Kiezers Californië stemmen tegen eenmalige vermogensbelasting voor miljardairs
10 november 2026 05:44
Californië krijgt niet als eerste Amerikaanse staat een eenmalige belasting voor miljardairs. Kiezers hebben bij een referendum het voorstel verworpen om 5 procent van het nettovermogen van superrijken te belasten.
De tegenstanders van 'Proposition 40' voerden flink campagne. Ze haalden in totaal 333 miljoen dollar op, tien keer zoveel geld als de voorstanders. Vooral techmiljardairs trokken de portemonnee, om te voorkomen dat ze veel hogere bedragen kwijt zouden zijn aan de belasting. Medeoprichter van Google Sergey Brin stortte meer dan 100 miljoen dollar.
52,8 procent van de ruim 11 miljoen stemmers waren tegen, 47,2 procent voor, meldt persbureau AP op basis van 83 procent van de stemmen.
Kloof tussen arm en rijk
Het voorstel was ingediend door de vakbond SEIU United Healthcare Workers West. Het kreeg ook steun van progressieve kopstukken van buiten de staat, zoals senator Bernie Sanders (Vermont). Zij willen dat miljardairs worden belast op hun voornaamste inkomstenbron, investeringen, om zo de grote kloof tussen arm en rijk te verkleinen.
Het grootste deel van het geld dat zou worden opgehaald, volgens de initiatiefnemers 100 miljard dollar, zou zijn ingezet om landelijke bezuinigingen op de financiering voor de gezondheidszorg op te vangen. 10 procent was bestemd voor onderwijs en voedselprogramma's.
Gevreesde uittocht
Sommige traditionele bondgenoten van de Democraten verzetten zich juist tegen het initiatief. Onder meer Planned Parenthood en de California Medical Association maakten zich zorgen over de wijze waarop de opbrengsten zouden worden verdeeld, en over een mogelijke massale uittocht van vermogende belastingbetalers.
Ook de uittredende gouverneur van Californië Gavin Newsom sprak zich uit tegen Proposition 40. De Democraat, die wordt genoemd als mogelijk kandidaat voor de presidentsverkiezingen in 2028, pleit voor een nationale minimumbelasting voor iedereen met een vermogen van boven de 100 miljoen dollar. Een vermogensbelasting op staatsniveau ziet hij als nadelig voor Californië.
Californië telt momenteel zo'n 200 miljardairs. Een aantal van hen zou uit voorzorg al naar Florida zijn verhuisd, waaronder Brin, zijn medeoprichter van Google Larry Page en Palantir-baas Peter Thiel.
Booker Prize gaat naar M. John Harrison, oudste winnaar ooit
10 november 2026 03:12
De Booker Prize gaat dit jaar naar de Britse schrijver M. John Harrison. Hij wint de prestigieuze literatuurprijs voor zijn boek The End of Everything, een satirisch verhaal over een post-apocalyptisch Groot-Brittannië.
Het is voor het eerst dat de literatuurprijs ter waarde van 50.000 pond naar een sciencefiction-verhaal gaat. Harrison benadrukt zelf dat hij zich niet wil laten beperken door dat etiket.
"Ik denk dat dit boek, en nu ook deze prijs, aantoont dat het heel goed mogelijk is om een boek te schrijven dat niet slechts twee, maar wel drie of vier genres met elkaar vermengt", vertelde hij tijdens een persconferentie na de prijsuitreiking.
Vleugje optimisme
The End of Everything speelt zich af in de nabije toekomst, nadat een catastrofe de maatschappij heeft ontwricht. Het verhaal draait om een strandjutter aan de kust van Het Kanaal, die een van vorm veranderend object vindt.
Harrison wordt geroemd om zijn schrijfkunst, maar ook zijn humor. Volgens juryvoorzitter Mary Beard bekijkt de auteur "de politiek van nu door de lens van de toekomst". "Het is een boek dat je ondersteboven keert. Het zorgt voor een wrange glimlach, maar laat je ondanks het onderwerp toch met een vleugje optimisme achter", aldus de jury.
De auteur is met zijn 81 jaar de oudste winnaar van de Booker Prize. Dat record stond sinds 2019 op naam van de destijds 79-jarige Margaret Atwood.
