Dansen tot diep in de nacht? Jongeren kiezen steeds vaker iets anders
21 november 2026 19:15
Uitgaan en dansen tot in de vroege uurtjes. Het gebeurt nog wel, maar minder jongeren kiezen daarvoor. Dat bleek al uit een groot uitgaansonderzoek van het Trimbos-instituut dat in 2023 werd gedaan onder ruim 7000 respondenten tussen de 16 en 35 jaar. Volgens het instituut zet die dalende trend door.
Volgens Trimbos-onderzoeker Michelle van der Horst zijn er verschillende redenen waarom jongeren minder vaak naar nachtclubs gaan. Zo heeft een generatie tijdens de coronapandemie het uitgaan minder aangeleerd. "Je kijkt naar je oudere broers en zussen en je omgeving, waar je dingen van overneemt", zegt Van der Horst.
Volgens Trimbos zijn jongeren bewuster bezig met hun mentale en fysieke gezondheid. Ze wegen vaker af of een nacht doorhalen wel opweegt tegen een goede nachtrust. Daarnaast speelt geld een belangrijke rol: uitgaan is een stuk duurder geworden.
De toenemende aandacht voor mentale gezondheid leidt er ook toe dat de behoefte aan sociaal contact verandert, zegt Van der Horst. Jongeren willen hun vrienden ontmoeten en met elkaar kunnen praten. "Dat is in een clubsetting lastiger vanwege de harde muziek."
Daarnaast hoort Van der Horst dat sommige jongeren bang zijn om tijdens het uitgaan gefilmd te worden, seksueel grensoverschrijdend gedrag mee te maken of gedrogeerd te worden.
Daar komt nog bij dat het aantal discotheken de laatste jaren is gedaald. Nederland telde in 2006 nog 547 discotheken, inmiddels zijn dat er 172, blijkt uit cijfers van onderzoeksbureau Locatus.
Ook het aantal cafés is in twintig jaar gehalveerd, van 9984 naar 4538. Tegelijkertijd groeide het aantal café-restaurants en koffiebars fors.
Rotterdam had twintig jaar geleden nog 44 discotheken, nu zijn dat er tien. Toch wil dat volgens de Rotterdamse nachtburgemeester Thys Boer niet zeggen dat het nachtleven verdwijnt.
Volgens Boer ontstaan er steeds meer plekken die verschillende functies tegelijk hebben. "Kijk maar naar Mono in Rotterdam. Overdag is dat een koffiebar en 's nachts een clubruimte. Zulke locaties worden niet als nachtclub aangemerkt."
Boer zegt dat we anders moeten gaan kijken naar de definitie van uitgaan. "Het nachtleven is niet weg, het verandert." Dat er minder jongeren nachtclubs bezoeken vindt hij wel zorgelijk. "Ik denk dat het nachtleven een plek is waar je ontdekt wie je bent en wie je wil zijn. Het is goed voor je zelfontplooiing en je kunt er talent ontwikkelen."
'Een andere jeugd'
Gisteren was in het Rotterdamse poppodium Annabel een reünie van Hollywood Music Hall. Deze discotheek was tussen 1996 en 2014 voor veel nachtbrakers vaste prik.
Bij het Schiekadeblok staat een groep vriendinnen die naar de reünie gaan. Een van hen ziet hoe anders haar eigen kinderen omgaan met uitgaan. "Mijn dochters willen er helaas niet heen", vertelt ze. Ze zijn op een andere manier bezig met drank, feesten en veiligheid. "Dat vind ik jammer, want ze hebben een andere jeugd dan wij hadden."
Het Trimbos-instituut krijgt overigens signalen dat het publiek dat nog wél naar nachtclubs gaat ouder wordt, zegt onderzoeker Van der Horst. Onderzoek onder 35-plussers moet dat nog uitwijzen.
Kunst maken in de avond
Terwijl traditionele nachtclubs verdwijnen, ontstaan er steeds meer andere plekken waar jongeren elkaar ontmoeten. In cultuurpodium Worm in Rotterdam organiseert Mimi van Rinten wekelijks Artgang, een vrije inloopavond waar bezoekers samen aan kunst en creatieve projecten werken. Er wordt genaaid, geborduurd, gebreid en gehaakt.
