Overal pogingen om opkomst te verhogen: 'Sleutelfiguren hebben nog wel invloed'
1 maart 2026 20:54
1200 mensen werden bij de laatste gemeenteraadsverkiezingen uitgenodigd te stemmen in het gebouw van speeltuinvereniging Millinx in de multiculturele Rotterdamse Tarwewijk. 107 van hen maakten ook gebruik van dat recht; een opkomst van nog geen 9 procent. Slechts 18 stemmen waren hier genoeg om van BIJ1 de grootste partij te maken.
Een uitschieter naar beneden, maar het stond niet op zich. Nooit was de gemiddelde opkomst bij de raadsverkiezingen in Nederland lager dan van 2022: 51 procent. En Rotterdam spande de kroon - nog geen vier op de tien mensen namen hier de moeite om naar de stembus te gaan. Ter vergelijking: bij de Kamerverkiezingen van afgelopen november was dat in Rotterdam bijna twee derde en landelijk 78 procent.
Niet voor niets voeren lokale politici her en der in Nederland deze keer niet alleen campagne voor hun eigen partij. Ze zetten zich ook in om de opkomst een beetje op te krikken. Alles om deze "vernedering niet nog een keer te hebben", zoals lijsttrekker Ronald Buijt van Leefbaar Rotterdam het uitdrukt.
'Gewone mensen' in Bergeijk
Zo maakt GroenLinks-PvdA in het Brabantse Bergeijk dezer weken filmpjes voor sociale media, geïnspireerd op voorbeelden van Labour in het Verenigd Koninkrijk. Video's waarin geen politici voorkomen, maar uitsluitend 'gewone mensen'. De eerste zijn af en staan op Instagram.
"We willen juist de samenleving in zijn kracht zetten, niet zozeer de politiek", zegt lijsttrekker Tim Sonnenberg. "Die komen al genoeg in beeld, als zij tenminste hun werk goed doen. We willen juist de jongeren aanspreken om te gaan stemmen. De filmpjes zijn daarom bewust luchtig gemaakt. Ook om te zorgen voor wat verbinding in de lokale samenleving, in deze tijden van polarisatie."
Van huisvuil tot veiligheid
Burgemeesters doen mee aan deze pogingen tot opkomstbevordering. In Den Haag (opkomst in 2022: 43 procent) plakte Jan van Zanen deze week een verkiezingsposter op als start van de campagne, met daarop in grote letters de aanmoediging 'Kom op! voor Den Haag'.
In Rotterdam heeft Van Zanens collega Carola Schouten haar agenda grotendeels leeg geveegd om in wijken te praten met potentiële kiezers over het belang van gemeenteraadsverkiezingen. Want dat belang is groot, daar is zij volledig van overtuigd, zei zij in het Radio 1 Journaal. "Gemeentepolitiek gaat over wat er gebeurt met je huisvuil, met je veiligheid, met de tarieven van de lokale belastingen."
Extra lage opkomst jongeren
Maar als dat zo is, waarom komt dan maar de helft van het electoraat stemmen? Daar is in verschillende plaatsen onderzoek naar gedaan, en ook landelijk. Daar kwam niet uit naar voren dat er in 2022 nou echt iets heel bijzonders aan de hand was. Ja, Rusland was net Oekraïne binnengevallen en dat nam iets van de aandacht voor de raadsverkiezingen weg. Bovendien zaten we nog in coronatijd.
Maar de belangrijkste oorzaken zijn meer structureel, en spelen ook dit jaar ongetwijfeld weer. De betrokkenheid bij de lokale politiek is laag; mensen vinden het mede daarom moeilijk om een keuze te maken. Dat speelt het meest bij jongeren, Nederlanders met een praktische opleiding en mensen met een migratieachtergrond. Bij gemeenteraadsverkiezingen speelt dit nog nadrukkelijker, omdat hier ook mensen met een buitenlands paspoort mogen stemmen.
