Instellingen voor mensen met dementie worstelen met opendeurenbeleid
23 maart 2026 07:00
Even een ommetje maken wanneer je wilt, moet ook kunnen voor mensen met dementie, zo staat in de Wet zorg en dwang. Toch worstelen veel zorginstellingen nog altijd met dit zogenoemde opendeurenbeleid, blijkt uit een rapport van de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ).
De inspectie deed het afgelopen jaar een steekproef onder 35 verpleeghuizen. In totaal zijn 113 zorginstellingen bezocht, waaronder ook afdelingen in de ggz, jeugdzorg en gehandicaptenzorg. Veel deuren zijn nog altijd dicht.
Instellingen zijn bang dat bewoners in gevaarlijke situaties terechtkomen of niet meer terugkeren. Afgelopen winter overleden onder meer in Soest, Harderwijk en Zevenaar bewoners met dementie in de vrieskou. Volgens de inspectie gebeurt dit zelden en zou die angst geen doorslaggevende rol moeten spelen. "Vrijheid en kwaliteit van leven wegen zwaarder dan absolute veiligheid, ook voor kwetsbare groepen."
Onveilige situaties
IGJ hoort vaak andere redenen zoals bouwkundige bezwaren of onveilige verkeerssituaties voor de deur. Aanpassingen kosten geld en wegens bezuinigingen niet altijd mogelijk. Toch heeft de IGJ daar geen begrip voor. "Beperkingen of verplichtingen opleggen moet per persoon worden bekeken. Het is een kwestie van goede, persoonsgerichte zorg."
Toch vinden familieleden van bewoners vaak veiligheid belangrijker dan de vrijheid en de kwaliteit van leven.
Wet zorg en dwang
De Wet zorg en dwang is zes jaar geleden ingevoerd en regelt hoe zorginstellingen omgaan met zorg waar de cliënt niet mee instemt. De wet legt verplichtingen op aan zorgaanbieders en beschermt de rechten van cliënten. Beperkingen zijn alleen toegestaan als iemand een gevaar vormt voor zichzelf of anderen. Familie kan als vertegenwoordiger optreden, maar heeft niet het laatste woord.
Hoewel het beleid in 2020 al ingevoerd moest zijn, kregen instellingen uitstel door de coronapandemie. In 2024 riep de inspectie al op tot uitvoering, maar twee jaar later gebeurt er nog weinig.
Toch blijkt handhaving een grijs gebied. "Verscherpt toezicht of een berisping leggen we alleen op als we er geen vertrouwen in hebben dat een zorgaanbieder zichzelf verbetert. We dwingen liever verbetering af."
Ook worden nog geen boetes uitgedeeld als het toch misgaat. De inspectie beoordeelt of de instelling lessen leert voor de toekomst. "Maar zo'n les kan niet zijn dat alle deuren weer op slot gaan."
Maatwerk
Sommige instellingen experimenteren met technologie, zoals camera's met gezichtsherkenning of persoonlijke polsbandjes waarbij de deuren wel voor de een opengaan, maar niet voor de ander.
Volgens Brenda Frederiks, gezondheidsjurist van Amsterdam UMC, zit het probleem vooral in de manier van denken: "Bewoners mogen niet naar buiten, tenzij het veilig wordt geacht. Dat moet juist andersom zijn. Iedereen mag naar buiten, tenzij er een duidelijke reden is om dat te beperken. Het gaat hier om mensenrechten."
Vaak bestaan er te veel aannames over wat mensen met dementie doen, zegt Frederiks. "Slechts een enkeling rent weg, de meesten gaan bij de voordeur staan of op een bankje dichtbij zitten."
Verzorgenden zeggen tegen de NOS dat het makkelijker gezegd is dan gedaan: het personeelstekort beperkt de tijd voor maatwerk. Ook voelen zij zich sterk verantwoordelijk voor bewoners en moeten ze verantwoording afleggen aan familie.