"Het is een sociale plek om mensen te ontmoeten", vertelt Van Rinten. "We komen wekelijks samen, proberen verschillende kunstvormen uit en leren elkaar nieuwe dingen. Ik zie het wel als een manier van uitgaan. Volgens Van Rinten zoeken veel jongeren een rustige plek waar ze anderen kunnen leren kennen.
"Uitgaan kan voor veel mensen iets positiefs betekenen", zegt onderzoeker Van der Horst. "Grenzen verleggen, nieuwe mensen ontmoeten en leren om iemand aan te spreken die je nog niet kent. Als de uitgaanssetting niet bij je past, is het mooi dat er nieuw aanbod komt, zoals bordspel- of pingpongavonden."
NOS op 3 zocht dit jaar uit waarom de uitgaanscultuur is veranderd:
Prinses Kate open over kankerdiagnose in docu: 'Het verandert iets in je'
21 november 2026 18:55
De Britse prinses Kate gaat in een nieuwe documentaire in op de invloed die haar kankerdiagnose had op haar leven. Centraal in het programma staat haar benefietactie om de Three Peaks Challenge te volbrengen, het beklimmen van de drie hoogste bergpieken in Groot-Brittannië op één dag.
"Kanker verandert je", zegt Kate in de trailer van Heal, dat volgende week zondag wordt uitgezonden op de BBC. "Je lichaam verandert, fysiek, maar een kankerdiagnose verandert ook iets veel, veel dieper in je."
Bekijk hier de trailer:
Kate (44) maakte in maart 2024 bekend dat ze aan de ziekte leed, aan welke vorm heeft ze nooit gezegd. Een half jaar later meldde ze dat ze succesvol was behandeld met chemotherapie, maar om verder aan te sterken bleven haar publieke optredens beperkt. Inmiddels is ze weer meer aan het werk. Zo bezocht ze eerder deze maand nog India met haar man William.
In de tv-uitzending is naast de beklimmingen van de Schotse Ben Nevis (1345 meter), de Engelse Scafell Pike (978 meter) en Snowdon in Wales (1085 meter), ook te zien hoe Kate lotgenoten en familie van patiënten opzoekt. Ze bespreekt de noodzaak "hoop en geluk te vinden naast onzekerheid".
De prinses zegt dat "we vaak door lijden begrijpen dat er ook nog een grotere schoonheid bestaat", en dat ze zich gerealiseerd heeft dat "het niet de bedoeling is dat we de uitdagingen van het leven alleen dragen". In de film is ook te zien hoe haar man en kinderen George (13), Charlotte (11) en Louis (8) haar feliciteren bij een geslaagde beklimming.
Met de challenge zamelde Kate geld in voor het Royal Marsden Hospital, waar ze zelf ook is behandeld. Ook de opbrengst van de documentaire gaat naar dat doel. "Dit is mijn bescheiden manier om iets terug te doen en te bedanken", liet ze daarover eerder al weten.
Universiteit Groningen zet mogelijk het mes in een derde van de activiteiten
21 november 2026 18:23
De Rijksuniversiteit Groningen (RUG) gaat mogelijk flink versoberen. Als het aan een adviescommissie ligt, moet een derde van de activiteiten van de universiteit geschrapt of afgeslankt worden. Dit blijkt uit een plan dat medewerkers van de RUG hebben ontvangen, schrijft de regionale omroep RTV Noord. De voorgestelde bezuinigingen betreffen vooral activiteiten en diensten, niet onderwijs en onderzoek.
De universiteit moet tot 2032 ongeveer 45 miljoen euro bezuinigen, zo werd dit voorjaar al bekend. De RUG kampt al jaren met tekorten, onder meer doordat de personeelskosten de afgelopen jaren sneller stegen dan de bijdrage vanuit het Rijk.
Personeel en chatbots
Het personeelsbestand moet daarom kritisch bekeken worden en er zou minder gebruikgemaakt moeten worden van dure externe krachten, vindt de adviescommissie onder leiding van voormalig rector magnificus Elmer Sterken. Chatbots en digitale balies kunnen het werk van mensen overnemen en het cursusaanbod voor personeel kan soberder. Hoeveel banen de bezuinigingsronde uiteindelijk gaat kosten, is niet bekend.