Raadsleden niet dichter bij burgers
Socioloog Marianne van Bochove, die een rapport (getiteld 'Mooipraters - maar ze luisteren niet') maakte over de opkomst in Den Haag, juicht de pogingen tot opkomstbevordering toe, maar waarschuwt voor te hoge verwachtingen. Pratend met inwoners kwam zij er achter dat gemeentelijke politici in dat soort steden niet echt dichter bij de bevolking staan dan landelijke. Dat is ook niet zo raar als je bedenkt dat raadsleden er een gewone baan naast hebben: ook zij hebben simpelweg niet de tijd om overal hun gezicht te laten zien.
Dat neemt niet weg, vertelde ze in NOS-podcast 'De Dag', dat er best manieren zijn om iets aan de lage opkomst te doen. Zo gaat de bij jongeren populaire Haagse Juul via Tiktok dingen uitleggen over de plaatselijke politiek. "Dit soort 'sleutelfiguren', die hebben nog wel invloed", ziet Van Bochove.
Twee dagen oorlog: dit weten we over slachtoffers in Iran, Israël en de regio
1 maart 2026 19:08
Voor de tweede dag op rij wordt Iran gebombardeerd door Israël en de Verenigde Staten. Ter vergelding voert Iran raketaanvallen uit op Israëlische en Amerikaanse doelen in de regio. In dit artikel lees je wat er bekend is over slachtoffers en schade in de tien landen die betrokken zijn geraakt bij de oorlog.
Iran
Iran is het zwaarst getroffen. Zeker 24 van de 31 Iraanse provincies zijn onder vuur genomen, zei een woordvoerder van hulporganisatie Rode Halve Maan vanmorgen tegen Iraanse staatsmedia. Er werd op dat moment gesproken over ruim 200 doden en 700 gewonden. Deze aantallen zijn niet onafhankelijk geverifieerd, en inmiddels vrijwel zeker achterhaald.
Volgens mensenrechtenorganisatie HRANA zijn op de eerste dag van de oorlog minstens 133 burgers gedood. Het Iraanse regime spreekt van een bloedbad door een inslag op een school in de zuidelijke stad Minab, maar het is nog onduidelijk wat daar precies is gebeurd.
Diverse Iraanse leiders, onder wie ayatollah Khamenei, en hoge militairen zijn geliquideerd. Trump stelt dat er inmiddels 48 zijn omgebracht, maar dat aantal valt niet te controleren.
Legerbases, lanceerinstallaties en marine-doelwitten zijn gebombardeerd. Er is nog geen overzicht van de schade, maar op deze kaart zie je waar luchtaanvallen in Iran zijn vastgesteld aan de hand van openbare bronnen:
Israël
Vandaag en gisteren zijn op verschillende plekken in Israël Iraanse raketten terechtgekomen, onder meer op woonwijken. Daarbij zijn zeker tien doden en ruim 120 gewonden gemeld. Veruit de meeste projectielen werden neergehaald door luchtafweer.
In stad Beit Shemesh werden vandaag een synagoge en een schuilkelder getroffen. De Israëlische ambulancedienst Magen Domen spreekt van negen doden en twintig geworden. Het dodental loopt naar verwacht nog verder op: hulpverleners zoeken nog naar overlevenden onder het puin.
Hier zie je de ravage door de raketaanval op Beit Shemesh:
In Tel Aviv sloeg gisteravond een Iraanse raket in naast een appartementencomplex. Een vrouw werd daarbij gedood en ruim tien mensen raakten gewond, schrijft krant The Times of Israël.
Er is nog geen schade bekend aan militaire installaties in Israël. Voor zover bekend zijn er ook geen Israëlische militairen gesneuveld bij de luchtaanvallen op Iran of de tegenaanvallen van Iran.
Verenigde Staten
Zeker drie Amerikaanse militairen zijn gedood in twee dagen oorlog met Iran. De legertop heeft ook bekendgemaakt dat er zeker vijf militairen zwaargewond zijn geraakt. Nog een aantal manschappen is lichtgewond of heeft een hersenschudding opgelopen, maar het leger zegt niet om hoeveel personen het gaat.
