Begrafenis Khamenei straalt eenheid uit, maar 'Iran is diep verdeeld'
9 juli 2026 15:23
Met de begrafenis van de Iraanse leider Ali Khamenei komt een einde aan een zesdaagse uitvaart bijgewoond door miljoenen volgelingen in Iran en naburig Irak.
"De begrafenis van de eeuw", zoals het regime de reizende rouwceremonie beschrijft, moet volgens deskundigen eenheid en macht uitstralen. Al helemaal nu er weer gevechten zijn opgelaaid tussen Iran en de VS.
Toch laten mensen binnen Iran een ander geluid horen. In gesprek met de NOS zeggen ze dat veel mensen in het land nog fel gekant zijn tegen het regime. "Wij gingen niet naar de rouwplechtigheid", zegt een vrouw in Teheran, "want wij rouwen er totaal niet om."
"Het nieuws uit Iran bevat alleen maar leugens. Ik wil dat de buitenwereld dat weet", zegt een verkoper van computerbenodigdheden in de hoofdstad. Hij is een van de Iranïers die, op afstand, met de NOS hebben gesproken tijdens de rouwperiode. De bronnen blijven anoniem uit vrees voor mogelijke vergeldingen door de autoriteiten.
"De regering heeft geen grip meer op veel wat er binnen Iran gebeurt", zegt de man. Net als veel andere opponenten van het regime wil hij een tegengeluid laten horen na de massale media-aandacht voor de begrafenis van Khamenei. "Ze blijven uitzenden dat er ontzettend veel mensen op afkomen. Maar dat beeld klopt niet. Het regime is een groot deel van zijn achterban kwijt."
'Minderheid steunt regime'
Die uitspraak valt lastig te rijmen met de beelden die de wereld rondgaan van rouwende menigtes. Maar volgens Iran-deskundige Peyman Jafari is het land inderdaad diep verdeeld. "Mijn inschatting is dat een significante minderheid het regime steunt."
"Je ziet op straat dat de aanhang in de miljoenen loopt", zegt Jafari. "Maar het land heeft een bevolking van 90 miljoen. Velen van hen hebben kritiek op de leiders en gaan niet naar de begrafenis toe."
Dat Iran er een grote show van maakt staat vast. Het Iraanse regime nodigde honderden buitenlandse journalisten en influencers uit om verslag te doen. Velen gingen daarop in. De kist van de in februari gedode ayatollah is na een eerste ceremonie van drie dagen in Teheran naar de sjiitische bedevaartplaats Qom gebracht.
Vervolgens ging de rouwstoet naar de heilige plaatsen Najaf en Karbala in Irak, waar alweer menigtes hun laatste eer aan Khamenei betuigden. Het sluitstuk vindt vandaag plaats in de heilige stad Mashad, waar het lichaam van de ayatollah ter aarde wordt besteld.
Grote afwezige tijdens de plechtigheden is zijn zoon, de nieuwe opperste leider Mojtaba Khamenei. Volgens Jafari is hij sinds zijn benoeming nog steeds niet in het openbaar verschenen uit vrees voor een Israëlische aanslag, zoals de eerdere aanslag waardoor zijn vader is omgekomen. Mogelijk is hij fysiek niet in staat om naar de begrafenis te gaan wegens ernstige verwondingen die hij tijdens de oorlog opliep.
Sommige Iraniërs die de NOS spreekt denken dat de machthebbers in Teheran, net als de bevolking, verdeeld zijn. "Ze keren zich tegen elkaar en de interne machtsstrijd gaat alleen maar erger worden", zegt een bankmedewerker in de hoofdstad. "Niemand weet waar de leiders zich bevinden, of Mojtaba er daadwerkelijk is, en wat waar is of niet. Dat heeft allemaal impact."
"Er is geen duidelijke leider meer, in de praktijk heeft niemand de leiding", zegt hij. "Steeds meer mensen gaan de macht naar zich toe proberen te trekken."
