Mogelijk verbod op bestrijdingsmiddelen met PFAS: vrees voor aardappelziekte
21 april 2026 06:40
Akkers vol aardappelen worden waarschijnlijk minder vanzelfsprekend in Nederland, terwijl ze economisch belangrijk zijn voor akkerbouwbedrijven. De autoriteit die bestrijdingsmiddelen toelaat, heeft sterke aanwijzingen dat 46 middelen met PFAS erin van de markt moeten omdat ze ons drinkwater bedreigen. Deskundigen verwachten forse gevolgen voor de aardappelteelt.
"Dit is een rijdende trein die op de Nederlandse landbouw afkomt", zegt beleidsmedewerker Lotte Huisman van het College voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen en biociden (Ctgb). "Potentieel gaan we al die middelen verbieden, dus we hebben het ministerie geadviseerd om te onderzoeken wat de impact is en of er alternatieven zijn."
Grondwater
Vanaf deze week houdt het Ctgb de 46 middelen tegen het licht. Aanleiding is recent Deens onderzoek. Daaruit blijkt volgens het Ctgb dat PFAS-stoffen in bestrijdingsmiddelen afbreken tot TFA: een minuscule PFAS-variant die nauwelijks afbreekt, makkelijk in het grondwater terechtkomt, zich daar opstapelt en mogelijk schadelijk is voor de voortplanting.
Het Ctgb wil weten hoe de nieuwe Deense kennis uitpakt in de Nederlandse situatie. "De nieuwe Deense inzichten stoppen we in onze eigen grondwatermodellen. Daaruit moet blijken of de hoeveelheid TFA die in het grondwater sijpelt onder de Europese normen voor grondwater blijft", legt Huisman uit.
Bedreiging voor drinkwater
Een acuut gezondheidsrisico is er nu niet, zegt het Ctgb. Wel bedreigt TFA de drinkwatervoorziening op de lange termijn. TFA wordt ook nu al gevonden in het grondwater en in water waaruit drinkwater wordt gewonnen. Het Ctgb vindt het belangrijk om nu in te grijpen omdat er anders steeds meer TFA in het grond- en drinkwater terechtkomt.
Het college verwacht uiterlijk april 2028 te beslissen of het middelen van de markt haalt, de toegestane dosering verlaagt, of de vergunningen intact laat. Proefberekeningen gaven sterke aanwijzingen dat de middelen van de markt moeten, maar "we beoordelen alle toepassingen van alle 46 middelen zorgvuldig", zegt Huisman. "Dat kost tijd."
Aardappelziekte
Aardappeltelers kunnen het lastig krijgen zonder deze middelen, verwachten deskundigen. Een deel van de bestrijdingsmiddelen beschermt aardappelen tegen de ziekteverwekker Phytophthora infestans. Als die toeslaat, kan de aardappelziekte een onbeschermd gewas binnen twee weken volledig vernietigen.
"We hebben op dit moment net genoeg middelen om de aardappelen ook in natte jaren goed te beschermen en om te voorkomen dat Phytophthora resistent wordt tegen de middelen", zegt Tineke de Vries, voorzitter van LTO Akkerbouw.
'Superbelangrijk gewas'
Reguliere akkerbouwbedrijven leunen sterk op aardappelen. "Ze halen daar ongeveer een derde van hun inkomen uit", zegt econoom Jelmer Schreurs van bank ABN Amro. "Op dit moment zijn de prijzen laag, maar voor de lange termijn is de aardappel een superbelangrijk gewas voor de Nederlandse landbouw."
Gereedschapskist
De sector moet dus op zoek naar alternatieven. PFAS uit de middelen halen is geen optie. "Dit zijn andere soorten PFAS dan je aantreft in pannen en regenjassen", zegt beleidsmedewerker Huisman van het Ctgb. "In deze middelen is PFAS integraal onderdeel van de werkzame stof."
"Laat het duidelijk zijn, ook wij willen van middelen met PFAS af", zegt De Vries van LTO Akkerbouw. "Je wilt eigenlijk een kist vol gereedschap hebben om je gewassen gezond te houden met zo min mogelijk chemische middelen. Het lastige is alleen dat we op korte termijn niet één op één groene alternatieven hebben voor deze middelen."
Biologisch
Massaal biologische aardappelen telen lijkt op korte termijn niet haalbaar. "Wie niet wil spuiten, vergroot de kans op een goede oogst door met resistente rassen te werken", zegt André Hoogendijk van kenniscentrum BO Akkerbouw. "Om dat voor elkaar te krijgen moeten ook de afnemers van de aardappelen meewerken."