Diverse Amerikaanse legerbases in de regio zijn door Iran bestookt met raketten of aangevallen met drones. Op deze kaart zie je waar de NOS zulke aanvallen heeft vastgesteld. Ook deze kaart is niet volledig en is vooral bedoeld ter indicatie:
Verenigde Arabische Emiraten
Dit is een van de bondgenoten van de VS in de regio die zijn getroffen door Iraanse vergeldingsaanvallen. Daarbij zijn volgens het ministerie van Defensie van de VAR drie mensen gedood. De slachtoffers waren Pakistaanse, Nepalese en Bengaalse burgers. Tientallen mensen raakten lichtgewond.
In totaal zijn er volgens het ministerie 165 ballistische raketten, twee kruisraketten en 541 Iraanse drones onderschept.
Irak en andere landen
Het Iraakse leger meldde gisteren dat er twee doden waren gevallen in het noorden van het land. Een pro-Iraans militielid zou zijn gebombardeerd door Israëlische of Amerikaanse troepen. Doelwitten van het Amerikaanse leger in het noordoosten van Irak werden getroffen door Iraanse raketten.
Ook in Koeweit klonk het luchtalarm vanwege Iraanse luchtaanvallen. Het ministerie van Volksgezondheid spreekt van één dode en enkele tientallen gewonden. Het land, dat meerdere Amerikaanse legerbases huisvest, zegt 97 raketten en 283 drones te hebben onderschept. Op meerdere plekken kwamen brokstukken neer.
Ook in Bahrein, Qatar, Saudi-Arabië, Jordanië en kwam de luchtafweer in actie. In deze landen werden geen doden, maar wel gewonden gemeld door Iraanse raket- of drone-aanvallen, of vallende brokstukken.
AI die code schrijft maakt indruk op programmeurs, maar het vak is meer dan dat
1 maart 2026 18:30
In de wereld van programmeurs gaat het de laatste weken veel over computerprogramma's die zélf code schrijven. Die programma's werken op basis van kunstmatige intelligentie (AI).
Computercode is de taal waarmee mensen een computer aan het werk zetten. Deze instructies worden door mensen opgeschreven. Dat doen ze door deze code, in een speciale programmeertaal, op het toetsenbord uit te werken. Dat code schrijven is een lang proces van typen, proberen, foutjes herstellen en meer.
Maar sinds enige tijd zijn er dus computerprogramma's die zelf code schrijven. Programmeurs zijn vooral de laatste weken onder de indruk van Claude (van het bedrijf Anthropic) en Codex (van OpenAI). Zij geven het programma in gewonemensentaal een opdracht, bijvoorbeeld om iets toe te voegen of aan te passen. Een druk op Enter, en het AI-programma gaat draaien.
"Een revolutie", noemt Dagmar Lens het. Zij is directeur van NLdigital, de branchevereniging van de digitale sector. "Het betekent een ontzettende versnelling in het creëren van nieuwe code. Dat betekent dat het beroep van programmeur verandert."
AI als supertoetsenbord
Wat dit soort AI-programma's in de praktijk betekenen, weten ze bij Moneybird. Dit bedrijf maakt boekhoudsoftware voor kleine ondernemers. Sinds deze maand hebben alle veertig programmeurs toegang tot het AI-programma Claude, vertelt directeur Edwin Vlieg.
"We zien het als een nieuw junior teamlid dat heel snel code kan lezen en schrijven. Het is eigenlijk een supertoetsenbord. Een programmeur heeft daarmee heel snel code op zijn scherm staan."
Programmeurs besteden normaal veel tijd aan het typen op een toetsenbord, zegt Vlieg. "Claude neemt dat nu over." Maar dat betekent volgens hem niet dat er geen programmeurs meer nodig zijn.
"Het werk van programmeur is zoveel meer dan code schrijven. Als je iets bouwt, moet je ook nadenken wat je precies wil. Je moet begrijpen welke code er al staat, en hoe jouw code daarin past. AI maakt het schrijven sneller, maar ook daarna ben je nog niet klaar."
Dat merkt ook Jeroen Smienk, een van de programmeurs bij Moneybird. "In de praktijk moet ik vaak controleren of de code is zoals ik bedoelde", zegt hij. "En of er dingen zijn die beter kunnen. Als programmeur heb je een voorkeur voor hoe je code eruit moet zien. Dus soms moet je drie keer achter elkaar zeggen wat je precies wil zien."