Winst lijkt te halen door te snijden in de ondersteunende activiteiten van de RUG. Die hebben vooral betrekking op bijvoorbeeld evenementen, promotie, begeleiding en informatievoorziening. Het doel is om zo min mogelijk te snijden in onderwijs, aldus de commissie.
De commissie nam zo'n 400 activiteiten van de ondersteunende diensten onder de loep en kwam tot de conclusie dat een derde hiervan gestopt of afgebouwd kan worden. Een derde kan ongewijzigd doorgaan en het laatste deel moet nog verder onderzocht worden.
Sluiten en verkopen
RTV Noord wist vorige maand al te melden dat het Universiteitsmuseum gaat sluiten als onderdeel van de aangekondigde bezuinigingen. Dit zou een besparing van 1 miljoen euro per jaar moeten opleveren.
Ook de fysieke RUG-winkel, de IShop, moet dicht. Verder staan 21 panden op de nominatie om verkocht te worden.
Minder geld naar evenementen
Als het aan de commissie ligt gaat er ook minder geld naar evenementen. Zo mag de financiële steun aan de viering van het Gronings Ontzet stoppen, net als het geld voor het hooglerarendiner en de Ceremony of Merits.
Studenten en scholieren zullen het ook met minder moeten doen. Uit de afdelingen Career Services, die hulp biedt bij loopbaanoriëntatie, en de Scholierenacademie, waarmee de universiteit in contact staat met basisscholen en het voortgezet onderwijs, mag van de commissie de stekker getrokken worden.
In de zomer van 2027 zal de universiteit definitief besluiten over de bezuinigingsplannen.
Sonde komt na 8 jaar aan bij Mercurius voor onderzoek naar mysterieuze holtes
21 november 2026 18:02
In 2017 stond BepiColombo nog in een testruimte in Noordwijk, vandaag komt de planeetverkenner aan bij Mercurius, zo'n 150 miljoen kilometer van de aarde. Acht jaar heeft het onbemande ruimteschip erover gedaan. Als alles goed gaat, komt BepiColombo rond 20.00 uur in een baan rond de kleine planeet.
Hoewel Mercurius niet zo heel ver van de aarde staat, is het toch lastig om er te komen. Je moet constant afremmen tegen de zwaartekracht van de zon. Er was een ingewikkelde route nodig van meerdere banen rond de zon, via Venus, de aarde en Mercurius zelf, om precies met de juiste snelheid op de goede plek uit te komen.
In 2024 ontstond er ook nog een probleem met de stuwraketten, die niet meer op vol vermogen konden werken. Daardoor liep de reis elf maanden vertraging op.
Ingewikkelde manoeuvres
BepiColombo is vernoemd naar een 20ste-eeuwse Italiaanse wetenschapper die gespecialiseerd was in het berekenen van dat soort ingewikkelde manoeuvres. Maar de verkenner is geen soloproject van de Europese ruimtevaartorganisatie ESA. De sonde bestond bij vertrek uit drie delen: een booster en twee gecombineerde Europese en Japanse ruimtevaartuigen. De booster is begin september afgestoten, het Europees-Japanse deel vloog daarna door. Vanavond om 19.24 uur Nederlandse tijd zet het ruimtevaartuig de motoren 37 minuten lang aan om in een baan rond de planeet te komen.
Mercurius staat dicht bij de zon. De temperaturen kunnen oplopen tot 450 graden Celsius, zo heet als een pizza-oven. De sonde beschikt daarom over spiegels die het zonlicht en de straling moeten weerkaatsen, keramische materialen en een enorme kap om het Japanse deel te beschermen.
De hitte bij Mercurius gaf veel kopzorgen bij de ontwikkeling van het ruimteschip. Bij tests bleken thermische systemen niet goed te werken, dus moesten ze terug naar de tekentafel. Het leverde bijna drie jaar vertraging op.
Een van de projectwetenschappers van ESA vertelde destijds dat de samenwerking met de Japanners er niet onder had geleden. "Als je lang samenwerkt, is het een kwestie van tijd. Je past je aan elkaar aan. En dan gaat het prima."
Opgesplitst
Na vanavond komt de combinatie in een langgerekte baan om de met kraters bezaaide planeet. Daarna wordt verder afgeremd om de ideale baan te bereiken.
