Spoorsaboteurs kunnen hoge straffen tegemoetzien: 'Ze namen alle risico's voor lief'
15 september 2026 20:38
Er zijn nog geen verdachten opgepakt, maar aanwijzingen dat er protesterende boeren achter de landelijke sabotageacties op het spoor zitten zijn er inmiddels wel. Als dat zo is, hebben ze met deze actie hun eigen glazen ingegooid, verzekert hoogleraar terrorisme en politiek geweld Bart Schuurman.
De acties van vannacht gaan een aanklacht voor vandalisme ver voorbij, verwacht de hoogleraar aan de Universiteit Leiden. "Ik verwacht dat het Openbaar Ministerie (OM) hoog zal inzetten. De daders hebben het risico genomen dat er doden of gewonden konden vallen, al was dat misschien niet hun bedoeling."
Als er volgens het OM sprake is van overtreding van artikel 164, 'opzettelijke gevaarzetting trein- en luchtverkeer', staan daar forse straffen op, tot maximaal 15 jaar cel. Als de rechter oordeelt dat er sprake is van een terroristisch oogmerk, kan die strafmaat nog verder oplopen.
Grens overschreden
Zeker is dat deze manier van actievoeren niet veel meer met het demonstratierecht te maken heeft, zegt Ira Helsloot, emeritus hoogleraar besturen van veiligheid aan de Radboud Universiteit in Nijmegen.
"Dat heeft het Europees Hof voor de Rechten van de Mens heel duidelijk afgebakend. Als je ernstige hinder veroorzaakt, weegt dat zwaarder dan het recht op demonstreren. Massaal op straat lopen mag, de snelweg blokkeren, zoals Extinction Rebellion deed, of met tractoren langzaam rijden op de snelweg, mag niet."
Gewelddadig actievoeren komt in Nederland de laatste jaren niet heel vaak voor. In de jaren 80 was dat anders. Toen was er bijvoorbeeld terreurorganisatie RaRa, die veel materiële schade veroorzaakte.
De laatste tijd waren er in Duitsland aanvallen op energievoorzieningen, mogelijk door vanuit Rusland aangestuurde daders, maar ook door klimaatactivist Daniel V., die vorige week na een klopjacht werd opgepakt bij de Nederlandse grens.
Maar buizen op het spoor bevestigen waar treinen op botsen en seinen door op rood gaan, gaat een stap verder, zegt Schuurman.
"Zelfs al waren ze niet bewust uit op doden of gewonden, dan namen ze wel het risico dat er treinen zouden ontsporen of op elkaar zouden botsen, of dat er iets anders zou gebeuren wat ze niet hadden voorzien. Mogelijk is er gedacht na de acties op de snelwegen dat ze alles konden doen, dat er toch niet wordt opgetreden."
Torenhoge claim
Als de daders echt slachtoffers wilden vermijden, hadden ze vooraf moeten waarschuwen. "Nu hebben ze midden in de nacht buizen op het spoor bevestigd en het risico voor lief genomen."
Schuurman acht de kans groot dat politie en justitie er met camerabeelden en getuigen in zullen slagen verdachten op te sporen. "En dan verwacht ik dat hen stevige aanklachten staan te wachten."
Zelfs al draait het niet op jarenlange celstraffen uit, een torenhoge claim kunnen eventuele veroordeelde spoorsaboteurs sowieso verwachten. "De schade is enorm", weet Helsloot. "Dit is een paar miljoen aan kostenderving voor de spoorwegen. Die kan de NS verhalen op de daders."
Daarnaast zullen ze met dit soort acties hun doel niet bereiken, stelt Schuurman. "Ze hebben hun eigen glazen ingegooid. Wie denkt nog dat dit een goed idee is? Wie heeft hier nog sympathie voor? Dit is een actie waar ze heel veel spijt van gaan krijgen."