Toch bespaart het Smienk uren tijd. Want terwijl het AI-programma draait, kan hij iets anders doen: kijken naar een nieuw ontwerp bijvoorbeeld, of het werk van een collega controleren.
Onrealistische belofte
De oprichter en topman van Anthropic, het bedrijf achter Claude, zei een aantal weken geleden dat het AI-programma "het werk van programmeurs binnen zes tot twaalf maanden kan uitvoeren, van begin tot eind".
Mensen achter AI-bedrijven doen vaak hele grote beloftes of indrukwekkende voorspellingen, maar die zijn vaak niet realistisch. Ze doen dat omdat ze daarmee aandacht kunnen trekken van de media, investeerders en nieuwe klanten.
Maar AI is geen magische oplossing die het werk helemaal overneemt, hoort branchevereniging NLdigital van leden. En programmeurs moeten de code die het AI-programma schrijft wel snappen, zodat die veilig is, zegt directeur Lens.
Programmeurs blijven nodig
"Claude maakt ook veel fouten", zegt Moneybird-directeur Vlieg. Daarom benadrukt hij ook: "Je moet de code blijven controleren. Een programmeur moet weten hoe code werkt en hoe je die moet lezen. Honderdduizenden ondernemers leunen op ons product. Het is niet verantwoord om dat volledig door een AI-programma te laten maken."
Vlieg denkt ook niet dat werken met Claude ervoor zorgt dat bij zijn bedrijf straks minder programmeurs werken. "Sterker nog: we zijn mensen aan het aannemen. Programmeurs zijn probleemoplossers. Zij denken echt goed na over een probleem: wat moet er gebeuren, wat is daarvoor nodig? Dat is iets wat AI niet kan. Alleen een supertoetsenbord is niet genoeg."
Langs de deuren tegen polarisatie: 'deep canvassing' groeit, maar werkt het?
1 maart 2026 18:00
Hoe zorgen we ervoor dat we in een tijd van polarisatie in verbinding blijven met elkaar? Met de gemeenteraadsverkiezingen in zicht wordt weer goed duidelijk dat mensen op allerlei thema's lijnrecht tegenover elkaar staan. Deep canvassing moet daar een antwoord op bieden. Waar Deep Canvassing Nederland in 2023 begon als een initiatief van drie mensen, is het inmiddels uitgegroeid tot een beweging met 150 tot 200 vrijwilligers.
Bij deep canvassing gaan mensen langs de deuren om politieke gesprekken persoonlijk te maken. Het gesprek opent op een specifiek thema met stellingen. De bedoeling is dat vervolgens over en weer persoonlijke verhalen worden uitgewisseld. Niet per se om overeenstemming te bereiken, maar om de persoon achter een mening te blijven zien, zodat mensen niet van elkaar vervreemden.
Dit weekend was de Landelijke Canvasdag XL en waren er op tientallen plekken trainingen voor vrijwilligers. Die kunnen daarna de straat op. "De vrijwilligers leren de methode aan de hand van drie stappen", legt Eefje Hendriks van Deep Canvassing Nederland uit. "De kern is luisteren naar de ander: dat is zo'n 70 procent van alles."
Oorsprong
In 2008 lag er in Californië een wetsvoorstel op tafel om het homohuwelijk te verbieden. De lhbti-gemeenschap voerde een traditionele campagne met folders, slogans en debatten. Dat hielp niet: een kleine meerderheid stemde vóór het verbod. Vervolgens gingen lhbti-activisten de straat op om in gesprek te gaan met tegenstanders. Ze ontdekten dat sommige mensen van mening konden veranderen, vooral als ze het gevoel hadden dat ze werden gehoord en persoonlijke verhalen konden uitwisselen. Dit was het begin van deep canvassing.
Hoe de vrijwilligers op het idee komen om zich aan te sluiten bij Deep Canvassing Nederland, weet Hendriks niet. "Ik denk wel dat we in de basis veel progressieve en linkse mensen aantrekken. We zien ook bij hen dat vooroordelen over rechtse kiezers afnemen, doordat ze met mensen buiten hun bubbel in contact komen. Dat werkt verzachtend."