Op 10 december splitst het ruimteschip op: het Europese deel (MPO) en het Japanse deel (Mio) vliegen naar verschillende banen. De Europese MPO komt in een baan over de polen terecht en nadert het oppervlak tot zo'n 480 kilometer, Mio komt in een hogere, veel meer elliptische baan. De Japanse verkenner is zijn beschermkap dan inmiddels kwijt, maar door snel rond te draaien raken zijn zonnepanelen toch niet oververhit.
Wat gaat BepiColombo onderzoeken?
De planeetverkenner moet antwoorden vinden op raadsels die zijn overgebleven na de missies van NASA-sondes Mariner 10 en Messenger, die aantoonden dat de bruingrijze bol geologisch veel interessanter is dan eerder gedacht. Messenger vond bijvoorbeeld afzettingen in schaduwrijke kraters die mogelijk uit waterijs bestaan. Dat verbaasde astronomen. Ze hadden op een planeet zo dicht bij de zon niet eens water verwacht. BepiColombo heeft instrumenten die kunnen checken of er echt ijs in die kraters zit.
De Europees-Japanse missie moet ook een ander raadsel oplossen: wat zijn de mysterieuze holtes op het oppervlak die Messenger in 2013 ontdekte? Mogelijk zijn die ontstaan door ontsnapte gassen uit de bodem, maar dat is een theorie. Als BepiColombo die holtes ziet veranderen, zou dat bewijs zijn dat Mercurius nog steeds geologisch actief is.
De Japanse en Europese sondes gaan vanuit hun verschillende banen samenwerken. Zo kunnen ze de verzengende invloed van de zon op het magnetisch veld en het oppervlak van Mercurius gezamenlijk onderzoeken. De missie moet astronomen straks ook meer vertellen over het ontstaan van ons zonnestelsel.
Een van de vragen is of Mercurius is gevormd in de baan waar hij nu draait. Wellicht is de planeet op een andere plek in het zonnestelsel ontstaan en door een grote botsing naar zijn huidige positie geduwd.
De sondes zullen in april aan de onderzoeksfase beginnen. Die gaat zeker een jaar duren, maar daarna kan de missie nog worden verlengd.
Kapitein Costa Concordia-scheepsramp komt vervroegd vrij
21 november 2026 17:50
De voormalige kapitein van het cruiseschip Costa Concordia komt na negen jaar gevangenis vervroegd vrij. Francesco Schettino werd in 2017 in hoger beroep veroordeeld tot zestien jaar cel voor een scheepsramp waarbij 32 mensen om het leven kwamen.
Een rechtbank in Rome heeft de 66-jarige Italiaan toestemming gegeven om de rest van zijn straf onder toezicht thuis uit te zitten vanwege goed gedrag. Volgens Italiaanse media verliet Schettino gisteravond de Rebibbia-gevangenis in Rome.
Na de uitspraak van de rechtbank zei de advocaat van Schettino dat zijn cliënt erg blij en ontroerd is. Wel zei ze dat Schettino snapt dat zijn straf nog niet voorbij is. Bij overtredingen moet hij terug naar de gevangenis.
Rotsen
De kapitein werd destijds schuldig bevonden aan doodslag, het veroorzaken van schipbreuk en het in de steek laten van de passagiers.
Aan boord van het luxueuze Costa Concordia zaten op 13 januari 2012 meer dan 4200 passagiers en bemanningsleden, toen het voor de kust van het Toscaanse eiland Giglio in de Middellandse Zee op de rotsen liep, kapseisde en zonk.
Schettino wordt door justitie als hoofdverantwoordelijk beschouwd voor het kapseizen van het schip. Hij stuurde het schip te dicht langs het eiland.
Na de ramp verklaarde Schettino dat hij was afgeleid. De kapitein kreeg een grote lading kritiek over zich heen omdat hij het schip als een van de eersten had verlaten, terwijl passagiers nog werden geëvacueerd. Naar eigen zeggen was hij per ongeluk in een reddingsboot gevallen.
Geluidsopnamen van zijn gesprekken met de kustwacht die na de ramp vrijkwamen, veroorzaakten een schandaal. Te horen was hoe Schettino een woedende havenmeester weerstond en hardnekkig weigerde terug aan boord te gaan.