VS bouwde netwerk van militaire bases rond Iran, nu blijken die zelf doelwit
15 september 2026 20:30
De Amerikaanse marine onderzoekt of haar belangrijkste marinebasis in het Midden-Oosten nog wel moet worden hersteld. De schade die Iran heeft aangericht aan het hoofdkwartier van de Amerikaanse Vijfde Vloot in Bahrein tijdens de eerste maanden van de oorlog, is zo groot dat marineschepen er niet meer kunnen aanmeren.
"They blew the hell out of Bahrein", zei de Amerikaanse waarnemend minister van Marine Hung Cao vorige week opvallend openhartig over de Iraanse aanvallen op de Naval Support Activity Bahrein, de NSA.
De basis in hoofdstad Manama was tientallen jaren het zenuwcentrum van de Amerikaanse marine in het Midden-Oosten. Cao zei dat een speciale werkgroep nu onderzoekt wat er met de zwaar beschadigde basis moet gebeuren en of herstel nog zinvol is.
'Strategische winst'
Maar de problemen voor de Amerikanen gaan veel verder dan de fysieke schade. Volgens Andreas Krieg, docent veiligheidsstudies aan King's College London, heeft Iran vooral laten zien dat de grote Amerikaanse bases in de Golf niet langer de veilige plekken zijn die ze jarenlang waren.
"De echte strategische winst voor Teheran is dat bases die vroeger als relatief veilige achterhoede golden, nu moeten worden beschouwd als onderdeel van het strijdtoneel", zegt Krieg tegen de NOS.
Iran hoeft volgens hem niet eens een complete basis te vernietigen. "Het hoeft alleen genoeg terugkerende verstoring te veroorzaken om het gebruik van die bases duurder, en politiek moeilijker te maken." En daar is Iran goed in geslaagd.
Pentagon erkent verwoestingen
Voor het eerst heeft ook het Pentagon zelf een beeld geven van de omvang van de schade. De inspecteur-generaal van het Amerikaanse ministerie van Defensie schreef in een gisteren verschenen rapport dat Iran in de eerste maanden van de oorlog "honderden gebouwen en constructies" op Amerikaanse bases heeft verwoest.
Naast Bahrein zijn ook Amerikaanse bases in Qatar, Saudi-Arabië, Koeweit, de Verenigde Arabische Emiraten, Oman, Irak en Jordanië beschadigd. Ook gingen volgens het rapport tientallen militaire vliegtuigen verloren, waaronder mogelijk zelfs dertig MQ-9-drones.
De menselijke tol onder de Amerikanen was ook aanzienlijk. Sinds het begin van de oorlog op 28 februari kwamen achttien militairen om het leven, de meeste door vijandelijk vuur. Honderden militairen raakten gewond.
'Minder bases, meer spreiding'
Het rapport legt ook de kwetsbaarheid van de Amerikaanse luchtverdediging bloot. Patriot en THAAD-raketten waarmee de bases worden beschermd zijn duur, beperkt beschikbaar en veel moeilijker te produceren dan de drones en raketten die Iran erop afvuurt. Het Pentagon erkent in het rapport dat het intensieve gebruik van de afweerrakketten "tot strategische tekorten" heeft geleid.
Dat stelt de Amerikanen voor een dilemma. Ze kunnen vliegtuigen en militairen op een kleiner aantal beveiligde bases concentreren, maar maken daarvan dan extra aantrekkelijke doelwitten. Of ze kunnen materieel verspreiden, maar dan moet ook de luchtverdediging en bijkomende logistiek over meer locaties worden verdeeld.
"De VS zullen waarschijnlijk beide doen", zegt Krieg. "Een kleiner aantal zwaar beschermde bases behouden, terwijl belangrijke middelen en cruciale functies over een groter en flexibeler netwerk worden verspreid."
Hoe zo'n toekomst eruit kan zien, is volgens Krieg al zichtbaar op Al Udeid in Qatar, de grootste Amerikaanse luchtmachtbasis in het Midden-Oosten. Meerdere Iraanse raketten raakten daar het Combined Air Operations Center, van waaruit de VS ruim twintig jaar luchtoperaties in de regio aanstuurde.
Het commandocentrum raakte zo zwaar beschadigd dat het niet meer kon worden gebruikt. Uit voorzorg hadden de Amerikanen cruciale commandofuncties al naar de VS verplaatst.