Effectiviteit
Of het ook echt dé oplossing is tegen polarisatie, is lastig te zeggen. Mariken van der Velden is hoogleraar politiek en media aan de Vrije Universiteit in Amsterdam en houdt zich bezig met technieken om polarisatie tegen te gaan, zoals deep canvassing. "Zo'n 80 procent van al het onderzoek hierover, komt uit de Verenigde Staten. Daar zien we steeds dat het werkt. Maar dat betekent niet automatisch dat dat in Nederland ook het geval is."
Zo is het in de Verenigde Staten veel normaler dat politieke organisaties langs de deur gaan, terwijl dat hier minder gangbaar is. "En in de VS komt polarisatie anders tot uiting", zegt Van der Velden. "Daar gaan bepaalde kiezers zelfs naar specifieke supermarkten. Hier is dat niet het geval, dat bijvoorbeeld alleen linkse of rechtse kiezers naar de Jumbo of Albert Heijn gaan."
Filmpje kijken
En ook al weten we dat deep canvassing effectief is in de VS, dat zegt nog niet alles, zegt de hoogleraar. "Misschien is een filmpje kijken net zo effectief als een praatje maken. Dat kan te maken hebben met transportatie: dat je je met een filmpje net zo goed kan inleven in een persoon als bij een persoonlijk gesprek." Volgens Van der Velden is vergelijkend onderzoek nodig om dat uit te zoeken.
Ook Hendriks juicht meer onderzoek toe. "Wij houden data bij over gesprekken en die willen we analyseren. Voordat je iets gaat onderzoeken, moet je het wel al doen. En uit onze persoonlijke ervaring kunnen we in ieder geval stellen dat deep canvassing nut heeft."
Doelen VS, Israël en Iraans regime duidelijk, maar rol bevolking wordt beslissend
1 maart 2026 17:56
De strijd om de toekomst van Iran is in een beslissende fase beland. Israël en de VS willen doorpakken tot de Islamitische Republiek omvalt, terwijl het Iraanse regime bezweert te zullen doorvechten en te overwinnen als vergelding voor de dood van opperste leider Khamenei.
Niemand weet hoe de oorlog die Israël en de VS hebben ontketend op langere termijn zal uitpakken, maar kortetermijndoelen van de verschillende partijen zijn al zichtbaar.
Laten we beginnen met Israël en de Amerikanen. De eerste aanval van gisteren was gericht tegen de politieke en militaire top van Iran, met als hoofddoel het uitschakelen van ayatollah Khamenei. Die aanval, in combinatie met president Trumps oproep aan het Iraanse volk om het regime omver te werpen, was de eerste stap naar regime change.
Broze bondgenootschappen
Er is meer nodig om het regime ten val te brengen. Vandaar dat de eerste Israëlische aanvallen ook gericht waren op het verzwakken van de Revolutionaire Garde, die al decennia de hoofdrol speelt in het beschermen van het regime door protesten meedogenloos de kop in te drukken.
De Garde ernstig verzwakken heeft dus prioriteit. Als dat lukt, wordt het een stuk makkelijker voor anderen om de macht te grijpen.
In deze video zie je meer over de Revolutionaire Garde en hun rol:
Amerika moet ook zijn bondgenoten in de regio aan boord houden. Iran ziet landen als Bahrein, Koeweit, Qatar en de Verenigde Arabische Emiraten als medeplichtig omdat daar Amerikaanse militaire bases en troepen zijn.
Naarmate die landen meer drone- en raketaanvallen incasseren, zullen ze volgens sommige waarnemers de druk opvoeren op Amerika om snel een eind te maken aan de gevechten - ook als het regime nog niet gevallen is. Daarom zullen we komende tijd veelvuldig aanvallen zien op het Iraanse arsenaal van grond-grondraketten en luchtdoelraketten, zei het Israëlische leger vandaag.
Voor zijn dood had Khamenei de hardliner Ali Larijani aangewezen als tijdelijke overgangsleider. Intussen zijn meer figuren genoemd die samen de Islamitische Republiek moeten leiden tot een nieuwe ayatollah is benoemd. Hun belangrijkste doel zal zijn het overeind houden van het regime. Om die klus te klaren moeten ze op veel fronten opereren.