Iran-oorlog leidt tot dipje in uitstoot fossiele brandstoffen
10 november 2026 02:00
Hoge prijzen aan de pomp, zorgen over het lage peil van de gasvoorraden en politieke onrust. De Iran-oorlog veroorzaakte een ongekende verstoring van de energiemarkten.
Mede door die schok gaat de wereld dit jaar iets minder CO2 uitstoten door het verbranden van steenkool, olie en aardgas. Dat meldt het Global Carbon Project, een groep wetenschappers.
De wetenschappers verwachten geen trendbreuk maar een kortstondige dip. "Een afname in de fossiele CO2-uitstoot is bemoedigend", zegt Pierre Friedlingstein, een van de betrokken onderzoekers, "maar een afname die gedeeltelijk wordt veroorzaakt door geopolitieke schokken is geen duurzame klimaatoplossing."
Klap voor oliegebruik
Vooral het oliegebruik neemt af. Begin dit jaar werd nog groei voorzien, maar de uitstoot komt naar verwachting 1,9 procent lager uit. De uitstoot door aardgas daalde ook, maar slechts beperkt.
"Dat is wel logisch", zegt Jilles van den Beukel, energiedeskundige bij het Haags Centrum voor Strategische Studies. De oorlog was voor olie het meest ontwrichtend. "Bij gas is alleen LNG (vloeibaar gemaakt gas, red.) geraakt. En dat is maar een beperkt deel van de gasaanvoer."
De Iran-oorlog leidde niet tot één energieschok. De problemen veranderden gedurende het jaar, zegt Van den Beukel. Aanvankelijk was er vooral een tekort van ruwe olie omdat die de Straat van Hormuz niet meer uit kon. Inmiddels lukt het Golfstaten en de Verenigde Staten steeds beter de ruwe olie op de wereldmarkt te krijgen.
De laatste maanden treft de crisis vooral olieproducten zoals diesel. Oekraïne beschadigde Russische raffinaderijen en olieproducten uit het Midden-Oosten bereiken de wereldmarkt minder. De overige raffinaderijen konden simpelweg niet nog meer diesel, kerosine en benzine maken.
"Wat de laatste tijd ook meespeelt zijn hoge prijzen voor tankers", zegt Van den Beukel. "Er is een tekort aan tankers omdat ze steeds langere routes moeten varen."
Daling ondanks Trump
In de Europese Unie daalt de fossiele uitstoot naar verwachting met 1,5 procent. Verrassender is dat ook andere blokken een daling zien. Hoewel China met afstand de grootste uitstoter blijft, door de enorme hoeveelheden steenkool die het verbrandt, neemt de uitstoot sinds 2024 nauwelijks nog toe. Dit jaar voorzien wetenschappers een daling van 0,9 procent.
Na een korte toename daalt de Amerikaanse uitstoot naar verwachting met 1,3 procent. Dat is opvallend, aangezien president Donald Trump vrijwel al het Amerikaanse klimaatbeleid schrapte en flink inzet op fossiele brandstoffen. Maar zelfs Trump lijkt de afname van steenkool in zijn land niet te kunnen stoppen.
De uitstoot door het verbranden van steenkool nam wereldwijd wel toe, als enige fossiele brandstof. Steenkool had nauwelijks last van de verstoring in de Straat van Hormuz en was voor veel landen een 'vluchtheuvel'.
Lees hier meer over het onverwachte recordjaar van steenkool:
Ook zonnepanelen en windturbines beleven in 2026 weer een forse groei. Daarbij valt het wel op dat het Internationaal Energie Agentschap (IEA) verwacht dat er ondanks de energieschok van de Iran-oorlog minder capaciteit bijkomt dan vorig jaar. Het is voor het eerst na 21 jaar dat de toename geen record breekt.
Het IEA wijt dat vooral aan een verandering van regels in China. Wel gaat het nog steeds om forse groei. In rijke landen gaat de toename van hernieuwbare energie gestaag, maar verwacht het IEA geen koortsachtige groei meer.
Heel anders is dat de komende jaren in Zuidoost-Azië en Afrika. De kosten van vooral zonnepanelen zijn zo gedaald dat het steeds aantrekkelijker wordt voor mensen in opkomende landen. Zij investeren soms zonder dat overheden hier beleid voor maken.
