Einde aan dodelijke ebola-epidemie in Congo niet in zicht: waarom bestrijding lastig is
15 november 2026 11:38
Het is de op een na grootste ebola-uitbraak ooit en de dodelijkste die de Democratische Republiek Congo ooit heeft gekend. Vandaag is het precies een half jaar geleden dat de virusziekte voor het eerst opdook in het oosten van het land.
Sinds het begin van de uitbraak zijn 11.000 mensen besmet geraakt en zijn bijna 5500 mensen aan ebola overleden, waardoor veel kinderen alleen achterblijven. En die getallen zijn pas het topje van de ijsberg, vrezen experts. Veel patiënten zijn niet in beeld. Hoe valt deze ebola-epidemie in te dammen?
Geopolitieke instabiliteit, wantrouwen onder de bevolking, moeizaam contactonderzoek en een zwak gezondheidssysteem: samen maken ze de regio kwetsbaar voor verdere verspreiding van het ebolavirus. Bovendien gaat het om een zeldzame ebolavariant: de Bundibugyo-variant. Hoewel er volop wordt getest, bestaan er nog geen vaccins die besmetting met deze variant kunnen voorkomen of medicijnen die sterfte door ebola kunnen afremmen.
De Belgische infectioloog Laurens Liesenborghs is anderhalve week geleden teruggekeerd uit de brandhaarden in de provincies Noord-Kivu en Ituri. De ebola-uitbraak begon in die laatste afgelegen regio, maar heeft zich inmiddels naar acht van de 26 Congolese provincies verspreid.
"De epidemie breidt zich als een olievlek uit en flakkert als een bosbrand op in andere provincies", zegt Liesenborghs. Zijn verwachting is dan ook het nog maanden zal duren voordat de uitbraak onder controle is.
Het risico op een wereldwijde ebola-uitbraak is laag, zei de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) eerder. En mocht iemand het virus meenemen naar Europa, zijn ziekenhuizen daar goed voorbereid om besmette patiënten op te vangen, zegt Liesenborghs.
Maar buurlanden van Congo met een slecht functionerende gezondheidssysteem lopen wel een groot risico, zoals Zuid-Sudan en de Centraal-Afrikaanse Republiek (CAR). In Zuid-Sudan worden in samenwerking met de WHO al voorbereidingen getroffen om ebola-patiënten op te vangen. Eerder dook ebola al op in Kenia, Uganda en Nigeria.
"Hoe zwakker de gezondheidszorg en hoe kwetsbaarder de politieke instituties van een land zijn, hoe vatbaarder het land is voor een ebola-uitbraak", zegt Liesenborghs. "Maar als je er vroeg bij bent, kun je de uitbraak ook snel onder controle krijgen."
In dit artikel leggen we uit wat ebola precies is:
Door patiënten en hun contacten op te sporen, te isoleren en te behandelen, is deze epidemie in te dammen, zegt epidemioloog en microbioloog Amrish Baidjoe van Artsen zonder Grenzen. Maar een ander belangrijk wapen in de strijd is ook een vaccin.
Begin deze maand gaf de WHO toestemming om twee nieuwe ebolavaccins te testen binnen bestemmingshaarden in Congo. De vaccins hadden eerder dierproeven en testen op mensen positief doorstaan.
Dat betekent niet dat deze vaccins meteen op grote schaal worden ingezet. Ze worden dus eerst verder getest en moeten positieve resultaten laten zien, zegt Baidjoe.
Sterftecijfer
Een ander argument is dat kinderen onder de twaalf jaar niet mogen deelnemen aan de testen naar de twee vaccins. "Terwijl bijna één op de drie patiënten een kind is", zegt Baidjoe.
Dat is niet zo vreemd, zegt Liesenborghs: zo'n 48 procent van Congolezen is onder de 15 jaar. "Kinderen sterven inderdaad sneller, maar de meerderheid van de besmette mensen blijft volwassenen. Zij geven het ook iets vaker door, omdat ze meer in contact zijn met anderen."
