Oekraïense onderscheiding voor Melania Trump voor bemiddelende rol Olesjky
4 november 2026 18:25
De Oekraïense president Zelensky heeft de Amerikaanse first lady Melania Trump de hoogste Oekraïense onderscheiding voor vrouwen toegekend. Aanleiding is haar bemiddelende rol bij het tot stand brengen van het bestand van de door Rusland bezette stad Olesjky.
In het Oekraïense presidentiële decreet wordt verwezen naar Trumps "aanzienlijke persoonlijke bijdrage" aan humanitaire steun voor Oekraïne en haar inzet voor Oekraïense kinderen, onder wie kinderen die vanuit door Rusland bezette gebieden zijn gedeporteerd of gedwongen verplaatst.
Langste lokale onderbreking
Trump ontvangt de hoogste graad van de Orde van Vorstin Olha, een onderscheiding die speciaal is bedoeld voor vrouwen. Eerdere ontvangers zijn onder anderen de voormalige voorzitter van het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden Nancy Pelosi en EU-buitenlandchef Kaja Kallas.
Tijdens de zes dagen durende gevechtspauze werden de wapens in de Zuid-Oekraïense stad neergelegd en konden voedsel, medicijnen en andere hulpgoederen de stad bereiken. Het ging om de langste lokale onderbreking van de gevechten sinds de grootschalige Russische invasie van Oekraïne in 2022.
De meeste mensen uit de stad waren al gevlucht, maar er bevonden zich nog zo'n 1700 mensen in de stad die geen kant op konden. Voor het bestand van start ging, dreigde een hongersnood voor hen. Volgens Trump zijn tijdens het bestand bijna 800 mensen geëvacueerd.
Inwoners van Olesjky waren blij en zichtbaar geëmotioneerd door de evacuatie:
Nadat ze in augustus 2025 een persoonlijke brief aan de Russische president Poetin had gestuurd, kwamen gesprekken op gang over de terugkeer van de kinderen, schrijft The Kyiv Independent. Daarin spoorde ze hem aan om vrede te sluiten, met het oog op de kinderen die daardoor zijn geraakt.
Zowel de Russische als de Oekraïense autoriteiten hebben Melania Trump bedankt voor het tot stand brengen van het staakt-het-vuren, al gaven zij geen nadere toelichting over de aard en omvang van haar betrokkenheid.
Volgens het Witte Huis werkten Melania Trump als "exclusief bemiddelaar" en haar vertegenwoordigers rechtstreeks samen met de Russische en Oekraïense leiding om de voorwaarden voor een lokaal staakt-het-vuren vast te leggen.
Bijna vijf jaar oorlog
De onderscheiding komt op een moment dat Russische aanvallen op Kyiv vandaag urenlange stroom- en waterstoringen hebben veroorzaakt in de Oekraïense hoofdstad. Ook meldt The Kyiv Independent vandaag doelwit te zijn geworden van een Russische cyberaanval. De site is wel nog te bereiken.
Het dodental na een grote aanval op Zaporizja van maandag is opgelopen tot 40. Daarmee gaat het om een van de dodelijkste aanvallen sinds het begin van de oorlog, die inmiddels richting vijf jaar gaat.
Er werden die dag negen bommen gedropt op het gebouw in Komysjoevacha, in de regio Zaporizja, waar humanitaire hulp werd uitgedeeld. Het gebouw fungeerde ook als schuilplaats. Het dorp ligt vlak bij het front.
Morgen reizen Oekraïense en Russische delegaties naar het Witte Huis. Melania Trump zal in de middag een toespraak houden over Olesjky.
Verdachten Tarwekamp: plan ging van stelen bruidsjurken tot brandstichten
4 november 2026 17:52
Meer duidelijkheid over wat er precies voorafging aan de verwoestende explosie in een flat aan de Tarwekamp twee jaar geleden. Dat probeerde de rechtbank in Den Haag vanmiddag te krijgen van de vier verdachten die tijdens de eerste zittingsdag werden gehoord. Zes mensen overleefden die explosie niet.
Vanochtend werd de hoofdverdachte Moshtag B. al gehoord door de rechters. B. werd bevraagd over verklaringen van hemzelf, de drie andere verdachten en die van zijn ex-vriendin. Het was haar bruidsmodezaak waarop de aanslag met zwaar vuurwerk en zo'n 175 liter benzine gericht was.