Beroepsvereniging V&VN voor verpleegkundigen en verzorgenden vindt vrijheid als uitgangspunt van de wet goed, maar zegt ook dat de wet verbeterd moet worden: "De wet is moeilijk uitvoerbaar voor professionals en de emotionele impact voor iedereen is gigantisch als er iets met een bewoner gebeurt."
Volgens gezondheidsjurist Frederiks is een cultuuromslag nodig, maar die gaat meestal langzaam.
Vitale tuinen
Psycholoog en onderzoeker Melanie van der Velde promoveerde op zogenoemde vitale tuinen bij zorginstellingen. Van der Velde benadrukt de positieve effecten van het naar buiten kunnen: "Het gaat over de kwaliteit van bestaan, waar wil je nog voor wakker worden? Voor sommige mensen is dat naar buiten gaan. Er wordt vaak vooral ingezet op veiligheid en minder op vrijheid. Maar hoe veilig is het als iemand altijd binnen is, daardoor boos of gespannen raakt en misschien anderen en zichzelf in gevaar brengt?"
Van der Velde benadrukt dat er wel degelijk plekken zijn waar een grote welwillendheid is, maar er blijven uitdagingen: "Je moet niet alleen de tuin geschikt maken, ook de toegang tot de tuin en de route ernaartoe. En het allerbelangrijkste is toch wel het zorgteam erop trainen."
Vliegtuig botst met voertuig op LaGuardia in New York, luchthaven gesloten
23 maart 2026 06:45
Een vliegtuig van Air Canada Express heeft bij een landing op het LaGuardia-vliegveld in New York een grondvoertuig geraakt. Het incident leidde tot een tijdelijke sluiting van de luchthaven, meldt de vliegtuigtracker Flightradar24.
Het is niet meteen duidelijk of er gewonden zijn gevallen bij het incident.
Het betrof een CRJ-900 toestel dat vanuit Montreal was aangekomen. De botsing gebeurde met een snelheid van ongeveer 39 kilometer per uur. Het vliegtuig was van Jazz Aviation, de regionale partner van Air Canada.
De Amerikaanse luchtvaartautoriteit FAA heeft alle vliegtuigen op de luchthaven tot zeker 06.30 uur Nederlandse tijd aan de grond gehouden, blijkt uit een melding van de toezichthouder. De kans dat dit wordt verlengd, is groot, zei toezichthouder daarbij. Het is niet duidelijk of dit al is gebeurd.
Schade aan het vliegtuig
De website van LaGuardia gaf aan dat aankomende vluchten omgeleid werden naar andere luchthavens of terugkeerden naar hun vertrekpunt. Persbureau Reuters meldt dat de luchthaven in een aparte melding aan piloten heeft aangegeven dat de luchthaven tot in de middag gesloten blijft.
Op sociale media circuleren onbevestigde beelden waarop schade aan de neus van het vliegtuig te zien is, terwijl het toestel scheef omhoog lijkt te kantelen.
Wekdienst 23/3: Kamerdebat EU-migratiepact • Uitspraak hoger beroep femicidezaak
23 maart 2026 06:21
Goedemorgen! De Tweede Kamer discussieert vandaag over het nieuwe Europese migratiepact en de verdachte van het neerschieten van een vrouw en haar moeder in Zwijndrecht hoort de uitspraak in het hoger beroep in zijn zaak.
Het weer: vandaag schijnt de zon flink. Er is echter ook sluierbewolking en in het binnenland ontstaan vanmiddag stapelwolken. De noord- tot noordoostenwind waait zwak tot matig en het wordt 11 graden in het noorden tot 15 graden dieper landinwaarts.
Ga je vandaag op pad? Hier vind je het overzicht van de files en wegwerkzaamheden en hier de situatie op het spoor.
Wat kan je vandaag verwachten?
Wat heb je gemist?
Het klimaat is meer uit balans dan ooit eerder is waargenomen, zegt de Wereld Meteorologische Organisatie. In hun jaarlijkse rapport stellen de onderzoekers dat de aarde nog nooit zo veel warmte vasthield als in 2025. De negatieve gevolgen voor bijvoorbeeld oceanen, zullen nog honderden jaren merkbaar zijn.