Een extra uitdaging is dat vaccins voortdurend gekoeld bewaard moeten blijven. Dat de gebieden waar ebola is uitgebroken moeilijk bereikbaar of onveilig zijn door de aanwezigheid van gewapende milities, maakt het werk er niet makkelijker op. Bovendien is volgens Artsen zonder Grenzen miljoenen euro's aan hulpgeld voor de bestrijding van ebola verdwenen.
Afrika-correspondent Elles van Gelder reisde afgelopen september af naar een epicentrum van de uitbraak in Oost-Congo:
Op basis van verhalen en ervaringen lijkt ook het bestaande Ervebo-vaccin aan te slaan. Artsen zonder Grenzen ziet dat gevaccineerde mensen minder ernstig ziek lijken te worden en minder vaak lijken te overlijden dan niet-gevaccineerde patiënten.
Het vaccin werd eind 2019 goedgekeurd en is effectief tegen de Zaïre-variant. Ook kinderen vanaf één jaar kunnen ermee worden ingeënt, zegt Baidjoe. "We zien dat Congolezen die bij eerdere uitbraken met dit vaccin zijn ingeënt, betere ziekte-uitkomsten hebben. Dat betekent dat ze minder kans hebben om te overlijden of minder ernstig ziek worden."
Of het vaccin daadwerkelijk bescherming biedt tegen Bundibugyo, moet nog verder worden onderzocht. Maar het kan "iets" helpen zegt Baidjoe.
Tegelijkertijd werkt Liesenborghs aan onderzoek naar medicijnen tegen deze ebolavariant. Inmiddels nemen zo'n 900 patiënten deel aan de studie. Het is nog te vroeg om vast te stellen hoe effectief ze zijn en wanneer ze breder kunnen worden ingezet, omdat daarvoor veel meer proefpersonen nodig zijn.
'Zorgelijk'
De uitbraak gaat inmiddels snel en is wijdverspreid in moeilijk bereikbare gebieden, dat het bijna niet te overzien valt. Slechts één op de tien patiënten die in een ziekenhuis terechtkomt, is volgens Liesenborghs bekend bij de gezondheidsdiensten. "De andere negen zijn dat niet. Dat is zorgelijk en geeft een vertekend beeld van de omvang van de uitbraak, die waarschijnlijk veel meer mensen treft dan we denken."
Meerdere Nederlandse sites verspreidden malware via advertenties
15 november 2026 11:36
Niet alleen voetbalsite VI, ook andere Nederlandse sites blijken via advertenties een kwaadaardige code te hebben verspreid onder gebruikers. Ook onder meer actualiteitenwebsite GeenStijl, Autoblog.nl, techplatform Bright en wetenschapssite Scientias melden gedupeerd te zijn. "Serieus slecht nieuws", noemt GeenStijl het.
In totaal waarschuwen zeker dertien Nederlandse sites en één Belgische hun bezoekers voor de gevolgen van de tekortkoming in de beveiliging. Ook sportsites als Bicycling en Runner's World en lifestyletitels Men's Health en Women's Health waarschuwen gebruikers, net als BabyBytes, VoetbalPrimeur en VoetbalNieuws.
Het gaat om schadelijke software die derden via het advertentiesysteem van de sites bij gebruikers konden installeren. De sites melden dat reclamebureau NextDay het veiligheidslek inmiddels heeft gedicht.
Oude iPhones
Het gevaar treft gebruikers die tussen 1 en 3 november of op 11 november de sites bezochten met een oudere iPhone of zonder de laatste update. "Heeft u na 11 maart 2026 en vóór uw bezoek nog een update uitgevoerd, dan liep u door deze code naar verwachting geen verder risico", stelt de waarschuwingstekst.
Bij mensen die wel zijn getroffen bestaat de kans dat er persoonlijke gegevens zijn buitgemaakt. Zo hebben de hackers mogelijk toegang gehad tot berichten, foto's, contacten en opgeslagen wachtwoorden. Ook zullen zij hebben kunnen zien wat de IP-adressen waren van bezoekers, welke pagina's zij bezochten, waar ze vandaan kwamen en telefooninformatie als taalinstellingen en het besturingssysteem.