"Biologische boeren hebben afspraken met supermarkten, waar ze robuuste rassen aan kunnen verkopen", zegt Hoogendijk. "Maar de reguliere sector levert veel aardappelen aan grote bedrijven die er friet, chips of schijfjes van maken. Zij willen vaak in heel Noordwest-Europa maar één aardappelras en het lukt nog niet om afspraken te maken over robuuste rassen."
In mei verwacht het ministerie van Landbouw de uitkomsten van het onderzoek van de Universiteit Wageningen naar de impact van de middelen die nu opnieuw worden beoordeeld. Op basis daarvan wil het ministerie met de sector kijken naar alternatieven.
Wat zijn PFAS?
PFAS is een verzamelnaam voor duizenden niet afbreekbare giftige chemicaliën. De afkorting PFAS staat voor poly- en perfluoralkylstoffen. GenX, PFOA en PFOS zijn de bekendste. Ze stapelen zich op in de voedselketen en tasten het immuunsysteem aan. Bij langdurige blootstelling zijn sommige soorten kankerverwekkend. Uit recent onderzoek van het RIVM bleek dat bijna iedereen in Nederland te veel PFAS in het bloed heeft. De stoffen zitten sinds de jaren 50 in onder meer antiaanbaklagen van pannen, maar ook in waterdichte regenkleding of verpakkingen en blusschuim.
Spannende dag voor politiek Den Haag: gaan asielwetten het halen of niet?
21 april 2026 06:36
Halen de asielwetten van oud PVV-minister Faber de eindstreep? De discussies over de twee wetten houden de politiek al lange tijd bezig maar nu spant het erom. Alle ogen zijn vandaag gericht op de Eerste Kamer. Daar moet tijdens een stemming blijken of de wetten, nu verdedigd door CDA-minister Van den Brink, een meerderheid halen. Na een debat vorige week bleek dat dat nog geen uitgemaakte zaak is: de PVV kwam met een nieuw standpunt.
Die partij is tegen de aanpassing die zorgt dat hulp aan illegalen niet meer strafbaar wordt. In de Tweede Kamer stemde de PVV nog voor die novelle, de zogenoemde "kopje soep-reparatie". Maar de PVV-fractie in de Eerste Kamer is daartegen en dreigt de meerderheid voor de wet te torpederen. Voor partijen als CDA en SGP is het namelijk juist een voorwaarde dat hulp aan illegalen niet bestraft zal worden.
Hulp aan illegalen, strafbaar of niet?
De wetten regelen onder meer een tweestatusstelsel voor asielzoekers dat een onderscheid maakt tussen mensen die gevaar lopen vanwege hun etniciteit, geaardheid of religie, en mensen die vluchten voor oorlog en (natuur)geweld. Ook worden verblijfsvergunningen ingekort, tijdelijke vergunningen vaker beoordeeld en gezinshereniging lastiger.
Veel partijen willen dat strengere beleid al langer, alhoewel sommigen ook vraagtekens hebben bij de uitvoerbaarheid. Zij vrezen net als lokale bestuurders en uitvoeringsinstanties een averechts effect met meer rechtszaken en verstopping van de asielketen.
Voor een meerderheid waren de ogen tot nu toe vooral gericht op het CDA, waarvan een ja-stem nog onzeker was, vanwege onder meer het strafbaar stellen van illegaliteit.
Dat idee stond nooit in de wetten van Faber, maar werd door de PVV voorgesteld nadat de partij al uit het kabinet-Schoof vertrokken was. Onverwacht kreeg het voorstel een meerderheid in de Tweede Kamer. Dat leidde tot zorgen bij onder meer CDA en SGP dat hulp aan illegalen ook strafbaar kon worden. VVD'er Van Weel, die Faber demissionair opvolgde, kwam daarop met de veelbesproken "reparatie novelle".
Ondanks die novelle bleef in de Eerste Kamer bij het CDA de zorg dat de strafbaarstelling ertoe zou kunnen leiden dat grote groepen ongedocumenteerden, mensen zonder geldige verblijfspapieren, worden opgepakt. Minister Van den Brink, de huidige asielminister, kwam het CDA daarom vorige week tegemoet door uit te leggen dat alleen "hardnekkige terugkeerfrustreerders" worden vervolgd. Daarmee leek het CDA binnenboord. In een brief aan de Kamer gisteren herhaalt Van den Brink dat het volgens hem niet om grote getallen gaat.