De balans is ver te zoeken, zeggen de experts van de WMO. De concentratie broeikasgassen ligt nu op het hoogste niveau in zeker 800.000 jaar.
Ander nieuws uit de nacht:
En dan nog even dit:
Sinds de spanningen over de toekomst van Groenland heeft de NAVO de aanwezigheid in het Noordpoolgebied flink opgeschroefd. Tienduizenden NAVO-militairen gingen erheen. Onder meer naar IJsland, dat een unieke strategische positie heeft bij de poolcirkel.
Correspondent Rolien Créton ging er kijken:
Fijne dag!
Ambulances van joodse hulporganisatie in brand gestoken in Londen
23 maart 2026 05:52
In Londen zijn vannacht vier ambulances van een Joodse hulporganisatie in brand gestoken en uitgebrand. De politie spreekt van een antisemitische haatmisdaad.
De ambulances werden gebruikt door de organisatie Hatzola, een non-profitorganisatie die medische noodhulp verleent in de wijk Golders Green, waar veel joodse Britten wonen.
Op X zijn ongeverifieerde beelden te zien van gemaskerde mannen die een brandbare vloeistof over de voertuigen gieten. De politie neemt de zaak hoog op en is op zoek naar de daders.
Meteorologen: aarde houdt meer warmte vast dan ooit, gevolgen nog eeuwen voelbaar
23 maart 2026 05:01
Het klimaat op aarde is meer uit balans dan ooit is waargenomen, stelt de Wereld Meteorologische Organisatie (WMO) in een jaarlijks rapport. Wetenschappers meten hoeveel warmte de aarde opneemt én weer afgeeft. Nog niet eerder zagen zij dat de aarde zoveel warmte vasthield als in 2025. Sommige van de negatieve gevolgen daarvan, bijvoorbeeld op oceanen, zullen nog honderden jaren - potentieel zelfs duizenden - merkbaar zijn.
"De staat van het wereldwijde klimaat beleeft een noodtoestand", zegt secretaris-generaal Guterres van de Verenigde Naties. "Alle belangrijke klimaatmaatstaven knipperen rood."
Het wereldwijde VN-netwerk van meteorologen waarschuwt al jaren voor de steeds heftigere gevolgen van de opwarming van de aarde, maar neemt voor het eerst de metingen van de zogeheten energie-onbalans van de planeet mee. Dat is het groeiende verschil tussen de hoeveelheid energie die vanaf de zon naar de aarde komt, en de hoeveelheid energie die de aarde daar vervolgens weer van uitstraalt.
In een stabiel klimaat zijn die in- en uitstroom van energie ongeveer gelijk. De mens stoot echter zoveel broeikasgassen uit, met name door fossiele brandstoffen te verbranden, dat die balans nu ernstig verstoord is. Inmiddels ziet de WMO dat de concentratie broeikasgassen op het hoogste niveau ligt in zeker 800.000 jaar. Door die gassen houdt de aarde steeds meer energie vast, wat dus betekent dat de planeet steeds meer opwarmt.
Dat vasthouden van die energie werkt zo:
De energie-onbalans wordt sinds 1960 gevolgd door de WMO en zeker in de afgelopen 20 jaar is het verschil hard toegenomen. 2025 was tot dusver het hoogtepunt, aldus de WMO.
Vorig jaar was niet het warmste jaar, maar komt wel in de buurt:
"Menselijk handelen verstoort de natuurlijke balans steeds meer, en we zullen de komende honderden en duizenden jaren moeten leven met de consequenties daarvan", zegt WMO-secretaris-generaal Celeste Saulo. "Op dagelijkse basis is ons weer al extremer geworden. In 2025 leidden hittegolven, bosbranden, droogte, tropische cyclonen, stormen en overstromingen tot duizenden doden." Miljoenen mensen werden getroffen.
De oceanen absorberen 91 procent van de overtollige warmte, wat de gevolgen op land tempert. 5 procent van de energie wordt op land geabsorbeerd en slechts 1 procent van de opwarming komt in de atmosfeer. De mens voelt dus maar een klein deel van de daadwerkelijke opwarming.
