en niet voor voedingsproducten als kauwgom.
Mocht een Europees verbod niet lukken, dan moeten kauwgomfabrikanten tenminste de opruimkosten gaan betalen, vindt het kabinet. "Dan kunnen we de hoge kosten die we nu maken tenminste vergoed krijgen", reageert de Haagse wethouder Kapteijns.
Over een jaar is de evaluatie van de regels voor wegwerpplastics afgerond. Een eventueel verbod kan op zijn vroegst in 2030 ingaan.
Nederlandse input voor herziening regels wegwerpplastics
De Europese regels voor wegwerpplastics worden op dit moment herzien. Daarvoor hebben Europese landen, bedrijven, organisaties en burgers een bijdrage mogen leveren. Behalve een verbod op plastichoudende kauwgom maakt Nederland zich ook hard voor een verbod op sigarettenfilters, plastic wegwerpvapes, het plastic om sigaretten- en sigarendoosjes, plastic ijs- en lolliestokjes, plastic wegwerpdeksels voor bekers, plastic verpakkingen voor rietjes, plastic broodclips, kunstsneeuw en plastic confetti. Ook moet onder meer het gebruik van plastic wegwerphandschoenen bij benzinepompen en plastic verpakkingen van tijdschriften worden verminderd.
Wekdienst 27/6: Code rood in Limburg, Brabant, Gelderland en Overijssel • Pride Boedapast
27 juni 2026 06:54
Goedemorgen! Het is opnieuw code rood vanwege de hitte in een deel van Nederland. En in Den Haag wordt Veteranendag gehouden, maar met een aangepast programma.
Ook vandaag eerst het weer: het wordt opnieuw heel erg heet. In het westen kan het tot 29 graden worden, in het oosten 38 graden. Aan het einde van de dag neemt vanuit het zuiden de kans toe op zware onweersbuien.
Lees hier hoe je je huis koel kunt houden. En hoe het zit met de regels over werken op tropische dagen, lees je hier.
Ga je vandaag ondanks de warmte op pad? Hier vind je het overzicht van de files en wegwerkzaamheden en hier alles over de situatie op het spoor.
Wat kun je vandaag verwachten?
Wat heb je gemist?
Libanon en Israël hebben een akkoord getekend dat volgens de ondertekenaars "een eerste stap richting vrede is".
De 'raamwerkovereenkomst' werd in Washington ondertekend door de Israëlische en de Libanese ambassadeur in de Verenigde Staten in aanwezigheid van de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Rubio. Hezbollah, de door Iran gesteunde groep die in Libanon actief is, was niet betrokken bij de overeenkomst.
Ander nieuws uit de nacht
En dan nog even dit:
Ook de olifanten in dierentuin Wildlands in Emmen hebben het warm. Omdat de dieren niet kunnen zweten, worden andere manieren bedacht om af te koelen. Ze krijgen ijsjes en worden onder de douche gezet.
Fijne dag!
Tram in Den Haag ontspoord na botsing met vrachtwagen
27 juni 2026 04:43
In de Haagse wijk Ypenburg is vannacht een tram ontspoord na een botsing met een vrachtwagen.
Het ongeluk gebeurde op de kruising van de Rijswijkse Langslaan en de Singel, vlak bij Delft. De tram raakte waarschijnlijk de vrachtwagen van bezorgservice DHL die over de kruising reed en ontspoorde daarna.
De trambestuurder is door ambulancepersoneel nagekeken, maar hoefde niet mee naar het ziekenhuis, meldt een cameraman van regionaal persbureau Marofer. De chauffeur van de vrachtwagen is volgens hem ongedeerd. Aan boord van de tram waren ongeveer tien passagiers. Ook zij bleven ongedeerd.
Op de plek van het ongeluk is een takelwagen bezig om de tram en de vrachtwagen weg te krijgen. De voorkant van de tram is zwaar beschadigd.
Libanon en Israël tekenen akkoord dat 'eerste stap richting vrede' moet zijn
27 juni 2026 02:52
Libanon en Israël hebben een akkoord getekend dat volgens de ondertekenaars "een eerste stap richting vrede is".