Onduidelijk
Maar de uitleg van Van den Brink was tegen het zere been van de PVV. Senator Van Hattem wees op cijfers van kennisinstituut WODC over ruim 20.000 ongedocumenteerden. Wat betreft de PVV moeten die met de nieuwe wet allemaal worden vervolgd. Nu het onzeker is of de "kopje soep-aanpassing" het haalt, spant het erom, en kan een senator die afwezig is al de doorslag geven.
De stemmingen in de Eerste Kamer zijn vanaf 13.00 uur en ook live te volgen op NPO Politiek.
Politiek verslaggever Emma Jackson:
"Het lijkt erop dat de wet die het tweestatusstelsel regelt het gaat halen. Maar het kan dat er voor de asielnoodmaatregelenwet geen meerderheid is.
Als die wet het niet haalt, gaat niet al het strengere beleid van tafel, want veel wordt ook inmiddels al geregeld bij de invoering van het Europese Migratiepact, waar de nieuwe Tweede Kamer onlangs mee instemde. Zo wordt daarin al de permanente verblijfsvergunning afgeschaft en de nareis beperkt. Maar sommige zaken zoals de strafbaarstelling van illegaliteit en het afschaffen van dwangsommen voor de IND staan wel alleen in deze wet.
Als de wet sneuvelt, is dat vervelend voor het kabinet, omdat de wet symbool is komen te staan voor streng asielbeleid en het kabinet die discussie met deze wetten wilde afronden.
Het kan ook weer wrijving in de coalitie opleveren. Regeringspartij D66 gaat tegen stemmen, tijdens de coalitieonderhandelingen werd dat al afgesproken. Maar toen rekenden de partijen er waarschijnlijk op dat de wetten het konden halen zonder hen. Ondertussen zien we D66-premier Jetten afgelopen vrijdag zeggen dat de wetten wel belangrijk zijn en dat er nieuwe maatregelen komen als de asielnoodmaatregelenwet het niet haalt. Het maakt het er voor de minderheidscoalitie allemaal niet makkelijker op."
Wekdienst 21/4: Eerste Kamer stemt over asielwetten • AZ gehuldigd in Alkmaar
21 april 2026 06:29
Goedemorgen! De Eerste Kamer buigt zich vandaag over twee asielwetten en de strafbaarstelling van illegaliteit. En in Alkmaar wordt bekerwinnaar AZ gehuldigd met een bustour naar het stadion.
Het weer vandaag: vanochtend in de zuidelijke helft van het land eerst nog wolkenvelden. Elders schijnt de zon volop. Vanmiddag overal veel zon en droog met enkele stapelwolken. Bij een stevige noordoostenwind wordt het 13 tot 16 graden.
Ga je op pad? Hier vind je het overzicht van de files en hier lees je waar werkzaamheden en storingen zijn op het spoor.
Wat kan je vandaag verwachten?
Wat heb je gemist?
Apple-CEO Tim Cook stapt na deze zomer op als directeur van techgigant Apple. Hij wordt opgevolgd door John Ternus, die nu nog actief is als leidinggevende bij de ontwikkelingsafdeling van het Amerikaanse concern.
De 65-jarige Cook staat inmiddels bijna vijftien jaar aan het hoofd van het bedrijf. Hij nam in 2011 het stokje over van oprichter Steve Jobs. "Het is de grootste eer van mijn leven geweest om de CEO van Apple te zijn", zegt Cook in een verklaring.
Ander nieuws uit de nacht:
En dan nog even dit:
Het Nationaal Grammofoonmuseum in het Overijsselse Nieuwleusen heeft een zeldzame geluidsopname ontdekt van het Wilhelmus uit 1905. Het volkslied werd gespeeld door de Koninklijke Militaire Kapel en is een van de oudste nog bestaande opnames van het volkslied.
De opname werd bij toeval gevonden in een collectie oude wasrollen. De uitvoering uit 1905 werd geleid door Nicolaas Arie Bouwman, de grootvader van televisiepresentatrice Mies Bouwman. Vrijdag wordt de wasrol eenmalig afgespeeld. Daarna niet meer, om de fragiele wasrol te sparen. Het museum heeft de opname wel gedigitaliseerd en een tentoonstelling ingericht. Daar is de vroege Wilhelmus-opname vanaf komend weekend te horen.