Bezitterig en jaloers
In het verhoor met de hoofdverdachte en de verklaringen van zijn ex-vriendin komt naar voren dat zij zich in de relatie aanvankelijk prettig verwend voelde. Hij nam haar vaak mee uit eten, gaf haar veel cadeaus en een maandelijkse toelage. Later in de relatie werd Moshtag B. bezitterig en jaloers omdat hij dacht dat zijn vriendin vreemdging.
Zo hing hij geregeld rond bij haar woning en haar bruidswinkel en kloonde Moshtag B. haar telefoon, waardoor hij kon meelezen met haar berichten op onder meer sociale media. Ook zou hij haar hebben verboden met andere mannen om te gaan en verplicht hebben een leugendetectortest te ondergaan. Kort nadat zij de relatie uiteindelijk had beëindigd, vond de verwoestende explosie plaats in de bruidsmodezaak op de Tarwekamp.
Maandenlang contact
Dat de hoofdverdachte zich in zijn eer aangetast voelde en haar financieel kapot wilde maken, bleek al eerder uit een reconstructie van NOS. Maar hoe dat precies moest gebeuren, was lang onduidelijk voor de medeverdachten Mourad B., diens neef Ilias B. en Adil A., zo verklaarde het drietal in hun verhoren vandaag.
Uit die verhoren bleek dat ze al maanden voor de uiteindelijke explosie op 7 december contact hadden met de hoofdverdachte. Zo lichtten ze toe hoe ze lange tijd niet precies wisten wat ze moesten gaan doen, en in opdracht van wie. Ze verklaarden dat ze sinds augustus meermaals in verschillende samenstellingen zijn samengekomen om plannen te bespreken.
Mourad B., werd als eerste betrokken door de hoofdverdachte, die hij kende uit Roosendaal. Moshtag B. zou hebben uitgelegd dat hij in opdracht van een organisatie een aanslag wilde plegen bij een bruidsmodezaak.
Van jurken stelen naar brandstichten
Maar wat voor schade ze precies moesten aanrichten bleef lange tijd ongewis en was geregeld onderwerp van gesprek bij de verdachten. Zo beweerde Mourad B. dat het in eerste instantie zou gaan om het stelen van bruidsjurken uit de winkel, om die vervolgens te verkopen. Ook stelden verdachten dat ze schade in de bruidsmodezaak zouden aanrichten door tegels kapot te slaan of verf op de muren aan te brengen.
In het najaar namen de voorbereidingen een vlucht en kochten ze spullen voor het stichten van een brand. Ook deden de verdachten via ChatGPT onderzoek naar welk middel het beste brandt en kochten ze jerrycans. Over hoe veel benzine er precies nodig was, volgde veel discussie.
Daarnaast werd gezocht naar fakkels die het vuur zouden verspreiden en spraken de verdachten over de aanschaf van Cobra's, zwaar illegaal vuurwerk. Die zouden uiteindelijk zijn gekocht door Ilias B. Ook werden setjes zwarte kleding aangeschaft die de verdachten konden dragen bij de aanslag.
170 liter benzine
Die kleding trokken ze voor het eerst aan op 30 november. Toen trof de politie per toeval een witte Ford Transit-bus bij een winkelcentrum in Oosterhout, met daarbij Mourad B. en Ilias B. gekleed in het zwart. Zij stonden daar te wachten op Adil A., die was afgehaakt van de klus. De politie trof de mannen daar met veertien jerrycans met 170 liter benzine. Ondanks vermoedens van een aanslagpoging, werden ze de dag erna vrijgelaten.
Een week later gingen Mourad B. en Ilias B. met nieuwe kleding en jerrycans benzine naar de Tarwekamp, waar ze de ontploffing in de vroege ochtend veroorzaakten. Volgens Moshtag B. wist hij niet dat zij zoveel benzine zouden gebruiken.
Hijzelf was op dat moment in Londen. Hij was zijn ex-vriendin achterna gereisd. Aan het einde van het verhoor vertelde hij hoe hij kennisnam van de aanslag. "Ik werd wakker en het eerste wat ik dacht was: 'is dit de Tarwekamp?'. Pas toen ik haar auto en de luchtfoto zag, wist ik dat het daar was."
Censuur of broodnodige bescherming? Australisch hof toetst verbod sociale media
4 november 2026 17:23
Het Australische socialemediaverbod voor kinderen tot 16 jaar is "censuur", "slecht doordacht" en een "ernstige inperking van het politieke debat". Hoewel het een jaar na de invoering inmiddels bekende kritiek is, worden deze argumenten nu voor het eerst bij de hoogste Australische rechtbank van het land voorgelegd.