"Al Udeid blijft enorm belangrijk, maar kan niet langer worden gezien als het onaantastbare brein van de Amerikaanse luchtmacht in de regio", zegt Krieg. "Het wordt steeds meer één onderdeel van een verspreid netwerk, in plaats van het onmisbare centrum ervan."
Uitwijken, mogelijk naar Europa
Volgens Krieg zal de Amerikaanse aanwezigheid in de regio blijvend veranderen als gevolg van de oorlog. Grote bases verdwijnen niet, maar meer commandofuncties en materieel zullen worden verspreid over kleinere locaties verder weg van Iran, mogelijk zelfs in Europa.
"Washington kan gebouwen repareren, radars, vervangen en hangars herbouwen", zegt Krieg. "Veel moeilijker te herstellen is de aanname dat Amerikaanse troepen zich gemakkelijk en veilig dichtbij Iran kunnen concentreren."
Volgens Krieg wordt de Amerikaanse militaire aanwezigheid daardoor "kleiner, meer verspreid en meer afhankelijk van regionale partners". En die verandering, zegt hij, is waarschijnlijk blijvend.
Anonieme doden op Texel opgegraven in zoektocht naar vermiste vissers
15 september 2026 18:47
De politie op Texel gaat proberen de identiteit te achterhalen van 38 anonieme doden die in de loop der jaren zijn aangespoeld. Morgen begint de politie met het opgraven van de eerste negen stoffelijke overschotten. Daar wordt DNA van afgenomen dat wordt vergeleken met materiaal van vermiste personen.
De grote DNA-zoekactie komt na lang aandringen van de Urker gemeenschap, zegt politiewoordvoerder Erwin Sintenie tegen omroep NH. Nabestaanden van 31 vermiste vissers hopen op een DNA-match tussen de ongeïdentificeerde lichamen en hun familie. De Urker vissers zijn tussen 1922 en 1997 op de Noordzee vermist geraakt.
Grafrechten
De gemeente Texel kon lange tijd niet meewerken aan het DNA-onderzoek. De anonieme doden liggen tussen niet-anonieme doden. Op sommige graven van die laatste groep zaten grafrechten. Pas wanneer die zijn vrijgegeven, mag het graf worden gelicht.
Ook lagen sommige anonieme doden er al zo lang dat er nieuwe graven overheen werden gelegd. De gemeente wilde de grafrust van de nieuwe graven niet verstoren. De onbekende doden zijn gevonden of aangespoeld op het eiland tussen 1920 en 2010 en liggen op verschillende begraafplaatsen op Texel.
Drie migranten
Sinds 2010 is het verplicht om van alle anonieme overledenen DNA-materiaal af te nemen om te vergelijken met materiaal van vermiste personen. Hierdoor kon van drie migranten de identiteit worden achterhaald.
In 2023 spoelden op Texel lichaamsdelen aan van, naar later bleek, twee mannen van 20 en 27 jaar uit Afghanistan. In 2014 spoelde het lichaam van een migrant aan die het Kanaal had willen oversteken. Het bleek na DNA-onderzoek om een 22-jarige Syriër te gaan.
"De boodschap voor de achterblijvers is niet goed, maar we zijn blij en trots dat we ze duidelijkheid hebben kunnen geven", aldus Sintenie.
Volgens de politiewoordvoerder is de groep anonieme doden op Texel groot in vergelijking met de rest van Nederland en kan dat te maken hebben met de relatief sterke stroming rond het eiland.
'Intensieve actie'
Het onderzoek naar de identiteit van de anonieme doden kan maanden duren. "Het is een intensieve actie", zegt de politiewoordvoerder. "Er moeten graafmachines en forensische speurders naar de begraafplaats op het eiland. Ook moet alles goed worden afgezet."
Nauwkeurigheid is volgens hem vereist bij deze gevoelige zaak. "Sommige doden liggen diep en met meerderen in een graf. We gaan laagje voor laagje graven en willen dit echt in één keer goed doen."