Volgens de sites is duidelijk dat er gegevens zijn doorgestuurd naar de cybercriminelen. Het valt echter niet per individuele gebruiker vast te stellen of de kwaadaardige code daadwerkelijk is geladen en welke gegevens er dan zijn doorgestuurd. Ook is niet bekend of er inderdaad individuele telefoons zijn overgenomen.
Updaten, wachtwoorden aanpassen
Gebruikers die mogelijk slachtoffer zijn geworden, wordt geadviseerd onmiddellijk de software van hun toestel bij te werken. Daarmee wordt de kwetsbaarheid verkleind, maar wordt schade van eerdere aanvallen niet ongedaan gemaakt.
Daarom is het ook raadzaam wachtwoorden van bijvoorbeeld mail, Apple-account en bankrekening te veranderen. Cryptotegoeden zouden kunnen worden overgemaakt naar een nieuw account.
Het is aan te raden de wijzigingen door te voeren vanaf een apparaat dat zeker niet gehackt is. Gebruikers moeten ook oppassen met berichten die ze de komende tijd krijgen waarin om meer informatie wordt gevraagd. Die zouden afkomstig kunnen zijn van de daders.
Android geen probleem
Advertentiebedrijf NextDay zegt op de eigen site actief te zijn voor ruim 150 websites met in totaal 12 miljoen bezoekers per maand. Het is niet duidelijk hoeveel van die sites zijn geraakt door de hack. Ook is niet bekend hoeveel gebruikers precies zijn getroffen.
Android-telefoons, iPads en andere computers lopen geen gevaar door de malware.
Doodstraf voor plegers fatale aanslag op kerk Jordanië
15 november 2026 10:48
In Jordanië zijn drie mannen veroordeeld tot de doodstraf voor het plegen van een aanslag op een Grieks-orthodoxe kerk, vorige maand. Dat staat in het vonnis van de rechtbank voor staatsveiligheid, melden staatsmedia. Bij de aanslag vielen negen doden en raakten tientallen mensen gewond.
Op 23 oktober openden de drie mannen het vuur op mensen die een begrafenis bijwoonden in een kerk in de stad Karak, zo'n 90 kilometer ten zuiden van de hoofdstad Amman. Het was de dodelijkste aanslag op de christelijke minderheid in het land in tientallen jaren.
De aanslagplegers, twee broers en hun schoonbroer, maakten zich na het incident uit de voeten en werden drie dagen later aangehouden na een vuurgevecht met de veiligheidsdiensten. Daarbij raakten ze alle drie gewond.
Niet opgeëist door terroristische organisatie
De drie zijn veroordeeld voor "het plegen van terroristische daden". De Jordaanse autoriteiten omschreven de mannen als volgers van een extremistische ideologie, maar verklaarden dat ze niet verbonden waren aan een georganiseerde terreurgroep. De aanslag werd ook niet opgeëist door een terroristische organisatie.
Een dag na de arrestatie van de drie mannen voerde Jordanië desalniettemin luchtaanvallen uit tegen militante groeperingen in het zuiden van Syrië. Dat werd een vergeldingsactie genoemd tegen Islamitische Staat. De Syrische autoriteiten betwistten de lezing van Jordanië dat de aanslag was gecoördineerd in samenspraak met Syrië en maakten melding van burgerdoden.
De mannen kunnen nog in beroep gaan tegen de uitspraak van de rechtbank.
Driekwart van de gemeenten geeft geen ontheffing voor afsteken vuurwerk
15 november 2026 10:23
Het overgrote deel van de Nederlandse gemeenten geeft voor de komende jaarwisseling geen enkele ontheffing voor het afsteken van vuurwerk. Dat blijkt uit een rondgang van de NOS en de regionale omroepen. Het gaat om zeker driekwart van de gemeenten. Van de overige gemeenten staan sommige daar wel voor open, maar het is nog niet duidelijk of de ontheffingen ook daadwerkelijk worden verleend.