De Australische regering wordt aangeklaagd door het socialemediaplatform Reddit en de lokale belangengroep Digital Freedom Project, die willen dat het verbod ongrondwettig wordt verklaard.
Het Australische baanbrekende verbod werd in december vorig jaar ingevoerd. Het geldt voor Reddit, Facebook, Instagram, Kick, Snapchat, Threads, TikTok, X, YouTube en Twitch. Australië was het eerste land ter wereld dat de socialemediabedrijven op deze manier aan banden legde. Sindsdien hebben steeds meer landen een minimumleeftijd ingevoerd voor het gebruik van de machtige platforms.
Maar al sinds de invoering is er discussie of de wet niet in strijd is met de Australische grondwet. Volgens de aanklagers in deze zaak is de wet in strijd met de vrijheid van politieke meningsuiting.
"Als ik twintig of dertig jaar geleden geboren was, zou het geen probleem zijn om zonder sociale media te leven", zegt de 15-jarige Noah Jones. "Maar nu is sociale media ons moderne dorpsplein. Hier wordt informatie gedeeld, iedereen gebruikt het. Wie er niet op zit, wordt benadeeld", stelt hij in het het Australische televisieprogramma '60 Minutes'. Hij was een van de eisers namens het Digital Freedom Project, maar trok zich terug vanwege de zorg persoonlijk aansprakelijk gesteld te worden als ze de zaak zouden verliezen.
Hooggerechtshof
Afgelopen twee dagen hebben zeven rechters van het Australische Hooggerechtshof zich over de zaak gebogen. Het kan maanden duren voordat er een uitspraak is, tot die tijd blijft het verbod van kracht.
Tijdens de rechtszaak wezen de advocaten van Reddit erop dat zelfs de baas van de Australische internetwaakhond, Julie Inman Grant, in 2021 zei dat een verbod een "bot instrument" was. Daar ging de advocaat van de Australische regering Stephen Lloyd fel op in. "Dit is juist de meest directe manier om de verslavende functies aan te pakken die leiden tot schade voor jongeren onder de 16 jaar", zei hij tijdens de hoorzitting.
Het verbod richt zich op de specifieke ontwerpkenmerken die gebruikers verslaafd maken aan sociale media, zoals het 'oneindig scrollen', 'likes' en het gepersonaliseerde algoritme dat gebruikers zo lang mogelijk probeert vast te houden. Het levert volgens de regering een "reëel risico" op onder meer slaap- en concentratieproblemen, depressie, angstgevoelens en suïcidale gedachten op.
De Australische communicatieminister Anika Wells toonde zich buiten de rechtbank strijdbaar. "We zijn hier om een fundamenteel beginsel van de Australische democratie te verdedigen: het recht van iedere Australiër - en in het bijzonder van ieder Australisch kind - om beschermd te worden", zei ze na afloop van de hoorzitting in Canberra. "We zullen ons verdedigen tegen een aanhoudende ideologische aanval."
'Digitale zorgplicht'
De zaak wordt behandeld terwijl er in het parlement wordt gedebatteerd over een nieuwe wet die de socialemediabedrijven nog verder aan banden moet leggen. Over de wet voor een 'digitale zorgplicht' wordt binnenkort gestemd. De regering wil weer een wereldwijde voortrekkersrol op zich nemen door de gepersonaliseerde algoritmes aan banden te leggen. Gebruikers moeten de mogelijkheid krijgen om deze uit te zetten. Ook worden socialemediabedrijven verplicht om schadelijke content te verwijderen en kinderen te beschermen tegen cyberpesten, het verheerlijken van eetstoornissen en geweld.
Kritiek op de vergaande maatregelen van de Australische regering is er niet alleen vanwege de mogelijke inperking van de vrijheid van meningsuiting. Ook is het de vraag of deze wetten überhaupt hun doel bereiken. Bijna een jaar na de invoering van het verbod is er voor Australische kinderen maar weinig veranderd. Volgens onderzoek zit ruim 85 procent van de jongeren jonger dan zestien jaar nog altijd op sociale media.
Hoewel sinds het ingaan van het verbod ruim vijf miljoen accounts verwijderd of beperkt zijn, is het duidelijk dat getroffen gebruikers zonder veel moeite een nieuw account kunnen aanmaken. Het liegen over de leeftijd is meestal voldoende om door de gezichtsscans en checks heen te komen.
