'Internationaal Strafhof dreigt lege huls te worden door concessies aan VS'
21 november 2026 07:00
Experts maken zich zorgen over de toekomst van het internationaal recht als de Verenigde Staten concessies weten af te dwingen bij het Internationaal Strafhof ICC. "Als je toegeeft, reduceer je het ICC tot een lege huls", waarschuwt Iva Vukusic, historicus en genocide-deskundige aan de Universiteit Utrecht. "De Amerikaanse eisen zijn totaal niet legitiem."
De laatste dagen wordt er druk gespeculeerd over concessies die de ICC-lidstaten achter gesloten deuren bespreken, om Amerikaanse sancties af te wenden. Ook Nederland praat mee. Vorige maand kondigde de regering-Trump aan het Strafhof te zullen verlammen door vanaf april volgend jaar financiële transacties met het hof te verbieden.
Deze week kregen de Amerikanen bijval in hun campagne tegen het ICC van de Chinese en Russische presidenten Xi en Poetin. Alle drie de landen vinden dat het Strafhof zijn bevoegdheden misbruikt.
Vrijbrief voor Netanyahu en Poetin
De VS eist volledige immuniteit van strafvervolging voor staatsburgers van landen die niet zijn aangesloten. Dat zou neerkomen op een vrijbrief voor alle Amerikanen, Israëliërs, Russen, Chinezen en burgers van de tientallen andere landen die geen ICC-lid zijn.
Het ICC heeft arrestatiebevelen uitgevaardigd tegen onder anderen Poetin en de Israëlische premier Netanyahu. Het hof heeft de bevoegdheid om politiek leiders, staatshoofden en militairen van niet-lidstaten te vervolgen. Dat maakt het Strafhof uniek, want normaal gesproken is zo'n leider immuun voor vervolging door een buitenlandse rechtbank.
Dat Nederland en andere lidstaten een afzwakking van deze en andere bevoegdheden van het ICC niet resoluut afwijzen, baart Vukusic zorgen. "Minister Berendsen van Buitenlandse Zaken zei laatst dat er veel opties zijn. Maar sommige opties moeten expliciet van tafel", vindt ze.
"Over de basis van het ICC kunnen we niet onderhandelen, want dan stort de hele structuur waarmee je oorlogsmisdaden en genocide vervolgt in elkaar. Dan gaat het werk van drie decennia verloren."
Op veel plekken gaan stemmen op om in verzet te komen tegen de sancties: in het Europees Parlement, bij de denktanks zoals het gerespecteerde Chatham House en bij talrijke mensenrechtenorganisaties als het Netherlands Helsinki Committee.
Internationaal Strafhof
Het ICC, dat sinds 2002 bestaat, is het enige permanente internationale strafhof dat personen en organisaties kan vervolgen voor genocide, misdaden tegen de menselijkheid en oorlogsmisdaden.
Achterliggend idee is dat er een strafhof moet zijn dat tot vervolging kan overgaan als geen enkel land bereid is om iemand voor de meest ernstige misdaden te vervolgen. Het hof moet onafhankelijk kunnen opereren van individuele landen én van de VN.
Het Internationaal Strafhof staat los van het veel oudere Internationaal Gerechtshof (ICJ), in het Haagse Vredespaleis, dat alleen zaken tegen staten in behandeling kan nemen.
Een van de fundamenten die volgens Vukusic overeind moet worden gehouden, is jurisdictie. Het strafhof kan nu oordelen over misdaden in ICC-lidstaten, ook als de dader daar geen staatsburger is. "Als iemand een misdaad pleegt in de Palestijnse Gebieden, maakt het niet uit wie dat doet. Het ICC kan die persoon vervolgen."
Dat niet alleen de VS, maar ook China en Rusland stelling nemen tegen die brede jurisdictie van het ICC verbaast Vukusic niet. "Alle drie de landen zijn altijd al tegen internationaal strafrecht geweest. Poetin heeft als ICC-verdachte extra reden om bezorgd te zijn. Maar de Amerikanen verkeren met hun financiële en technologische overwicht in een unieke positie om het Strafhof te beschadigen."
Alleen al de perceptie dat ICC-landen overwegen om hoge functionarissen immuniteit te geven, vindt Vukusic gevaarlijk. "Als Nederland als gastland van het Strafhof zulke concessies niet meteen uitsluit, zullen sommige ICC-lidstaten, in Afrika bijvoorbeeld, denken dat we geen ruggengraat hebben. Waarom zouden ze lid willen blijven als andere landen hun principes zomaar aan de VS verkopen?"
Europa voorzichtig
In het Europees Parlement is er veel steun voor een robuuste verdediging van het ICC tegen de dreiging uit de VS. Ook het ICC zelf en veel ngo's dringen er bij de Europese Commissie op aan om Europese wetgeving te gebruiken om de Amerikaanse sancties te blokkeren. Maar de Commissie houdt het voorlopig bij een milde veroordeling van de sancties en stille diplomatie.