Pakistan is een goed voorbeeld. "Een van onze analisten is daar op vakantie geweest", zegt Daan Walter, onderzoeker bij energiedenktank Ember. "Naast de viskar op de lokale markt staan daar gewoon zonnepanelen. Die neem je mee naar huis en die zet je op je dak met een instructiefilmpje van TikTok." Een Bloomberg-journalist merkte op dat zonnepanelen in Nigeria steeds populairder worden als huwelijksgeschenk.
Zonder de opmars van hernieuwbare energie zou de wereld inmiddels 8 procent meer fossiele brandstoffen gebruiken. Tegelijkertijd is de honger naar energie enorm, zeker in opkomende landen. De onderzoekers van het Global Carbon Project denken dat na de dip het gebruik van fossiele brandstoffen toch weer gaat toenemen.
"Versnelde inzet van zonne- en windenergie, batterijen en elektrische voertuigen drukt de uitstoot in tientallen landen en ruimt de groei van de uitstoot in nog veel meer landen", zegt Glen Peters, een van de betrokken wetenschappers. "Maar de veranderingen volstaan nog niet om een piek in wereldwijde uitstoot te bereiken."
Iran-oorlog buigt verwachte daling om naar nieuw recordjaar steenkool
10 november 2026 02:00
Steenkool verbranden leidt tot ongezonde luchtvervuiling en het stoot broeikasgassen uit die de aarde opwarmen, nog meer dan olie en aardgas.
Wanneer mensen plannen maken om klimaatverandering aan te pakken, willen ze eerst van steenkool af. Toch blijkt dat in de praktijk lastig.
Nooit eerder gebruikte de wereld zoveel steenkool als vorig jaar. Dit jaar lijkt het record weer te sneuvelen.
Steenkool vervangt aardgas
Vijf jaar geleden beloofden landen op de klimaattop in Glasgow nog te gaan minderen. Op de klimaattop in Turkije zijn landen deze week weer bij elkaar en moeten ze concluderen dat het nog steeds niet zover is.
Eind vorig jaar voorzag het Internationaal Energieagentschap (IEA) nog een lichte daling. In september moest de organisatie hierop terugkomen. Nu raamt het IEA dat het gebruik van steenkool met ruim 1 procent zal toenemen. Ander onderzoek ziet ook een stijging, maar een iets kleinere.
De Iran-oorlog gaf steenkool een flinke zet. Dit conflict leidde tot een enorme verstoring van energiestromen door de Straat van Hormuz. Dat raakt steenkool nauwelijks, maar het helpt de brandstof via een omweg. Door de verstoring gaat minder vloeibaar gemaakt aardgas, of LNG, door de Straat van Hormuz. Wereldwijd is er minder te koop en het beschikbare gas is duurder.
Dat heeft invloed op de keuzes van bedrijven. Om stroom op te wekken kun je zowel aardgas als steenkool gebruiken. "Gas- en kolencentrales kunnen elkaar dus opvangen", zegt Daan Walter, onderzoeker bij energiedenktank Ember. "Als gasprijzen hoog worden, ga je liever steenkool verbranden." Dat kan niet overal. Je moet wel beschikken over kolencentrales die ruimte hebben om extra stroom op te wekken.
Twee landen waar dat nadrukkelijk gebeurde, waren Pakistan en Bangladesh. "Pakistan krijgt geen LNG-toevoer van Qatar", zegt Walter, "en dus gaat steenkool omhoog. Waarom? Omdat ze heel veel kolencentrales hebben laten bouwen door China." Voorheen draaiden die een beperkt aantal uren en ze konden dus makkelijk bijspringen.
Ook in Nederland
Daarbuiten wisselden Polen, Zuid-Korea en Japan aardgas deels in voor steenkool. Ook Nederland verbrandde meer steenkool dan in zowel 2024 als 2025. Het leidde in Den Haag al voorzichtig tot discussie over de toekomst van kolencentrales die vanaf 2030 wettelijk geen steenkool meer mogen verbranden.
Niet elke toename was volgens Walter te wijten aan hoge gasprijzen. In Vietnam en India leidde droogte ertoe dat waterkrachtcentrales minder stroom maakten. Vooral opkomende landen gebruiken bovendien jaar na jaar meer stroom en moeten steeds meer opwekken. Als je ziet hoe sterk gasprijzen stegen, vindt Walter de mate waarin landen overstapten nog meevallen.