Onlangs verhoogde de regering daarom de maximale boete van 45 miljoen Australische dollar naar 99 miljoen Australische dollar, omgerekend zo'n 60 miljoen euro. Ook mag de internetwaakhond, de zogeheten eSafety Commissioner, de techbedrijven dwingen om bewijs te leveren van maatregelen die ze hebben genomen om te voorkomen dat tieners onder de 16 jaar een account aanmaken. Boetes zijn nog niet uitgedeeld.
Franse bloedbanken ontsnappen aan schade na cyberaanval op koelinstallaties
4 november 2026 16:57
Bij drie Franse bloedbanken is begin deze week via een cyberaanval geprobeerd de temperatuur van koelinstallaties te verhogen. Het gebeurde op dezelfde dag dat koelinstallaties van winkels in vier Europese landen werden gehackt, van de Carrefour in België tot de Coop in Zweden.
De aanval op de bloedbanken werd echter verijdeld voordat schade kon ontstaan, waardoor geen bloed verloren is gegaan. Of er een verband is tussen de twee hacks, wordt nu door de Franse autoriteiten uitgezocht.
Alarm slaan
De Franse bloedleverancier Établissement français du sang (EFS) bevestigt dat op maandag bij drie opslaglocaties voor bloedplasma de ingestelde temperatuur- en ontdooidrempels tot extreem hoge temperaturen werden verhoogd. Op welke plekken er in Frankrijk werd ingebroken, is niet duidelijk.
"Er zijn geen gevolgen voor de gezondheid vastgesteld en er zijn geen bloedproducten verloren gegaan", meldt de organisatie. De aanval was gericht op een leverancier van koelapparatuur die op de locaties wordt gebruikt. Bewakings- en alarmsystemen sloegen tijdig alarm, waardoor personeel kon ingrijpen.
De leverancier van koelapparatuur laat in een verklaring weten op de hoogte te zijn van het incident. "De kwetsbaarheid waarover in de media wordt bericht, heeft betrekking op een onderdeel van een externe leverancier en viel buiten onze directe controle."
Zakken plasma
De Franse weekkrant Le Canard Enchaîné berichtte als eerste over de cyberaanval. Het satirische onderzoeksblad meldt dat de temperatuur van de opslagruimtes, die normaal op min 30 graden Celsius staat ingesteld, opliep tot 110 graden Celsius.
EFS bevestigt tegenover Franse media de exacte temperatuur niet, maar zei wel dat het ging om "zeer hoge temperaturen."
De opgeslagen zakken plasma waren bestemd voor transfusies en voor de productie van geneesmiddelen. De plasmazakken zijn tijdig verplaatst of veiliggesteld, schrijft EFS. De organisatie had in 2024 127 vaste donorcentra verspreid over Frankrijk. Daarnaast haalt EFS bloed en plasma op via duizenden tijdelijke inzamelpunten.
De organisatie laat weten dat de werkzaamheden van de bloedbanken niet zijn verstoord. De dienstverlening aan patiënten in ziekenhuizen en andere zorginstellingen kan daardoor gewoon doorgaan. Het Franse nationale agentschap voor cyberbeveiliging en het ministerie van Volksgezondheid onderzoeken de zaak.
Het incident volgt op meldingen van supermarkten in verschillende Europese landen waarvan koelkasten en vriezers op afstand werden overgenomen. De temperatuur in de installaties liep volgens berichten op tot wel 70 graden. Daardoor bedierven tonnen voedsel. De schade loopt op tot miljoenen euro's.
Drie weken geleden waren koelkasten en vriezers in honderden supermarkten en zelfstandige winkels in Frankrijk, België en Nederland doelwit van een hack, waaronder de Albert Heijn. Daarbij hadden hackers de koelsystemen ontregeld, met zorgen over de voedselzekerheid als gevolg.
Sommige systemen werden ingesteld op 50 graden. In Frankrijk ging het om honderden winkels van onder meer Intermarché, E.Leclerc, Netto en Coopérative U. Het leek toen vooral te gaan om koelinstallaties van de Deense fabrikant Danfoss.
Podcast De Dag: de problemen van Trump
4 november 2026 16:43
De Amerikaanse president Trump is flink afgestraft in de tussentijdse verkiezingen, de midterms. De Democraten krijgen door de blauwe tsunami nu zowel een meerderheid in het Huis als de Senaat. Wat betekent deze gigantische overwinning van de Democraten voor Donald Trump?
Luister hier:
Deze aflevering van De Dag luister je via NPO Luister en alle andere podcastapps. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren.