'Nog geen verzoening'
Ook deskundige Peyman Jafari denkt dat er grote uitdagingen in het verschiet liggen voor de Iraanse leiders. Het regime moet volgens hem verzoening bereiken met Iranïers die tegen het regime zijn. "Maar daar zie ik nog geen teken van."
"Binnen het regime moet er ook iets gebeuren," zegt Jafari. "Er zijn hardliners die tegen alle onderhandelingen zijn met de VS, en er zijn hervormingsgezinden die niet eens zijn uitgenodigd naar de begrafenis. Veel verdeeldheid dus."
De anonieme bronnen spreken ook van economische chaos in het land, met golven faillissementen in veel sectoren. "Alles wordt duurder en bijna niemand heeft zicht op werk", zegt een touroperator in Teheran. "Mensen kunnen niet verder vooruitkijken dan de komende week of hooguit een maand. Iedereen zegt, "we zien dan wel hoe de situatie is", want die kan per dag veranderen."
Correspondent Midden-Oosten Daisy Mohr:
"Volgens de islamitische traditie is het de wens om de overledene zo snel mogelijk te begraven, het liefst binnen 24 uur. Maar deze begrafenis werd ruim vier maanden uitgesteld totdat er een staakt-het-vuren was zodat het op deze manier, groots kon worden aangepakt.
Dagenlange rouwceremonies, internationale gasten, miljoenen mensen op de been én vandaag het hoogtepunt in Mashhad. Het viel uiteindelijk toch samen met hernieuwde aanvallen over en weer. Volgens Iraanse media zijn naast de militaire doelen ook twee belangrijke spoorbruggen richting Mashhad gebombardeerd, een paar uur voordat de begrafenis daar van start ging - iets wat de menigte in Mashhad wellicht extra motiveerde om de leus 'dood aan Amerika' te scanderen."
Digitale euro weer een stap dichterbij, Europees Parlement akkoord
9 juli 2026 15:01
Betalen met de digitale euro is opnieuw een stap dichterbij gekomen. Een flinke meerderheid van het Europees Parlement stemde vandaag voor het starten van de volgende fase in het wetgevingsproces. De digitale versie van de euro wordt ontwikkeld door de Europese Centrale Bank (ECB).
De digitale variant van de euro moet een alternatief bieden voor cryptomunten, zoals bijvoorbeeld de bitcoin. Ook moet die dienen als alternatief voor betaalsystemen van Amerikaanse bedrijven, zoals Mastercard, Visa, Apple en Google.
Met de digitale euro kunnen mensen rechtstreeks aan elkaar betalen zonder tussenkomst van een bank of betaalverwerker. Je kunt ze bewaren bij de centrale bank via een app op je telefoon. De digitale euro zou altijd moeten blijven werken, ook als er een grote storing is met de elektriciteit, het internet of elektronisch betaalverkeer.
De Europese Commissie en de ECB willen een digitale variant van de contante euro maken. Het gebruik van cash loopt al lange tijd terug in Europa. Daarmee wordt het betaalverkeer steeds afhankelijker van commerciële banken, maar vooral van buitenlandse techgiganten die pinbetalingen en online aankopen faciliteren. Met de digitale euro zouden consumenten zowel online als in elke gewone winkel moeten kunnen afrekenen.
Amerikaanse afhankelijkheid
Deze manier om de afhankelijkheid van Amerikaanse bedrijven in het betaalverkeer af te bouwen is voor veel partijen een belangrijk argument voor de digitale euro. Vorig jaar liet ook De Nederlandsche Bank (DNB) doorschemeren dat het niet ondenkbaar is dat de Amerikaanse president deze bedrijven kan inzetten om druk op Europa uit te oefenen.
Tegenstanders maken zich vooral zorgen over privacy en bescherming van persoonsgegevens. Betalen met contant geld is anoniem, maar een transactie met de digitale euro zou geregistreerd kunnen worden. De ECB benadrukt dat er voldoende privacywaarborgen in de munt worden ingebouwd, en dat er wordt gezorgd dat betalen met de digitale euro net zo anoniem is als contant geld.