Walter verwacht dat de huidige opleving van steenkool tijdelijk zal blijken. In de Europese Unie daalt het gebruik van steenkool al jarenlang gestaag. Na de grootschalige inval van Rusland in Oekraïne in 2022 steeg de gasprijs tot astronomische hoogten. Toen gebruikten Europese landen een tijd lang meer steenkool om stroom op te wekken, maar na die schok ging de daling gewoon verder.
Kortdurend effect
"Op de korte termijn gooien landen er even steenkool bij, want dan hoeft het licht niet uit", zegt Walter. "Op de lange termijn gooien we er zon- en windenergie tegenaan." Ook nu verwacht hij dat hernieuwbare energie na de schok terrein wint ten opzichte van zowel gas als steenkool. Wanneer de piek precies komt, valt moeilijk te zeggen, maar op de lange termijn verwachten analisten een wereldwijde daling in het gebruik van steenkool.
Wel was afgelopen jaar voor landen opnieuw een waarschuwing dat het importeren van energie ze kwetsbaar maakt voor het wegvallen hiervan of voor prijsschokken. Landen met grote hoeveelheden steenkool in de bodem weten dat ze daarop kunnen vertrouwen. Ze blijken ook meer geld te steken in steenkool. Volgens het IEA werd er sinds 2012 niet zo veel geïnvesteerd in steenkool, vooral in China.
Volgens Walter moet je daarbij goed bekijken waarin exact wordt geïnvesteerd. China bouwt nog steeds kolencentrales. Al zullen die steeds minder draaien, verwacht hij. China gebruikt ze steeds meer als 'achtervang' als er geen wind of zon is. In kolenmijnen wordt nauwelijks geïnvesteerd. Het illustreert volgens Walter dat investeerders beseffen dat de opleving kortstondig zal zijn.
"Het is een soort suikerkick voor kolencentrales. We kunnen ze nu eventjes extra aanzetten en geld verdienen, omdat gas duur is", zegt Walter. "Maar ze weten allemaal dat na de suikerkick de crash komt. Dan wil je niet geïnvesteerd hebben in nieuwe kolenmijnen."
Republikein dient voorstel in voor afzetten Amerikaanse defensieminister Hegseth
10 november 2026 01:46
Het Republikeinse congreslid Thomas Massie wil de Amerikaanse minister van Defensie Pete Hegseth afzetten. Hij had al aangekondigd een impeachment-procedure te willen starten tegen een van de meest prominente mensen in de regering-Trump. Of het voorstel ook gaat leiden tot het vertrek van Hegseth, is nog maar de vraag.
Massie las zijn resolutie voor in het Huis van Afgevaardigden, waar voor het eerst sinds de midterms weer een bijeenkomst was. De Republikein uit Kentucky verwijt Hegseth dat hij zijn macht heeft misbruikt en het internationale oorlogsrecht heeft overschreden in Iran.
Ook wijst hij naar zijn rol bij militaire acties in Jemen en Venezuela. Hij noemt de minister "een bedreiging voor de Grondwet", die schuldig is aan "ernstige misdrijven en overtredingen".
Massie staat bekend als een groot criticus van de regering-Trump. Met de motie tegen zijn partijgenoot wil hij druk uitoefenen op Trump om hem te vervangen, geeft hij aan. Dat zou beter zijn voor de Republikeinse partij dan afwachten wat de Democraten gaan doen, na hun winst in de midterms.
'Geen zorgen'
Trump geeft aan Hegseth te blijven steunen. De president noemt Massie in een reactie een "ijskoude verliezer", met "veel haat in zijn hart". Hij verwijst daarmee naar de verloren voorverkiezing van Massie. Hij legde het af tegen de door Trump gesteunde uitdager Ed Gallrein, die over twee maanden zijn zetel overneemt.
Hegseth zelf zegt zich geen zorgen te maken over de poging tot een afzettingsprocedure. Hij heeft aangekondigd dinsdag zijn eerste persconferentie in meer dan een half jaar te houden om verder in te gaan op de dreiging. "Als we de militaire acties van de regering-Trump ter discussie willen stellen, dan doe ik dat met alle plezier de hele dag door."
Stemming
De stemming over het voorstel in het Huis van Afgevaardigden kan woensdag al plaatsvinden. Een meerderheid is haalbaar als naast Democraten ook een handvol Republikeinen voor de afzetting stemt, en die kans bestaat.
Maar voor een daadwerkelijke impeachment is daarna ook nog steun van twee derde van de Senaat nodig. Dat wordt een veel grotere uitdaging, zelfs als de Democraten vanaf januari een meerderheid hebben.