Fijne dinsdag!
Opnieuw doden na Israëlische aanvallen in Gaza
21 april 2026 04:45
Bij Israëlische aanvallen in Gaza zijn gisteren zeker vijf Palestijnen gedood, melden Palestijnse autoriteiten. De slachtoffers vielen op meerdere plekken in het gebied, waaronder in Gaza-Stad, in het noorden en in Khan Younis, in het zuiden.
Sinds oktober vorig jaar geldt er een staakt-het-vuren tussen Israël en Hamas, maar in de praktijk wordt het bestand dagelijks geschonden door Israël. Naar schatting zijn sinds oktober meer dan 750 Palestijnen gedood. Israël zegt dat het vier militairen heeft verloren.
De laatste tijd heeft Israël het aantal aanvallen in Gaza opgevoerd, ondanks de oorlog met Iran en de strijd tegen Hezbollah in Libanon. Dagelijks worden er aanvallen uitgevoerd door het Israëlische leger. Dat zegt Hamas-doelwitten te willen uitschakelen.
60 miljard nodig voor wederopbouw
Ondertussen hebben de Verenigde Naties samen met de Europese Unie berekend dat de wederopbouw van Gaza de komende tien jaar meer dan 60 miljard euro gaat kosten. Voor de eerste achttien maanden is al 22 miljard euro nodig om essentiële diensten te herstellen, kritieke infrastructuur te heropbouwen en de economie op gang te brengen.
Uit het onderzoek blijkt dat meer dan 371.000 woningen zijn verwoest, meer dan de helft van de ziekenhuizen buiten gebruik is en vrijwel alle scholen zijn vernield of zwaar beschadigd. De economie van Gaza kromp sinds de start van de oorlog met 84 procent.
De oorlog heeft de menselijke ontwikkeling in Gaza met 77 jaar teruggeworpen, aldus het rapport. Ongeveer 1,9 miljoen mensen zijn ontheemd, veelal meerdere keren, en meer dan 60 procent van de bevolking heeft zijn huis verloren.
Het rapport zegt niets over hoe de miljarden verzameld moeten worden. Ook is het de vraag hoe en wanneer de opbouw kan beginnen.
Blue Origin moet raketten voorlopig aan grond houden na mislukte satellietlancering
21 april 2026 03:33
De nieuwste raket van ruimtebedrijf Blue Origin moet van de Amerikaanse luchtvaartautoriteit FAA voorlopig aan de grond blijven. Het bedrijf van Amazon-oprichter Jeff Bezos moet eerst verplicht van de toezichthouder onderzoeken waarom een lancering van een satelliet mislukte.
Het lukte Blue Origin niet om de satelliet met behulp van een raket in een baan om de aarde te krijgen. Volgens Dave Limp, de topman van het bedrijf, lukte dat niet door een gebrek aan "voldoende stuwkracht" in een van de motoren.
Op basis van de resultaten van het onderzoek zal de FAA bepalen of Blue Origin weer raketlanceringen mag uitvoeren. Het bedrijf was van plan om dit jaar twaalf lanceringen uit te voeren.
Blue Origin maakte eerder dit jaar bekend dat het ook duizenden satellieten de ruimte in wil sturen. Deze moeten onder meer toegang tot internet bieden in moeilijk bereikbare gebieden. Het programma is vergelijkbaar met Starlink van SpaceX. Het bedrijf van collega-techmiljardair Elon Musk domineert die markt.
Wilde staking in Belgische plaats Bredene na mishandeling van buschauffeur
21 april 2026 02:07
In de Belgische kustplaats Bredene hebben alle buschauffeurs spontaan het werk stilgelegd nadat een van de buschauffeurs een kopstoot kreeg van een passagier.
De buschauffeur liep een gebroken neus en een hersenschudding op, zo meldt onder meer de VRT. Gelijk na het incident riep de vakbond op om alle bussen aan de kant te zetten. "We willen een signaal geven dat chauffeurs geen boksballen zijn en dat er regels zijn op de bus."
Tegen de VRT zegt de vakbond dat vanochtend alle bussen weer zullen rijden volgens schema. "De reizigers hoeven niet nog extra getroffen te worden door die persoon. Het signaal is voor ons het belangrijkste."
De busmaatschappij heeft inmiddels de camerabeelden van de bus doorgestuurd naar de politie. Die is een onderzoek gestart naar het incident.