Zo moeten ze voorkomen dat de Iraniërs op grote schaal in opstand komen. Gezien de beelden van feestende Iraniërs na de dood van Khamenei lijkt zo'n opstand een reële mogelijkheid, al zaaide het regime begin dit jaar veel angst door het bloedig neerslaan van de protesten.
De Revolutionaire Garde, het leger en de politie lijken nog volop trouw aan het regime en dus bereid een nieuwe protestgolf de kop in te drukken. Er zijn nog geen gevallen bekend van ordetroepen die ingaan op het aanbod van Trump om zich over te geven in ruil voor immuniteit. De interimleiders moeten dat zo houden.
Tegelijkertijd moeten ze ervoor zorgen dat de Amerikanen en Israeliërs de aanvallen stoppen of op zijn minst afzwakken. Dat kunnen ze op verschillende manieren proberen te bereiken.
Een daarvan is het blijven bestoken van Amerikaanse militaire bases en oorlogsschepen zodat er meer doden vallen aan Amerikaanse zijde. Trump zal moeite hebben om een oplopend dodental in eigen land te verdedigen, al helemaal met belangrijke Congresverkiezingen op komst.
Op het diplomatieke front kunnen de Iraanse leiders proberen zo veel mogelijk weerstand tegen hun vijanden te organiseren via internationale media en de VN. Niet dat Netanyahu en Trump daar heel gevoelig voor zijn, maar de publieke opinie in Amerika is dat misschien wel.
Recente peilingen laten zien dat steeds minder Amerikaanse kiezers de kant van Israël kiezen in het conflict met de Palestijnen. Door die verschuiving is het de vraag of de kiezer het überhaupt verstandig vindt dat de VS met Israël ten strijde trekt. Behoorlijk wat landen stellen zich of neutraal op, of laten zich negatief uit over de Amerikaanse-Israëlische aanval. China en Rusland hebben er in ieder geval scherp op gereageerd.
Olie als drukmiddel
Een ander drukmiddel dat de Iraanse leiding al heeft ingezet is het sluiten van de Straat van Hormuz, een strategische doorvoerroute voor de olie-export uit het Midden-Oosten. Volgens verschillende bronnen valt Iran olietankers in die zeestraat ook aan.
Dat leidt nu al tot een verstoring van de oliemarkt met hogere olieprijzen als gevolg. Op zichzelf is dat misschien niet genoeg om Trump ertoe over te halen de bombardementen te staken, maar het zal de druk wel verhogen.
Onvrede
De kracht van de Iraanse oppositie is de grote onbekende. Een groot deel van de hervormingsgezinde oppositie die het jarenlang opnam tegen de hardliners in Iran is lang geleden naar de marge gedreven.
De demonstratiegolven in de afgelopen decennia laten zien dat er veel onvrede heerst. Wat opponenten van het regime willen verschilt van groepering tot groepering. In hoeverre ze bereid zijn om de wapenstokken en kogels van het regime te trotseren, blijft voorlopig gissen.
Man die gewond raakte bij ongeluk met spookrijder op A59 overleden
1 maart 2026 17:19
Een 24-jarige man die vorige week gewond raakte bij een ongeluk met een spookrijder op de A59 bij Waalwijk, is overleden. Dat bevestigt de politie aan Omroep Brabant. Bij het ongeluk kwam ook de 81-jarige spookrijder om het leven.
Het ongeluk gebeurde kort na middernacht, bij knooppunt Hooipolder. Bij het ongeval waren twee auto's betrokken. De spookrijder, een 81-jarige vrouw uit Oosterhout, overleed ter plaatse. Volgens de politie reed ze kort voor het ongeluk op de verkeerde kant van de weg.
De inzittenden van de andere auto raakten gewond. een 24-jarige man en een 23-jarige vrouw uit Arnhem. De man moest door de brandweer uit het voertuig worden gehaald, waarna hij en de vrouw naar het ziekenhuis zijn gebracht. De politie laat weten dat de man woensdag is overleden aan zijn verwondingen.
De snelweg was na het ongeluk urenlang afgesloten.