De stemming van vandaag betekent dat nu de onderhandelingen met de lidstaten over de digitale euro beginnen. Bijvoorbeeld over privacy, maar ook over de distributie en waar de munt geaccepteerd moet worden. Dat duurt zeker tot het eind van dit jaar. De ECB verwacht dat de digitale euro in 2029 kan worden ingevoerd.
Podcast De Dag: waarom het WK-succes van Marokko zoveel losmaakt
9 juli 2026 14:43
Het Marokkaanse voetbalelftal beleeft gouden tijden. Na de overwinning op Nederland werd ook Canada overtuigend verslagen. Vanavond wacht titelfavoriet Frankrijk in de kwartfinale van het WK. Een wedstrijd waar veel voetbalfans en Nederlanders met een Marokkaanse achtergrond naar uitkijken. Waarom raakt het succes van dit elftal zoveel mensen?
In deze podcast bespreken we waarom de Marokkaanse zegetocht verder gaat dan een bijzonder sportprestatie. Mostapha Souafi, beter bekend als Mouss Praat Voetbal, vertelt hoe het Marokkaanse voetbal zich in de afgelopen jaren ontwikkelde van land in voetbalcrisis tot een van de sterkste voetbalploegen ter wereld. "De hele voetbalinfrastructuur is veranderd, waardoor Marokko nu met de wereldtop kan strijden", aldus Souafi.
Luisteren?
Deze aflevering van De Dag luister je via NPO Luister en alle andere podcastapps. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren.
Ook spreken we met docent en columnist Karim Amghar, die in deze periode vaak de vraag 'Voor wie ben je eigenlijk?' krijgt. "Wat bizar dat we negentig minuten voetbal, tweeëntwintig man met een bal, koppelen aan het Nederlanderschap." Ook moet hij vaak uitleggen dat het maar een kleine groep is die verantwoordelijk is voor de ongeregeldheden. Zijn hoop voor vanavond, naast winst voor Marokko natuurlijk, is dat het ook na de wedstrijd een feest blijft zonder ongeregeldheden. "Dat we morgen gewoon een leuk gesprek hebben bij de koffieautomaat met elkaar".
Presentator en theatermaker Nora Akachar vertelt hoe het WK leeft onder Marokkaanse Nederlanders. Volgens haar werkt het WK heel verbindend. "Dan lijken alle problemen die er binnen en buiten de gemeenschap spelen naar de achtergrond verdwenen. We zijn dan weer een". De stress voor vanavond is al voelbaar: "Het is zo spannend. Mijn bloeddruk, stresslevel, alles schiet omhoog".
Reageren? Mail naar dedag@nos.nl.
Presentatie en montage: Bart Tuinman
Redactie: Lisa Konings
Eindredactie: Judith van de Hulsbeek
Italië zet twee Russen uit vanwege spionage
9 juli 2026 14:30
De Italiaanse regering heeft besloten twee militaire attachés van de Russische ambassade uit te zetten. Dat schrijft de Italiaanse Buitenlandminister Antonio Tajani op X.
Volgens Tajani waren de twee betrokken bij spionageactiviteiten. Die kwamen aan het licht in een onderzoek van het Openbaar Ministerie in Rome.
Het zou gaan om Ivan Petrovich Gorbatsjov en Michail Vasiljevitsj Astakhov. Zij moeten Rome binnen drie dagen verlaten.
"Moskou blijft zijn hybride wapens inzetten om het Westen en Italië aan te vallen", schrijft Tajani. "Dit is een ernstige en onaanvaardbare inmenging in nationale veiligheid en overheidsinstellingen."
Arrestaties Italiaanse geheime dienst
Deze week werden twee voormalige agenten van de Italiaanse geheime dienst gearresteerd. Zij worden verdacht van het doorspelen van geheime informatie naar een inlichtingenofficier van de Russische ambassade in Rome.