De 'raamwerkovereenkomst' werd in Washington ondertekend door de Israëlische en de Libanese ambassadeur in de Verenigde Staten in aanwezigheid van de Amerikaanse minister Rubio van Buitenlandse Zaken. Hezbollah, de door Iran gesteunde groep die in Libanon actief is, was niet betrokken bij de overeenkomst.
Nog altijd is het Israëlische leger aanwezig in het zuiden van Libanon. Israël wil daar niet weg zolang Hezbollah een bedreiging vormt.
Volgens de BBC staat in het document een veertienpuntenplan waarbij beide landen "het recht om in vrede te leven" bevestigen en de wens "om in veiligheid te leven als soevereine buurlanden". Ook zeggen beide landen te gaan praten over de vrijlating van gevangenen.
In de gezamenlijke verklaring van Libanon, Israël en de VS staat dat in de overeenkomst "een duidelijk en gestructureerd proces is vastgelegd om de soevereiniteit van Libanon te herstellen, Hezbollah te ontwapenen en de terroristische infrastructuur van de groep te ontmantelen". Ook staat in het document dat Israël zich terugtrekt uit het zuiden van het land "wanneer die dreiging (van Hezbollah, red.) voor de Israëlische inwoners is opgeheven".
Militaire samenwerkingsgroep
Er komt een militaire samenwerkingsgroep tussen Israël en Libanon waarin de twee landen spreken over de praktische uitwerking. Nog altijd staat of valt een dergelijke overeenkomst echter bij de medewerking van Hezbollah. De groep was niet aanwezig bij de gesprekken en het is zeer onwaarschijnlijk dat de groep zal instemmen met ontwapening.
Volgens Hezbollah is het op grond van eerdere akkoorden en VN-resoluties alleen verplicht om zich in een gebied in het zuiden te ontwapenen in de buurt van de grens tussen de twee landen. Ook zegt het pas te willen meewerken als Israël zich volledig heeft teruggetrokken uit Zuid-Libanon.
Stroeve onderhandelingen
De onderhandelingen tussen de regeringen van Israël en Libanon in Washington verliepen de afgelopen dagen stroef. Er wordt al langer gesproken over proefzones in het zuiden van Libanon waar het Israëlische leger zou vertrekken. Het Libanese leger zou er dan de controle krijgen, met steun van de Verenigde Staten.
De strijd tussen Israël en het door Iran gesteunde Hezbollah laaide weer op toen de groep raketten op Israël afvuurde nadat het land op 28 februari samen met de VS een oorlog was begonnen tegen Iran. Daarna viel Israël het zuiden van Libanon binnen en voerde het luchtaanvallen uit, waarbij meer dan 4000 mensen om het leven kwamen.
Hoeveel van de gedode Libanezen Hezbollah-militanten zijn, is niet bekend. Aan Israëlische zijde werden minstens 37 militairen gedood.
Lennard Swolfs, correspondent Israël en de Palestijnse Gebieden:
"Op papier staat er nu een raamwerk, maar het is de vraag hoe dit in de praktijk zal uitwerken. Hezbollah is geen partij in deze overeenkomst en de militante beweging blijft vasthouden aan hun standpunt dat ze nergens aan zullen meewerken totdat het Israëlische leger zich volledig terugtrekt uit de gebieden in het zuiden van Libanon die ze nu bezet houden.
De Israëlische premier Netanyahu benadrukt dat zijn troepen in het zuiden van Libanon blijven zolang Hezbollah niet ontwapend is en een bedreiging blijft vormen voor Israël. Dit biedt weinig hoop dat de situatie op de grond ook daadwerkelijk snel zal veranderen.
Officieel geldt sinds vorige week vrijdag een staakt-het-vuren tussen Israël en Hezbollah. De grootschalige aanvallen in het zuiden van Libanon zijn gestopt, maar er zijn nog wel meerdere beschietingen geweest deze week."