Dat de Europese Commissie voorzichtig doet, heeft waarschijnlijk te maken met het internationale politieke klimaat. In Brussel leeft het besef dat een harde opstelling tegen de VS consequenties kan hebben voor de handelsrelatie en de Amerikaanse houding ten opzichte van de NAVO en Oekraïne.
"De Commissie treuzelt", zegt genocide-expert Vukusic. "Ze noemen het inzetten van wetgeving tegen de VS de 'nucleaire optie'. Maar als Europa toestaat dat het ICC wordt lamgelegd, staat er iets veel groters op het spel. Want wat zegt dat over de technologische en financiële soevereiniteit van de Europese Unie? Dan zijn we niet soeverein. We moeten ons verdedigen."
Podcast De Dag: buitenlandse draagmoeders, de wereld achter de reclames
21 november 2026 07:00
Met getuigenissen van gelukkige wensouders met een baby op de arm, en vrolijke filmpjes van zwangere vrouwen, bieden verschillende internationale bureaus buitenlandse draagmoeders aan bij wensouders.
En die zogenoemde buitenlandroute is voor veel wensouders interessant, omdat het in eigen land vaak ingewikkeld is.
Deze aflevering van De Dag luister je via NPO Luister en alle andere podcastapps. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren.
Renee van Hest en Fleur Damen van Nieuwsuur doken in de wereld achter de reclames. En die ziet er een stuk minder mooi uit.
Reageren? Mail dedag@nos.nl
Presentatie en montage: Elisabeth Steinz
Redactie: Rosanne Sies
Eindredactie: Judith van de Hulsbeek
Eerste tweetalige verkeersbord in Friesland: uit en út
21 november 2026 05:13
Voor het eerst heeft Friesland een tweetalig verkeersbord langs de provinciale weg. Gisteren is de eerste vervangen, behalve 'uit' staat er nu ook 'út'.
Het nieuwe bord staat langs de N356 bij De Westereen in de gemeente Dantumadiel. Het is de bedoeling dat alle verkeersborden in Friesland tweetalig worden. Als eerste worden 33 uit-borden vervangen langs provinciale wegen.
Provinciebestuurder Eke Folkerts is blij dat na een lange tijd van overleg het Fries ook beter zichtbaar wordt langs de weg: "Het Fries hoort bij Friesland. Met deze borden geven we onze taal de plaats die ze verdient."
Volgens Folkerts is tweetaligheid op verkeersborden in een aantal andere delen van Europa al gebruikelijk. "In tweetalige regio's zoals Wales, Ierland en Schotland vindt iedereen het heel normaal dat er twee talen op de borden staan. Maar voor het Fries is het toch een hele strijd geweest om dat voor elkaar te krijgen."
Zo is er veel gesproken over de volgorde. Op advies van een verkeerspsycholoog is ervoor gekozen om de Friese tekst onder de Nederlandse tekst te plaatsen.
De wens voor het Fries op verkeersborden is er al lang. Zo liet gemeente Achtkarspelen dertien jaar geleden een volledig Friese verkeersbord maken met de tekst 'fytspaad'. Dat bord is echter nooit geplaatst, omdat het in strijd was met de wet. Tweetalig mag het wel.
Veel Friese gemeenten willen ook hun verkeersborden tweetalig maken, zodat ze niet alleen langs de provinciale wegen, maar ook langs lokale wegen komen te staan.
In 2022 begon Friesland al met de plaatsing van Friestalige borden langs de vaarwegen. Ook worden sinds die tijd omleidingsroutes op gele borden in twee talen aangegeven.
Man schuldig bevonden aan verwoestende bosbranden Los Angeles
21 november 2026 02:12
In de Verenigde Staten is een man door een rechtbankjury schuldig bevonden aan het aansteken van wat uiteindelijk een van de meest verwoestende bosbranden in de geschiedenis van Californië zou worden.
Bij de brand, die wekenlang niet de blussen was, kwamen vorig jaar twaalf mensen om het leven. Complete wijken in Los Angeles en Malibu werden verwoest, bijna 7000 gebouwen brandden af.
De 30-jarige man werd er door de aanklager van beschuldigd dat hij op 1 januari 2025 opzettelijk een bosbrand had gesticht. De brand werd in eerste instantie snel geblust, maar bleef ondergronds smeulen. Dagen later laaide de brand, aangewakkerd door de wind, opnieuw op.
'Boos en gefrustreerd'
Volgens de advocaat van de man ging het om twee afzonderlijke branden waarbij de brand op nieuwjaarsdag was veroorzaakt door vuurwerk en de enorme brand in de wijk Pacific Palisades, in het noorden van Los Angeles, was aangestoken door iemand anders.