Documentaire
Het gekapseisde schip lag ruim twee jaar in zee voor het eilandje voordat het in 2014 werd weggesleept naar de haven van Genua. Er kwamen hordes ramptoeristen af op Giglio, omdat veel mensen het luxueuze cruiseschip met eigen ogen wilden zien. Bij de ontmanteling werd bijna 26.000 ton aan materiaal uit het wrak gehaald, zoals ijzer en meubilair.
De Costa Concordia had onder meer vijf restaurants, vier zwembaden, dertien bars, een discotheek, een bioscoop, een casino en een winkelcentrum.
Dit jaar verscheen over de scheepsramp de documentaire Shipwrecked: Nightmare at Sea. Daarin vertellen overlevenden, bemanningsleden en betrokken hulpverleners over de chaotische uren na het ongeluk.
Oer-Nederlands, D/domstad en naar verluid(t): Groot Dictee slechter gemaakt dan vorig jaar
21 november 2026 17:17
Is het nou predikaat of predicaat? Goedgeölied, goedgeolied of toch met een spatie? En komt er echt niet een koppelteken ergens in fietspadeninfrastructuur? Taalliefhebbers zwoegden vanmiddag weer op het Groot Dictee der Nederlandse Taal in een speciale uitzending van De Taalstaat.
In de bibliotheek op de Utrechtse Neude bogen vijftien Taalstaat-luisteraars en vijftien BN'ers zich over de tekst van Wim Daniëls, Utrecht fietsstad. Het werd voor de eerste keer gepresenteerd door Ronald Giphart, die eind vorig jaar het radioprogramma overnam van Frits Spits. Oud-politica Gerdi Verbeet las de tekst voor.
Zoals elk jaar scoorden de prominenten slechter op het dictee dan de luisteraars: gemiddeld 23 tegen 17 fouten. Winnaar was de docent Alain Balistreri uit Rotterdam, met zeven fout.
Vorig jaar werd het dictee beter gemaakt. De winnaar had toen drie fout en het gemiddelde onder de luisteraars was tien.
Tegenvallende uitslag
Bij de bekende Nederlanders was er deze keer met dertien fouten een gedeelde eerste plek voor culinair journalist Joël Broekaert en onderwijsstaatssecretaris Judith Tielen. Die laatste eindigde in 2022 ook al eens ex aequo bovenaan, toen met journalist Karin Sitalsing.
Tielen baalde van haar uitslag: vorige keer had ze maar twee fout. "Ik vind het nogal tegenvallen", erkende ze. Broekaert was juist blij verrast en nam meteen voor om nooit meer mee te doen: "Dan kan het nooit meer slechter."
Het Groot Dictee begon in 1990 als tv-uitzending op initiatief van presentator Philip Freriks, die het principe uit Frankrijk kende. In 2015 verdween het wegens teruglopende kijkcijfers van de buis, maar in 2018 kwam het terug op de radio.
Steenkolennederlands
Kwamen er vroeger onder gast-dicteeschrijvers als Jan Wolkers, Arnon Grunberg en Kees van Kooten nog geregeld "linguïstische bêtises" voorbij als guichelheil, przewalskipaard en zeugmata, sinds Daniëls de afgelopen jaren de tekst levert, wordt vooral getoetst of deelnemers de nuances van Nederlandse spellingregels wel kennen.
Zo ging het dit keer bij meerdere deelnemers mis bij het woord oer-Nederlands, zei jurylid Ton den Boon, hoofdredacteur van de Dikke Van Dale. Dat is met een kleine o, een koppelteken en dan weer een kapitale N, in tegenstelling tot bijvoorbeeld het begrip steenkolennederlands of de taalvariant Middelnederlands. "Als u er nog wijs uit kunt worden, vind ik dat knap."
Schrijver Daniëls verklapte ook dat hij "naar verluidt" een van de grootste instinkers vindt. "Dat wordt heel vaak fout gedaan. Ik schrijf het er elk jaar in", lachte hij. Zijn ezelsbrug: het is eigenlijk "naar het verluidt" en dus derde persoon enkelvoud.
Omstreden onder de deelnemers in Utrecht was de spelling van domstad, zonder hoofdletter dus. "Het is geen officiële plaatsnaam. In de woordenlijst en de Dikke Van Dale staat het ook zo", reageerde de jury onverbiddelijk. "Je hebt immers meerdere domsteden, zoals ook Keulen of Aken."
Fieneke Jochemsen zit in het nakijkteam en vertelt waar ze op gaat letten:


