Podcast De Dag: Kyiv in de kou
23 januari 2026 15:29
Terwijl er weer wordt onderhandeld over een bestand in Oekraïne, maakt het land de strengste winter in jaren door. Rusland grijpt dat aan om te proberen de bevolking te breken, door opnieuw de energie-infrastructuur aan te vallen.
Luister hier
Deze aflevering van De Dag kun je luisteren via NPO Luister en alle andere podcastkanalen. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren!
Vooral hoofdstad Kyiv moet het ontgelden, met de ene luchtaanval na de andere. Volgens president Zelensky zitten nu al meer dan een miljoen huishoudens zonder stroom. En veel mensen hebben geen verwarming.
Wim Borremans woont in Kyiv. Hij vertelt in de podcast hoe de stad toch nog functioneert, en hoe het dagelijks leven eruitziet. NOS-correspondent Christiaan Paauwe vertelt vanuit Kyiv waarom het niet meer lukt om de energievoorzieningen draaiende te houden, en wat de verwachtingen voor de komende tijd zijn.
Reageren? Mail naar dedag@nos.nl
Presentatie & montage: Mattijs van de Wiel
Redactie: Rosanne Sies
Kabinet: oorlogsarchief zo snel mogelijk digitaal te raadplegen
23 januari 2026 15:26
Het oorlogsarchief van het Centraal Archief Bijzondere Rechtspleging (CABR) wordt zo snel mogelijk voor iedereen digitaal beschikbaar en doorzoekbaar. In het archief staan namen van overleden Nederlanders die mogelijk tijdens de Tweede Wereldoorlog met de Duitse bezetter hebben samengewerkt, gecollaboreerd, of daarvan werden verdacht.
Het demissionaire kabinet dient een wijziging van de archiefwet in bij de Tweede Kamer met "passende maatregelen" die gericht zijn op het beschermen van persoonsgegevens, bijvoorbeeld een melding als het gaat om nog levende personen. Ook komt in de archiefwet het maatschappelijk belang van het openbaar maken te staan.
Verantwoordelijk minister Moes vindt snelheid belangrijk omdat de mensen die belangstelling hebben in het archief vaak al op hogere leeftijd zijn.
Daarnaast is het voor onderzoekers veel werkbaarder om een toegankelijk archief te kunnen raadplegen. Moes: "Zeker nu steeds minder ooggetuigen nog in leven zijn worden archiefstukken belangrijker om het verhaal van de Tweede Wereldoorlog te vertellen."
Alleen namenregister openbaar
Het oorlogsarchief bevat veel persoonlijke gegevens over collaborateurs of mensen die verdacht werden, en daarmee ook informatie over slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog en de Holocaust.
Door de enorme hoeveelheid persoonlijke informatie mocht het archief van de Autoriteit Persoonsgegevens niet openbaar gemaakt worden omdat de "wettelijke basis" daarvoor ontbrak.
Er werd een soort tussenoplossing gevonden door alleen het namenregister openbaar te maken. Belanghebbenden die een naam wilden onderzoeken, konden zich inschrijven om het archief begeleid te komen inzien. Zij mochten bijvoorbeeld geen kopieën maken.
'Grote maatschappelijke beroering'
In januari vorig jaar werd het namenregister openbaar. In lang niet alle gevallen was de beschuldiging of verdenking van collaboratie terecht.
Want er staan niet alleen collaborateurs in, maar ook bijvoorbeeld mensen die na onderzoek zijn vrijgepleit van samenwerking met de Duitsers, of zelfs Joden die in een concentratiekamp zijn vermoord. Ook zijn namen opgenomen van mensen van wie er geen dossier is.
Mensen raakten in onzekerheid of bijvoorbeeld een familielid nu wel of niet 'fout' was in de oorlog. Het oorlogsinstituut NIOD sprak van "een zorgwekkende en zeer onwenselijke situatie", die heeft geleid tot "grote maatschappelijke beroering".
Vanaf 2 februari
Het aantal plekken waar mensen de onderliggende dossiers bij de namenlijst konden inzien werd uitgebreid. Sinds 1 juli is het CABR-oorlogsarchief digitaal doorzoekbaar op een aantal computers in de studiezaal van het Nationaal Archief in Den Haag.
Daar worden vanaf 2 februari 2026 extra tijdelijke voorzieningen aan toegevoegd. Burgers en wetenschappers kunnen dan in elke provincie een plek reserveren om het oorlogsarchief digitaal te raadplegen.
Daarnaast kan iedereen met een onderzoeksbelang onder bepaalde voorwaarden in elf zogeheten Regionale Historische Centra onderzoek doen in het oorlogsarchief. En er komt er een voorziening gericht op wetenschappelijk onderzoek bij het NIOD in Amsterdam.
Wanneer het archief voor iedereen digitaal te raadplegen is, hangt af van de snelheid waarmee de Tweede en daarna de Eerste Kamer de wet behandelen.
Geïnteresseerd in de Tweede Wereldoorlog?
Abonneer je dan hier op onze nieuwsbrief.
Prinses Amalia rondt militaire opleiding af en is bevorderd tot korporaal
23 januari 2026 14:49
Prinses Amalia heeft de Algemene Militaire Opleiding (AMO) aan het Defensity College afgerond. Ze is bevorderd tot korporaal omdat ze de opleiding heeft voltooid, meldt de Rijksvoorlichtingsdienst (RVD).
Amalia maakte vorig jaar bekend dat ze haar bachelor Nederlands recht aan de Universiteit van Amsterdam ging combineren met een leerwerktraject aan het Defensity College. Ze begon afgelopen september aan de opleiding tot reservist. De AMO is onderdeel van haar tweejarige militaire opleiding.
De opleiding bestaat niet alleen uit theoretische onderdelen zoals kaartlezen, beveiligen en leiderschap. Ook leert ze fysieke militaire vaardigheden zoals schieten, tijgeren en jezelf 'onzichtbaar' maken.
Koningin Máxima was bij de afronding aanwezig en filmde trots haar dochter:
Nu Amalia de AMO heeft afgerond, zal ze volgens de RVD een militair uniform dragen wanneer ze voor defensie aan het werk is. Ze gaat verder met haar opleiding en zal als onbezoldigd werkstudent verbonden blijven aan de bestuursstaf van het ministerie van Defensie.
Defensity College is een deeltijdprogramma voor hbo- en wo-studenten, waar ze een militaire basisopleiding van maximaal drie jaar volgen. Na het afronden van de opleiding kunnen zij als reservist aan de slag of kiezen voor een carrière bij defensie.
Geweld ME bij wedstrijd FC Utrecht was noodzakelijk, zeggen autoriteiten
23 januari 2026 13:46
De Mobiele Eenheid (ME) van de politie in Utrecht kreeg gisteren te maken met zo veel geweld van supporters van KRC Genk, dat hardhandig optreden noodzakelijk was. Dat schrijft de gemeente, ook namens de politie en het Openbaar Ministerie.
Nog voordat de voetbalwedstrijd van FC Utrecht tegen het Belgische KRC Genk in de Europa League was begonnen, braken supporters van de Belgische club door de beveiliging. Ze zaten daardoor zonder kaartcontrole in het uitvak. Volgens de zogenoemde driehoek bracht dit "grote veiligheidsrisico's" met zich mee, omdat de supporters nog niet waren gefouilleerd en geïdentificeerd.
Daarop werd besloten het hele vak te ontruimen, zodat alle aanwezigen alsnog door de controle konden. De gemeente stelt dat de fans weigerden mee te werken, ook na herhaalde oproepen. "Toen zij dit niet deden en geweld begonnen te gebruiken, heeft de politie moeten optreden", schrijft de gemeente.
Zodra de ME het vak van Genk ingaat, breekt er geweld uit:
Bij de ontruiming vielen rake klappen. Geweld dat volgens de gemeente onvermijdelijk was. "ME'ers werden bekogeld met kapotgetrapte stoeltjes. De ME heeft om die reden bij de ontruiming van het uitvak geweld moeten toepassen om het forse geweld van de uitsupporters te beteugelen."
KRC Genk noemt het optreden van de Utrechtse politie "buitensporig" en "disproportioneel". De club zegt beelden en berichten te hebben gekregen waarop onnodig geweld van de politie te zien zou zijn.
Reactie FC Utrecht: 'Drie veiligheidsmedewerkers en speurhond gewond'
FC Utrecht schrijft in een reactie dat het de gebeurtenissen rondom de wedstrijd betreurt. "De ongeregeldheden in het bezoekersvak en het daaropvolgende ingrijpen van de ordediensten hebben een grote impact gehad op het verloop van de avond en op de beleving van de wedstrijd voor supporters in het stadion."
"Drie veiligheidsmedewerkers van FC Utrecht zijn gewond geraakt, evenals een speurhond. De aangerichte schade in het uitvak was dermate groot dat het onveilig was om andere KRC Genk-supporters, die op dat moment nog in bussen zaten, tot het stadion toe te laten. Deze beslissing is door FC Utrecht in samenspraak met de UEFA genomen."
"FC Utrecht hecht grote waarde aan een zorgvuldige en feitelijke reconstructie van de gebeurtenissen en werkt daarbij samen met de betrokken instanties. Zolang dit onderzoek loopt, zullen er geen verdere inhoudelijke conclusies worden getrokken."
Fans van de club die de Vlaamse publieke omroep VRT sprak, zeggen dat de ME onverwachts hun vak in kwam. "Er is nooit communicatie geweest dat wij het stadion moesten verlaten. We wisten dat er iets aan de gang was, maar niet wat. De stadionomroeper of stewards hebben niets gezegd." Volgens de fans kregen ze niet de kans om rustig uit het vak te gaan en gebruikte de politie meteen geweld.
Na de ontruiming van het uitvak in het stadion van FC Utrecht bleken daar zoveel vernielingen aangericht, dat er geen mogelijkheid meer was voor de supporters van Genk om terug te keren. KRC Genk zegt dit "ten zeerste te betreuren". Volgens de Belgische club betekende dit dat zo'n 1200 fans de wedstrijd niet zien en zaten ze daarna ook nog "onnodig uren in de bus".
Later dan de bedoeling was, kon er toch worden gevoetbald. Dat liep voor Utrecht uit op een teleurstelling, het werd 0-2 en dat betekent dat Utrecht definitief uitgeschakeld is in de Europa League.
Ramptrein Spanje ontspoorde door breuk in rails, blijkt uit eerste onderzoek
23 januari 2026 13:33
Het treinongeluk waarbij zondag in het zuiden van Spanje 45 mensen om het leven kwamen, is waarschijnlijk veroorzaakt door een breuk in een spoorstaaf. Dat blijkt uit eerste bevindingen van het onderzoek naar de treinramp.
Het gaat volgens de onderzoekers van het Spaanse ministerie van Transport om een breuk die er al was voordat het ongeluk plaatsvond. "Gebaseerd op de informatie die we tot nu toe hebben verzameld, kunnen we aannemen dat de breuk al was ontstaan voordat de Iryo-trein zondag ontspoorde", schrijft de onderzoekscommissie.
De Iryo-hogesnelheidstrein ontspoorde zondagavond rond 19.40 uur in de buurt van Adamuz, in Andalusië. De trein kwam vervolgens op een spoor ernaast terecht. Daarna botste een Alvia-trein tegen de ontspoorde wagons, waarop ook twee wagons van deze trein ontspoorden.
Na zondag gebeurden deze week nog drie treinongelukken in Spanje. Maandagavond reed een trein in de omgeving van de Catalaanse stad Barcelona in op de brokstukken van een ingestorte muur die langs het spoor stond. Daarbij kwam een machinist in opleiding om het leven en raakten zeker 37 mensen gewond.
Diezelfde dag was in dezelfde regio nog een treinongeluk. In de buurt van badplaats Blanes ontspoorde een trein met ongeveer tien inzittenden door stenen op het spoor. Daarbij raakte niemand gewond.
Gisteren botste bij de stad Cartagena een passagierstrein tegen een bouwkraan, met enkele gewonden tot gevolg.
Machinisten willen staken
Na de treinongelukken van deze week sloegen machinisten alarm door tot een algemene spoorwegstaking op te roepen. Er zijn al langer zorgen over de veiligheid op het spoor en inmiddels vragen Spanjaarden zich af of de ongelukken van deze week toeval zijn, of het gevolg van problemen in de infrastructuur.
Zo zouden machinisten volgens de vakbond SEMAF op meerdere trajecten van het hogesnelheidsnet dagelijks onder meer "talloze gaten in het spoor en losse rails" aantreffen.
Het is nog niet bekend of het ongeluk van zondag kwam door slecht onderhoud van het spoor of een andere oorzaak had. Kort na het ongeluk stelde de Transportminister dat het spoor waar het ongeluk gebeurde vorig jaar nog was vernieuwd. Er zou volgens minister Puente 700 miljoen in het spoor zijn geïnvesteerd, waardoor het "in het perfecte staat" was. De trein zelf was vier jaar oud en daarmee "relatief nieuw", aldus Puente.
Ooggetuigen dodelijk ongeluk Gouda: 'Brug ging open terwijl auto erop reed'
23 januari 2026 12:58
De brug in Gouda waar woensdag een auto van afviel, ging open terwijl het voertuig er nog op reed. Dat vertellen ooggetuigen aan AD Groene Hart. Daardoor belandde het voertuig in het water en kwam een 58-jarige vrouw uit Gouda om het leven.
Het ongeluk gebeurde woensdagochtend bij de Julianasluis. De bestuurder zou nog geprobeerd hebben achteruit te rijden toen de brug opende, maar tevergeefs.
Verschillende ooggetuigen zagen het gebeuren. Hulpdiensten waren snel ter plaatse en konden het slachtoffer uit het water halen. Ze werd gereanimeerd en met spoed naar het ziekenhuis gebracht, maar overleefde het niet.
De politie kan niet bevestigen of de brug inderdaad openging terwijl de auto erop reed. Ook de gemeente en provincie doen daar op dit moment geen uitspraak over, schrijft Omroep West.
Soortgelijk incident
In 2018 gebeurde een soortgelijk incident op dezelfde brug. Een 62-jarige man fietste over de brug toen die openging. Hij hield zich vast aan de reling, maar viel toch naar beneden op het wegdek. De man raakte zwaargewond, maar overleefde het.
De brug wordt handmatig bediend door een sluiswachter. Onderzoek wees destijds uit dat het om een menselijke fout ging; het slachtoffer kreeg een schadevergoeding. Ook nam de provincie maatregelen door het geluid van de bellen die te horen zijn als de slagbomen sluiten, harder te laten klinken. Daarnaast werd ook de bewegwijzering aangepast.