Dat de oceanen flinke klappen opvangen, blijkt ook wel uit de metingen van de WMO. In de afgelopen 9 jaar werd ieder jaar een nieuw warmterecord gevestigd. De gevolgen voor de oceanen zijn dan ook groot: ecosystemen staan ernstig onder druk en er gaat veel biodiversiteit verloren. Ook vormt de opwarming van het water een motor voor tropische stormen.
Veel van de energie wordt geabsorbeerd door de oceanen:
Los van warmte, absorbeert de oceaan ook veel van de CO2 die mensen uitstoten, al wordt dat wel minder door klimaatverandering. Tegelijk reageert CO2 met het water, wat ertoe leidt dat de zee steeds verder verzuurt en schade toebrengt aan het leven in de oceaan.
Ook de andere conclusies lijken veel op waarschuwingen die de WMO en andere klimaatexperts al vaker hebben geuit. Zo heeft de WMO samen met andere VN-organisaties informatie toegevoegd over de impact van extreem weer op bijvoorbeeld de wereldwijde voedselvoorziening en vluchtelingenstromen. Weersextremen treffen volgens de WMO miljoenen mensen, en kosten vele miljarden.
Daarnaast wordt hittestress beschreven als een groeiend probleem. Meer dan een derde van de wereldwijde beroepsbevolking, zo'n 1,3 miljard mensen, loopt ieder jaar het risico op het werk te worden blootgesteld aan dit soort hitterisico's. Tegelijk ziet de WMO dat slechts de helft van de landen een waarschuwingssysteem heeft voor hitte, en nog minder landen nemen informatie over hitte standaard mee in het gezondheidsbeleid.
Gletsjersmelt
Ook over de effecten van de opwarming op zee-ijs en gletsjers rapporteert de WMO. De trend waarbij steeds meer gletsjerijs afsmelt, zette afgelopen jaar door. Zeker in IJsland en Noord-Amerika smolt afgelopen jaar uitzonderlijk veel gletsjerijs.
Zee-ijs komt ook aan bod in het 'Staat van het wereldwijde klimaat'-rapport van de WMO. Zo lag de gemiddelde hoeveelheid zee-ijs in het Noordpoolgebied op het laagste of op één na laagste niveau, afhankelijk van welke gegevens je bekijkt. Voor Antarctisch zee-ijs was dat het op twee na laagst, met alleen 2023 en 2024 als jaren met minder ijs.
'Zeker 17 doden na luchtaanval regeringsleger op klooster in Myanmar'
23 maart 2026 04:28
In het noorden van Myanmar zijn afgelopen vrijdag bij een luchtaanval van het regeringsleger zeker 17 mensen gedood, zo is nu naar buiten gekomen. Doelwit van de aanval was een kloostercomplex in Katha, in de regio Sagaing, meldt de onafhankelijke mediaorganisatie Democratic Voice of Burma (DVB).
In het klooster werden volgens DVB gezinnen opgevangen die zijn gevlucht voor de burgeroolog tussen het regeringsleger en verschillende verzetsbewegingen. Ooggetuigen zeggen tegen DVB dat er op het moment van de luchtaanval niet in de buurt van het klooster werd gevochten.
Geen medicijnen
Bij het bombardement raakten zeker 20 mensen gewond. Er zou een groot gebrek aan medicijnen zijn om de gewonden te behandelen.
In het gebied vecht het Kachin-onafhankelijkheidsleger tegen regeringstroepen. Onder meer vanwege de beperkte internettoegang komt er nauwelijks nieuws over die gevechten en de gevolgen daarvan voor de burgerbevolking naar buiten.
Het gaat slecht met de mensenrechten in Myanmar. De junta gebruikt na de coup in 2021 veel geweld en treedt hard op tegen verzet. Volgens de VN heeft bijna een derde van de Myanmarese bevolking humanitaire hulp nodig en hebben meer dan 12 miljoen mensen te maken met honger. Al ruim 3,5 miljoen mensen zijn ontheemd, omdat ze door aanvallen van het leger verdreven zijn uit hun huis.