Twee jaar geleden sneuvelde de afzettingsprocedure voor minister van Binnenlandse Veiligheid Alejandro Mayorkas in die fase. Dat was pas de tweede keer dat het Huis van Afgevaardigden stemde voor de impeachment van een Amerikaanse minister. William Belknap had in 1876 de primeur. Hij stapte zelf op, voordat hij uit zijn ambt kon worden gezet.
Pensioenen zorg, bouw, metaal en techniek beetje omhoog
10 november 2026 00:05
Voor gepensioneerden uit de zorg, bouw en de metaal- en technieksector gaat de pensioenuitkering een klein beetje omhoog per 2027. Gepensioneerde zorgmedewerkers zien hun uitkering stijgen met 0,75 procent. In de bouw krijgen gepensioneerden er 0,8 procent bij en oud-metaalwerkers 0,82 procent.
Dat maken pensioenfondsen Zorg & Welzijn, BpfBouw en PMT vandaag bekend. Dit zijn de grootste drie pensioenfondsen die begin dit jaar de overstap maakten naar het nieuwe pensioenstelsel.
De fondsen hebben te maken met onzekerheid op de financiële markten. Op de aandelenmarkt heerst er dit jaar weliswaar optimisme over de prestaties van de techbedrijven, maar de Amerikaanse aanval op Iran zorgde voor onrust en schommelingen.
Nieuw pensioenstelsel
In het nieuwe pensioenstelsel gaan uitkeringen van gepensioneerden - meer dan in het oude stelsel - meebewegen met de beleggingsresultaten van een pensioenfonds. Zijn die resultaten goed, dan kunnen de pensioenen sneller worden verhoogd dan in het oude systeem. Gaat het minder goed of slecht met de beleggingen, dan kan het sneller dan voorheen voorkomen dat de pensioenen niet worden verhoogd of in een uiterst geval verlaagd.
Om een verlaging te voorkomen, houden de pensioenfondsen wel een buffer aan. Daarnaast wordt er voor jongere werknemers risicovoller belegd dan voor oudere werknemers en gepensioneerden.
Dat het risico tegenwoordig per leeftijdsgroep verschilt, is terug te zien in de cijfers. Zo zien 35-jarigen bij PMT hun pensioenpotje dit jaar tot nu toe met 10,7 procent renderen. Iemand die tegen zijn pensioenleeftijd aan zit, ziet zijn of haar pensioenvermogen juist iets afnemen met 0,3 procent. Daar staat tegenover dat het vermogen van oudere werknemers en gepensioneerden meer wordt beschermd tegen schommelingen op de beurs dan dat van jongeren.
Bij de meeste pensioenfondsen wordt het rendement voor gepensioneerden nu pas voor een derde ook echt uitgekeerd. Ook dit moet eraan bijdragen dat, bij een slecht beleggingsjaar, het pensioen niet omhoog kan of moet worden verlaagd. Het overgebleven rendement gaat mee naar het volgende jaar. In 2028 wordt dan weer een derde van het (hopelijke hogere) rendement gebruikt om te verhogen.
Verdelen reserves
Vorig jaar kregen onder andere gepensioneerden van PFZW, PMT en BpfBouw een flinke extra verhoging door de overstap naar het nieuwe stelsel. Pensioenfondsen hoeven in het nieuwe stelsel namelijk veel minder reserves aan te houden en een groot deel van die reserves vloeit daarom naar de persoonlijke pensioenpotjes, wat gepensioneerden meteen (na de definitieve berekening) zullen terugzien in hun pensioenuitkering.
Per 1 januari 2027 stappen nog eens 37 fondsen over, met 2 miljoen gepensioneerden. Pensioenadviseur AON berekende onlangs op verzoek van de NOS dat zij mogen hopen op een forse verhoging van hun pensioen. Dat geldt onder anderen voor gepensioneerde ambtenaren, winkelmedewerkers, vervoerders en bankmedewerkers. Een verhoging tussen de 12 en 25 procent is voor deze groep gepensioneerden heel goed mogelijk.
Dan zijn veruit de meeste Nederlanders, die zijn aangesloten bij een pensioenfonds, overgezet naar het nieuwe stelsel. Uiterlijk 2028 moeten alle pensioenfondsen zijn overgestapt naar het nieuwe pensioenstelsel.