Met een ontheffing mogen mensen ondanks het vuurwerkverbod toch vuurwerk afsteken. Gemeenten gaan dus verschillend om met aanvragen. Zo geven bijvoorbeeld tien van de twaalf Drentse gemeenten de mogelijkheid ontheffingen aan te vragen, maar kan in de provincie Utrecht geen enkele aanvraag worden ingediend. Ook in Limburg, Gelderland, Brabant, Noord- en Zuid-Holland, Overijssel en Zeeland worden weinig ontheffingen verleend.
Wanneer gemeenten wel een ontheffing geven, moeten aanvragers aan strenge, landelijke regels voldoen. Zo kunnen alleen verenigingen of stichtingen met een duidelijke lokale binding, zoals een buurtvereniging of sportclub, een aanvraag doen. Daarnaast moet er onder meer een veiligheidsplan liggen waarin de aanvragers rekening houden met vaste veiligheidsafstanden en mag er alleen tussen 18.00 uur op oudejaarsdag en 02.00 uur op nieuwjaarsochtend worden afgestoken. Maximaal 200 kilo F2-siervuurwerk is daarbij toegestaan.
Strikt nulbeleid
Hoewel deze landelijke regels bestaan, mag een burgemeester zelf bepalen of een ontheffing wordt gegeven. Dat geldt dus ook voor aanvragers die aan de regels kunnen voldoen.
"Gemeenten kunnen er namelijk dit jaar ook voor kiezen om een strikt nulbeleid te hanteren", zegt Annemarie Drahmann. Ze is hoogleraar bestuursrecht bij de Universiteit Utrecht. "Of een gemeente ook mag beslissen om nóóit meer ontheffingen af te geven, is niet vanzelfsprekend. Dat staat namelijk op gespannen voet met het doel van de wet."
"Op dit moment kiezen gemeenten voor een tijdelijke stop, omdat de richtlijnen en beoordelingscriteria rondom de wet nog niet af zijn. Hoewel het niet de schoonheidsprijs verdient dat een wet al in werking treedt terwijl gemeenten nog niet klaar zijn om aanvragen te beantwoorden, is dat niet in strijd met de regels."
Vuurwerkliefhebbers zijn niet blij met de situatie zoals die nu is. "Ik heb het gevoel dat mij een hobby is afgepakt, ik voel me opgelicht. Het lijkt een maatregel voor de bühne, omdat de overheid de risico's niet wil dragen", zegt Ruben van Wijk. Hij wilde proberen een ontheffing te krijgen in Alphen aan den Rijn, maar het werd hem duidelijk dat de gemeente dat niet zou accepteren.
"Nadat bekend was geworden dat Alphen aan den Rijn geen ontheffingen verleent, vroeg ik me af of er daadwerkelijk onderzocht is wat de voors en tegens zijn van het afgeven van een ontheffing. Volgens mij hoeft een ontheffing niet ingewikkeld te zijn, maar ze zeggen dat het niet te regelen is."
De gemeente Alphen aan de Rijn laat weten dat er onvoldoende toezicht kon worden georganiseerd op de naleving van de regels bij ontheffingen. De gemeente spreekt van "een nieuwe taak en beperkte voorbereidingstijd". Dat geldt voor meer gemeenten, zegt de Vereniging van Nederlandse Gemeenten.
Vuurwerkliefhebber Ruud Vlemmix uit Breda vindt dat geen goede reden. "De overheid mag de deur niet simpelweg op slot gooien omdat ze geen tijd hadden om regels uit te werken. De landelijke wetgeving verplicht gemeenten juist om aanvragen voor georganiseerd vuurwerk altijd individueel en inhoudelijk te beoordelen."
De Alphense Van Wijk gaat dit jaar zelf geen vuurwerk meer afsteken. "Ik ga, hoe triest ook, met mijn vrouw en onze hond in een hutje op de hei zitten."
Vuurwerk op het sportterrein
Er zijn dus ook gemeenten waar verenigingen wél een ontheffing kunnen aanvragen. Jan Hoekstra is voorzitter van Dorpsbelangen in het Friese dorp Reahus, in de gemeente Súdwest-Fryslân. Zijn aanvraag werd goedgekeurd.