Vier andere personen worden ook onderzocht. Zij worden verdacht van 'het verzamelen van informatie die de staatsveiligheid in gevaar brengt', 'politieke en militaire spionage', 'het onthullen van staatsgeheimen' en 'het onthullen van informatie waarvan de verspreiding verboden is'.
Op beelden die verspreid zijn onder Italiaanse media is te zien dat twee verdachten op bankjes, terrassen en op straat in Rome tasjes overhandigen aan een ander persoon. Ook werd er 20.000 euro cash gevonden bij een van de verdachten.
Duitsland koopt Tomahawk-raketten van VS
9 juli 2026 12:52
Duitsland heeft met de Verenigde Staten een overeenkomst gesloten over de aankoop van Tomahawk-raketten. De Amerikaanse kruisraketten zullen worden gestationeerd in Duitsland, maakte bondskanselier Merz bekend in het Duitse parlement.
De raketten hebben een bereik van 2500 kilometer en moeten dienen als afschrikking voor met name Rusland. "Hiermee dichten we een belangrijk strategisch gat in onze defensie", zei Merz.
De kwestie speelt al langer: in 2024 zegde de toenmalige Amerikaanse president Biden toe dat de VS niet alleen Tomahawk-raketten, maar ook SM-6-raketten en nieuw te ontwikkelen hypersonische wapens in Duitsland zou stationeren. President Trump zette onlangs echter een streep door die afspraak.
NAVO-top in Ankara
Nu is het dus toch tot een overeenkomst gekomen over de Tomahawks. Het akkoord werd gesloten in de marge van de NAVO-top in Ankara. Er is niet bekendgemaakt om hoeveel raketten het gaat, en hoeveel geld met de deal is gemoeid.
De Europese NAVO-lidstaten beschikken niet over eigen middellangeafstandsraketten. Op termijn willen ze wel eigen wapensystemen gaan ontwikkelen. Merz zei vanochtend in het parlement dat ze daar nog hard mee bezig zijn.
Duitsland-correspondent Charlotte Waaijers:
"Voor de Duitse regering is dit enorm belangrijk. In 2019 zegden de VS en Rusland een verdrag op dat in de Koude Oorlog was getekend om afstand te doen van grondgelanceerde, nucleaire middellangeafstandsraketten.
Sindsdien heeft Rusland Iskander-raketten en gevechtsvliegtuigen die hypersonische raketten kunnen afschieten gestationeerd in Kaliningrad, in het uiterste westen van het land. Die raketten hebben een reikwijdte tot 2000 kilometer en bedreigen daarmee ook West-Europa.
Vandaar dus dat er grote zorgen waren over de kwetsbaarheid van Europa voor die Russische dreiging zonder 'eigen' raketten. In Duitsland is er nu opluchting dat er een alternatieve oplossing lijkt te zijn gevonden, na het afblazen van de oorspronkelijke afspraken door president Trump."
Samen voetbal kijken in Gaza 'herinnert mensen eraan dat vreugde mogelijk is'
9 juli 2026 12:00
De beelden van Palestijnen in Gaza die naar het WK voetbal kijken, gaan al wekenlang de wereld over. De wedstrijden zorgen ervoor dat inwoners even niet aan de oorlog hoeven te denken.
"Het is natuurlijk onmogelijk om de oorlog helemaal te vergeten", zegt de 23-jarige Ahmed Halawa. "Maar het samen naar voetbal kijken zorgt er wel voor dat we beter met de pijn kunnen omgaan en kunnen ontspannen, al is het maar voor even."
Ook de 18-jarige Baraa al-Qaisi vertelt dat hij door het WK voetbal even kan ontsnappen aan de realiteit. "Ik geniet van de spanning van de wedstrijden, het aanmoedigen van de teams en ik kan al mijn emoties even laten gaan."