Na het onderzoek worden de menselijke resten direct herbegraven.
AIVD: Iran breekt online in bij dissidenten om gevoelige informatie te stelen
15 september 2026 18:25
Iran gebruikt spionagesoftware om gevoelige informatie te verzamelen over kritische Iraniërs die in het Westen wonen. Daarvoor waarschuwt de Nederlandse inlichtingendienst AIVD, samen met de Amerikaanse FBI en het Britse cybersecuritycentrum NCSC.
Iraanse diensten proberen via sociale media contact te leggen met dissidenten, activisten en journalisten en hun vertrouwen te winnen. Daarna vragen de Iraanse "cyberactoren" hen om een bestand te downloaden en dat te openen, zeggen de diensten.
'Volledige controle'
Zodra het bestand is geopend heeft de software, Chosen Brick, volgens de AIVD "volledige controle over het apparaat". Zo kan het Iraanse regime toegang krijgen tot contactpersonen, e-mails en socialemedia-accounts van het slachtoffer.
Ook kan de software beveiligingsinstellingen aanpassen of die in- of uitschakelen en schermafbeeldingen maken. Vooral apparaten van Windows zouden het doelwit zijn.
Volgens het Britse NCSC heeft gestolen persoonlijke informatie van een aantal dissidenten op pro-Iraanse websites gestaan.
Beter beschermen
Dissidenten die de spionagesoftware hebben gedownload zijn op de hoogte gesteld, meldt de AIVD. Om hoeveel mensen het gaat, vermeldt de dienst niet.
De AIVD, FBI en NCSC adviseren critici van het Iraanse regime om hun apparaten beter te beschermen tegen de schadelijke software.
Boerenactivisten mogelijk verantwoordelijk voor sabotage op het spoor
15 september 2026 18:05
Er zijn aanwijzingen dat boerenactivisten achter de sabotage op het spoor zitten. Dat blijkt uit gesprekken die de NOS vandaag heeft gevoerd met boeren en boerenorganisaties in het land. Bronnen in agrarische kringen bevestigen dat de afgelopen dagen in online groepen is gesproken over vergaande acties op Prinsjesdag.
Een van deze bronnen zegt dat in een lokale 'trekkergroep' ook de sabotage van het spoor is besproken. Het ging onder meer over hoe buizen aan het spoor vastgemaakt moesten worden. In deze groep zouden radicale boeren zitten en sympathisanten met een afkeer van het beleid van de overheid.
In andere online groepen met veel boeren ging vandaag een foto rond van metalen buizen die op het spoor zijn aangebracht. Door wie precies en waar de foto is gemaakt, blijft vooralsnog onduidelijk. Volgens ProRail zijn er vandaag 35 storingen geweest doordat voorwerpen op de rails zijn gelegd. De actie is niet opgeëist.
Verschillende acties
Boerenprotestgroep Agractie zegt niets van de sabotageactie te weten. Ook actiegroep Farmers Defence Force zegt niet betrokken te zijn, al sluit voorman Mark van den Oever niet uit dat individuele boeren verantwoordelijk zijn. Volgens hem waren er vandaag "wilde acties" te verwachten.
Vanmiddag werden langs snelwegen en provinciale wegen ook onder meer hooibalen in brand gestoken. De oproep daartoe kwam wel van actievoerende boeren.
Door boeren en boerenorganisaties wordt over het algemeen afkeurend gereageerd op het plaatsen van buizen op het spoor en het veroorzaken van storingen bij spoorwegovergangen. Zij vinden sabotage te ver gaan als actiemiddel. Al durft niet iedereen vrijuit te spreken, uit angst voor reacties van anderen uit de sector.
Land- en tuinbouworganisatie LTO Nederland laat weten dat vandaag grenzen zijn overschreden. "Sabotage heeft niets te maken met het demonstratierecht", zegt een woordvoerder. "Wie hierachter zit, moet zich ernstig afvragen welk belang hiermee gediend is."