Amerikakenner en jurist Kenneth Manusama legt in podcast De Dag uit wat de Democraten kunnen met die meerderheid. Want de wensen zijn duidelijk: Amerika moet betaalbaarder worden, de Iran-oorlog moet stoppen en de inzet van ICE-agenten moet veranderen. President Trump dreigde direct om z'n veto in te zetten, als het volgens hem de verkeerde kant op gaat. Maar Trump moet ook oppassen dat de Republikeinse partij wel achter hem blijft staan.
Reageren? Mail naar dedag@nos.nl
Presentatie & montage: Marco Geijtenbeek
Redactie: Rosanne Sies
Eindredactie: Judith van de Hulsbeek
Hormoonverstorend bestrijdingsmiddel wordt verboden
4 november 2026 16:32
Een veelgebruikt bestrijdingsmiddel met een hormoonverstorende stof mag niet meer worden gebruikt. Dat heeft het College voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen en biociden (Ctgb) besloten.
Het gaat om de schimmelbestrijder Pitcher van de producent Adama die veel in de land- en tuinbouw wordt gebruikt. Dit product bevat de stof fludioxonil, die schadelijk is voor mensen, dieren en natuur.
21.000 kilo
Fludioxonil is hormoonverstorend, zo concludeerde het Europese Agentschap voor Voedselveiligheid (EFSA) in een onderzoek van 2024. Hormoonverstorende bestrijdingsmiddelen zijn sinds 2009 in de Europese Unie niet toegestaan.
Het intrekken van het gewasbeschermingsmiddel door Ctgb komt na een rechterlijke uitspraak afgelopen zomer. De rechter oordeelde dat Pitcher niet toegelaten had mogen worden en dat het middel daarom zo snel mogelijk van de markt moet verdwijnen.
Een woordvoerder van Ctgb laat weten dat met de kennis van nu het middel niet zou zijn toegelaten. "Het gebeurt zelden dat de toelating van middelen na een herbeoordeling wordt ingetrokken."
Deze zaak werd aangespannen door milieuorganisatie Pesticide Action Network (PAN). Sjoerd van de Wouw, onderzoeker bij PAN, vindt dat de intrekking "bizar lang" heeft geduurd. "Pas vanaf 2018 wordt beoordeeld of stoffen hormoonverstorend zijn of niet. Maar toen was fludioxonil al toegelaten op de markt en kwam er pas in 2024 een inhoudelijke beoordeling."
De organisatie wijst erop dat er naast Pitcher nog 23 andere bestrijdingsmiddelen met fludioxonil in Nederland worden gebruikt. "Het is een breed gebruikt middel", zegt Van de Wouw.
Een woordvoerder van Ctgb geeft aan dat hormoonverstoring sinds vorig jaar onderdeel is van de beoordeling van middelen. Deze procedure was gericht op Pitcher, zegt de woordvoerder. Daarom heeft de intrekking betrekking op dat specifieke product. "Er wordt bestudeerd wat deze uitspraak betekent voor de toelating van andere producten."
Per jaar wordt zo'n 21.000 kilo fludioxonil in Nederland gebruikt. Bijvoorbeeld bij dompelbehandeling van bloembollen en knollen en bij de teelt van vaste planten en bloemisterijgewassen. "Met name boeren en omwonenden van landbouw worden veel aan dit middel blootgesteld", zegt Van de Wouw.
300 producten
Maar er zijn ook restanten teruggevonden op allerlei groenten en fruit. In een analyse van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) is fludioxonil op meer dan 300 van de ruim 2200 geteste producten teruggevonden; van aardappelen en aardbeien tot tomaten en druiven. "Van de hormoonverstorende stoffen wordt fludioxonil het meest op groenten en fruit teruggevonden als restant", zegt Van de Wouw.
"Bij consumptie vormt het vooral een risico voor zwangere vrouwen en jonge kinderen", zegt Van de Wouw. Hij wijst daarbij op een breed scala aan risico's. "Allerlei kankers, parkinson, astma, allergieën en hart- en vaatziekten", zegt Van de Wouw.
De producent van Pitcher is om een reactie gevraagd. "We waren niet direct betrokken bij de rechtszaak tussen PAN en Ctbg. Dus we nemen kennis van de uitspraak en zullen ons daarbij neerleggen", zegt Jan-Willem van der Klugt, bloembollenmanager bij Adama.
Het gebruik van Pitcher is vanaf mei 2027 verboden.