"Wij doen al jaren een gezamenlijk vuurwerkmoment rond de jaarwisseling op het plaatselijke sportterrein", legt hij uit. Op advies van de gemeente heeft Dorpsbelangen dit jaar dus een ontheffing gevraagd.
"We hebben een bijeenkomst gehad waarin bewoners beloofden dat ze zich aan de afspraken houden wat betreft hoeveelheid, locatie en afstand tot het publiek. Dat zijn regels die we altijd al hadden en hier en daar wat hebben aangescherpt, dat hebben we nu in een ontheffing gegoten."
Canadese soldaat bezweken aan brandwonden, maand na inferno op oefenterrein
15 november 2026 07:27
Bijna een maand na de verwoestende brand op een militair oefenterrein in Canada is een vijfde militair bezweken aan zijn verwondingen. Soldaat Douglas Dal Bianco overleed in een ziekenhuis in Ontario.
Het ging op 17 oktober mis bij een oefening op de basis Wainwright, bij de stad Edmonton. Bij het trainen met scherpe munitie vatte het struikgewas vlam. Doordat een felle wind het vuur razendsnel aanwakkerde, werden ruim tachtig manschappen overvallen door de brand.
Vier militairen, in de leeftijd van 19 tot 26, stierven ter plekke. 48 mensen werden in het ziekenhuis opgenomen. Van hen worden er nog 24 behandeld.
De brand was volgens premier Carney een van de grootste tragedies die Canada ooit in vredestijd hebben getroffen. Er is inmiddels een onderzoek gestart naar de vraag hoe de situatie zo snel uit de hand kon lopen.
Crisisoverleg D66, VVD en CDA vanochtend verder in Hilversum
15 november 2026 07:15
De leiders van de drie coalitiepartijen praten vanmorgen verder op landgoed De Zwaluwenberg in Hilversum over de vertrouwenscrisis binnen het kabinet. De zes hoofdrolspelers zitten weer bij elkaar voor crisisoverleg.
Premier Jetten sprak gisteren eerst alleen met de vicepremiers Yesilgöz (VVD) en Van den Brink (CDA). Later sloten ook fractievoorzitters Paternotte, Brekelmans en Bontenbal zich daarbij aan. Na het avondeten is iedereen naar huis gegaan, maar er was dus voldoende aanleiding om de draad vandaag weer op te pakken.
Het overleg is nodig om de verstoorde relaties binnen het kabinet te bespreken. Die ontstonden doordat D66 en CDA met hulp van Pro en andere linkse partijen een aangepast belastingplan door de Tweede Kamer wisten te krijgen. Dat werd donderdag met de kleinst mogelijke meerderheid door het parlement aangenomen, tot grote woede van coalitiegenoot VVD.
Doorstart?
Het leek er lange tijd op dat het kabinet door die manoeuvre dezelfde dag nog zou klappen, maar na urenlang overleg wist premier Jetten af te spreken dit weekend verder te praten. Hij zei daarbij voor "een serieuze doorstart" open te staan. "Als het om geld gaat, zijn het een ingewikkelde paar maanden geweest. Dat vraagt ook met elkaar even goede herbezinning hoe we dat vertrouwen kunnen herstellen."
VVD-leider Yesilgöz zei nog diezelfde avond dat daar wel een grote koerswijziging voor nodig is. Ze noemde het minderheidskabinet, dat nog geen jaar geleden aantrad, "een mislukt experiment" en stelde voor nog een rechtse partij op te nemen in de coalitie, omdat ze vindt dat de coalitiepartners te vaak naar links neigen.
Wat het verdere overleg in Hilversum gisteren heeft opgeleverd, is nog niet bekend. De gesprekken vinden plaats op een afgesloten terrein van Defensie en de partijen betrachten radiostilte tot er conclusies zijn getrokken. Toen de bijeenkomst gisteravond vlak voor 20.00 uur afliep, verlieten de deelnemers het terrein dan ook in geblindeerde auto's, zonder de pers te woord te staan.