'Levensgevaarlijk'
De politie wil niet ingaan op de vraag wie er verantwoordelijk lijkt voor de sabotage op het spoor. Bronnen melden aan de NOS dat betrokkenheid van boeren of hun sympathisanten zeker een scenario is dat wordt onderzocht.
ProRail zegt niet te weten wat het doel is van de "gecoördineerde actie" op het spoor. "Maar dat het levensgevaarlijk is, is zeker", zegt een woordvoerder. "Gelukkig hebben onze systemen goed gewerkt waardoor geen sprake is geweest van ongelukken."
Wel reed bij Steenwijk een trein tegen een voorwerp op de rails. De trein was al gewaarschuwd en reed niet op volle snelheid.
ProRail zegt vannacht en morgenochtend extra alert te zijn met cameratoezicht en surveillances.
Brits ziekenhuis had moord op baby's kunnen voorkomen, oordeelt commissie
15 september 2026 18:02
Sommige baby's die door de Britse verpleegkundige Lucy Letby om het leven zijn gebracht, hadden gered kunnen worden. Dat zegt een commissie die onderzoek deed naar de sterfgevallen. Volgens het vernietigende rapport hebben de leidinggevenden van het ziekenhuis "op alle niveaus compleet gefaald" bij het beschermen van de kinderen.
De 36-jarige Letby werd in 2023 veroordeeld voor de moord op zeven baby's en poging tot moord op zeven andere baby's. Ze werkte in 2015 en 2016 op de afdeling neonatologie van het Countess of Chester Ziekenhuis, vlakbij Liverpool. Letby heeft vijftien keer levenslang opgelegd gekregen.
In de periode dat ze als verpleegkundige werkzaam was in het ziekenhuis, bracht ze de baby's om het leven op manieren die weinig sporen achterlieten, oordeelde de rechtbank. Zo vergiftigde Letby hen met insuline, spoot ze lucht in hun bloedbaan of rommelde ze met de beademingsslangen.
De verpleegkundige heeft altijd volgehouden onschuldig te zijn. Ze diende verzoeken in om tegen haar straf in beroep te mogen gaan, maar die werden afgewezen. De Britse raad die onderzoek doet naar mogelijke gerechtelijke dwalingen bekijkt op dit moment informatie die een groep medische experts namens Letby heeft ingediend.
Ouders in het ongewisse
De commissie, die de Britse regering drie jaar geleden instelde om lering te trekken uit deze zaak, concludeert nu dat de dood van zeker twee baby's voorkomen hadden kunnen worden. Het ziekenhuis had eerder kunnen ingrijpen toen de toestand van de kinderen verslechterde.
"Zodra het vermoeden bestond dat Letby mogelijk opzettelijk schade toebracht, hadden er beschermende maatregelen moeten worden genomen", zegt de vooraanstaande rechter Kathryn Thirlwall, die het onderzoek leidde.
Thirlwall had ook kritiek op de manier waarop het ziekenhuis de ouders jarenlang in het ongewisse liet over wat er met hun baby's was gebeurd. Ze noemde die omgang "verwerpelijk". Ze zei dat de ziekenhuisdirectie het voorkomen van onrust bij de ouders als excuus gebruikte om de autoriteiten niet in te schakelen, schrijft de BBC.
De commissie heeft ook aanbevelingen gedaan om patiënten in het ziekenhuis beter te beschermen. Ze pleit voor camera's bij alle wiegjes en couveuses en beter gecontroleerde toegang tot insuline.
De advocaat van Letby stelt in een reactie op het rapport dat de Britse regering met het instellen van het onderzoek "te haastig heeft gehandeld". De verpleegkundige probeert immers tegen haar veroordeling in beroep te gaan, benadrukt hij. Medestanders van Letby kwamen vandaag naar het stadhuis van Liverpool, waar het rapport werd gepresenteerd.
Onderzoek naar leidinggevenden
Vorig jaar werden in de zaak-Letby drie leidinggevenden van het Countess of Chester Ziekenhuis opgepakt op verdenking van doodslag door grove nalatigheid. Het onderzoek naar hen loopt nog steeds. Een van de leidinggevenden wordt ook verdacht van belemmering van de rechtsgang.