Volgens de aanklager zijn er duizenden beelden van camera's in de buurt bekeken en was er geen vuurwerk op te zien. Ook bleek uit locatiegegevens en camerabeelden dat de man de enige was die op 1 januari in de buurt van de plek was waar de brand begon.
De man was "boos op alles en iedereen en gefrustreerd", zei de aanklager. Uit getuigenissen bleek dat hij zich in de uren voor de brand onvoorspelbaar en boos gedroeg.
Nog een verwoestende brand
De brand viel samen met een andere verwoestende brand. Bijna gelijktijdig ontstond er zo'n vijftig kilometer verderop ook een natuurbrand. Daarbij kwamen negentien mensen om het leven en werd een voorstad van Los Angeles verwoest. Volgens onderzoekers ontstond deze brand door vonken van een hoogspanningsmast.
De man kan tientallen jaren gevangenisstraf krijgen. De strafmaat volgt in maart volgend jaar.
Correspondent Rudy Bouma deed vorig jaar verslag van de verwoestingen:
Amerikaanse rechter keurt miljardenschikking Bayer over Roundup goed
21 november 2026 01:08
Een Amerikaanse rechter heeft een schikking ter waarde van 7,25 miljard dollar goedgekeurd in een zaak over het onkruidverdelgingsmiddel Roundup. Het Duitse chemieconcern Bayer schikt daarmee tienduizenden claims van Amerikaanse kankerpatiënten.
De schikking geldt voor mensen die stellen dat ze door het gebruik van Roundup non-hodgkinlymfoom, een verzamelnaam voor lymfeklierkanker, hebben gekregen. Ook mensen bij wie de ziekte in de toekomst wordt vastgesteld, kunnen aanspraak maken.
Bayer ontkent dat het werkzame middel in Roundup, glyfosaat, kanker veroorzaakt, maar heeft toch een schikking getroffen. De schikking is volgens het bedrijf onderdeel van de strategie om het aantal rechtszaken en schadeclaims rondom Roundup "aanzienlijk te verminderen".
Eerdere rechtszaken
Eerdere individuele rechtszaken in de VS hadden wisselend resultaat. Soms kregen eisers gelijk, soms Bayer. In een zaak in de staat Georgia kende een jury eisers een schadevergoeding toe van 2,1 miljard dollar.
De hoogte van de vergoedingen loopt uiteen van 10.000 tot 165.000 dollar. De vergoeding is onder meer afhankelijk van de ernst van de ziekte en hoe oud patiënten waren toen de ziekte werd vastgesteld.
De rechtbank in de Amerikaanse staat Missouri noemt de vastgestelde bedragen "eerlijk" en stelt dat het totale miljardenbedrag bij "de grootste ooit" horen in collectieve letselschadezaken.
Monsanto
Roundup is een van de meest gebruikte onkruidverdelgers in de landbouw. Glyfosaat werd ontwikkeld door het Amerikaanse bedrijf Monsanto, dat het onder de naam Roundup op de markt bracht. Dat gebeurde ruim 50 jaar geleden, in 1974. Bayer nam Monsanto in 2018 over.
Het middel is omstreden, omdat het in wetenschappelijke onderzoeken in verband wordt gebracht met de ziekte van Parkinson en andere aandoeningen. Ook zijn er zorgen over de gevolgen van glyfosaat voor milieu en natuur. Volgens Bayer is het middel veilig.
In Europa is het gebruik van het onkruidverdelgingsmiddel toegestaan, al mogen EU-lidstaten het wel verbieden. In de Roundup voor de particuliere markt zit geen glysofaat meer, omdat dat verboden is. Akkerbouwers mogen het onder voorwaarden nog wel gebruiken.
Brand in basisschool Deurne door vuurwerk
20 november 2026 23:41
Op een basisschool in het Brabantse dorp Deurne is vrijdagavond brand ontstaan. De politie gaat ervanuit dat de brand is ontstaan door vuurwerk. Twee leslokalen en de aula zijn uitgebrand, meldt de veiligheidsregio. Er is niemand gewond geraakt.
De politie vermoedt dat het vuurwerk is afgestoken door twee kinderen. Ze zijn onder de twaalf jaar oud en daarom niet strafrechtelijk vervolgbaar, meldt een woordvoerder van de politie. De kinderen zijn dan ook niet aangehouden. Wel is er met hun ouders gesproken.
Door de brand stond de school volledig in de rook. De veiligheidsregio zegt dat de school vanwege de schade de komende dagen gesloten zal blijven en maandag nog niet open kan.
Op basisschool Zeilberg zitten volgens de site van de school zo'n 240 leerlingen. Het is nog niet duidelijk of ze maandag les krijgen.
Vanwege de rookontwikkeling zijn drie woningen ontruimd. De bewoners zijn in de buurt opgevangen, maar konden korte tijd later weer naar huis.