'Niet zomaar een spelletje'
Sportjournalist Mostafa Gabr uit Gaza zegt dat voetbal voor veel Palestijnen altijd al een van de populairste sporten was. "Het is niet zomaar een spelletje, het is een wezenlijk onderdeel van het dagelijks leven hier. Samen naar wedstrijden kijken is een onmisbaar ritueel."
Maar het WK voetbal is dit keer extra belangrijk, vertelt hij. "Het herinnert mensen eraan dat vreugde nog steeds mogelijk is, ondanks alles wat er is gebeurd. Al is het maar voor een paar uur."
Historische en culturele banden
Gabr legt uit dat veel inwoners van Gaza Arabische nationale elftallen steunen. Vooral Egypte was erg geliefd dit WK. "Hun elftal heeft een speciale plek in de harten van de Palestijnen. Niet alleen vanwege hun prestaties, maar ook vanwege de diepgewortelde historische en culturele banden die van generatie op generatie worden overgedragen."
De opkomst bij de wedstrijd tussen Egypte en Argentinië deed zelfs Gabr verbazen. "Ondanks de oorlogsomstandigheden, de ontheemding en het leven tussen het puin, heb ik nog nooit zo veel mensen bij elkaar gezien om naar een voetbalwedstrijd te kijken. Zelfs niet als het Palestijnse nationale elftal speelt. Dit illustreert de diepe emotionele verbondenheid met het Egyptische team."
De wedstrijd tussen Egypte en Argentinië afgelopen dinsdag werd massaal bekeken door Palestijnen in de Gazastrook:
Niet alleen voetbalprestaties en historische en culturele banden spelen een rol bij het steunen van een team, ook de solidariteit met de Palestijnse zaak is van belang. Gabr: "Palestijnen zijn van nature geneigd om steun te betuigen aan degenen die hen in moeilijke tijden bijstaan."
De Egyptische bondscoach Hossam Hassan liep na de overwinning op Australië met een Palestijnse vlag over het veld. En in interviews droeg hij de overwinning op aan zowel de Egyptische als de Palestijnse bevolking.
"Dit soort gebaren laat zien dat er stemmen zijn die zich verzetten tegen het aanhoudende lijden en die oproepen tot een einde aan het geweld in Gaza. Het geeft mensen hoop. Palestijnen zien deze gebaren als onvergetelijke blijk van solidariteit en de bevolking van Gaza is gewend om loyaliteit met loyaliteit te beantwoorden."
Juichen voor Spanje
Die steun beperkt zich niet alleen tot Arabische teams, ziet sportjournalist Lina al-Masri. Ook het Spaanse elftal is volgens haar erg geliefd bij de inwoners van Gaza. "Spanje toont veel solidariteit met de Palestijnen en daarom zijn mensen geneigd om sneller te juichen voor het Spaanse elftal."
Spanje is binnen de EU misschien wel het felste in zijn kritiek op Israël. Het heeft de aanhoudende Israëlische aanvallen in Gaza veroordeeld en roept op meer humanitaire hulp toe te laten. In 2024 erkende Spanje officieel de staat Palestina, en dit jaar maakte Madrid zich er binnen de EU sterk voor om het associatieverdrag met Israël op te zeggen.
'Oorlog is niet voorbij'
Ondanks het staakt-het-vuren in Gaza voert het Israëlische leger nog steeds aanvallen uit. Vlak voor de wedstrijd tussen Egypte en Argentinië afgelopen dinsdag werd de Palestijnse hulpverlener Mohamed al-Wahidi gedood bij een aanval op Gaza-Stad. Hij zorgde ervoor dat inwoners de voetbalwedstrijden op grote schermen kunnen kijken. Ook de 10-jarige Hamza en zijn 8-jarige broertje Fari overleefden de aanval niet.
"Veel mensen denken dat de oorlog in Gaza voorbij is", vertelt Gabr. "Maar de realiteit is anders. In meerdere gebieden zijn nog steeds luchtaanvallen."