Noord-Korea maakt digitale sprong voorwaarts en vergroot zo ook controle op inwoners
1 maart 2026 07:42
Achter gesloten deuren vonden afgelopen week Noord-Korea's belangrijkste politieke vergaderingen plaats. Zoals gebruikelijk kwam er slechts mondjesmaat informatie naar buiten. Toch zijn deskundigen het over een ding eens: het regime lijkt veel vertrouwen te hebben in de economische ontwikkeling van het land. Dat optimisme blijft niet beperkt tot retoriek, maar vertaalt zich in zichtbare veranderingen.
Zo is Noord-Korea bezig aan een digitale transformatie. Nog nooit hadden zo veel Noord-Koreanen toegang tot smartphones, apps en digitale diensten. Die bieden niet alleen ontspanning en gemak, maar creëren ook economische kansen én nieuwe mogelijkheden voor controle.
De digitale ontwikkeling kwam kort na de coronapandemie in een stroomversnelling. Tijdens de pandemie slaagde het regime erin om de grenzen hermetisch te sluiten. Behalve essentiële goederen, zoals voedsel, kwam niks het land meer in, ook geen digitale hardware uit China.
Toen de grenzen later voorzichtig weer opengingen, volgde een onverwachte digitale sprong voorwaarts: software en apps die jarenlang waren ontwikkeld, lagen klaar om op grote schaal te worden uitgerold en geïnstalleerd op nieuwe telefoons.
Bewuste strategie
Volgens onderzoeker Marty Williams, oprichter van NK Tech Lab en specialist in Noord-Koreaanse technologie, telt het land nu minstens 24 smartphonemerken. De toestellen worden vrijwel allemaal in China geproduceerd, maar krijgen in Noord-Korea een eigen merknaam en nationale software.
Apps zijn niet vrij te downloaden via een appstore, zoals elders in de wereld. Wie apps wil installeren, moet daarvoor naar speciale IT-kantoren, verspreid over het hele land. Daar kunnen mensen terecht voor honderden apps die inmiddels beschikbaar zijn, van woordenboeken en games tot streamingdiensten.
Williams, die via Noord-Koreaanse vluchtelingen regelmatig telefoons onderzoekt, ziet hierin een bewuste strategie. "Als het regime buitenlands entertainment wil weren, moet het een gecontroleerd alternatief bieden."
Het brede aanbod aan binnenlandse entertainmentapps moet volgens hem burgers tevreden houden zonder blootstelling aan populair buitenlands entertainment, zoals Zuid-Koreaanse dramaseries en films. De grens met China wordt nog steeds strenger gecontroleerd dan voor de coronapandemie en dus lijkt dit soort smokkelwaar moeilijker de grens over te komen.
Aanpakken van corruptie
De digitalisering wordt ook ingezet om economische processen efficiënter te maken en corruptie te beperken. Zo ontdekte Williams een gezondheidsapp waarin meer dan 3000 producten worden aangeboden, waaronder medicijnen.
Ook zijn digitale voedselbonnen aangetroffen op telefoons. "Zulke systemen bieden de overheid gedetailleerd inzicht in transacties: wie wat verkoopt, koopt en ontvangt wordt nauwkeuriger zichtbaar. En daardoor worden omkoping, corruptie en andere illegale praktijken lastiger", aldus Williams.
Dat deze ontwikkeling structureel is, blijkt uit wetgeving waarin ministeries opdracht kregen om meer overheidsdiensten digitaal aan te bieden. Verdere digitalisering van de economie lijkt een bewuste beleidskeuze, ook omdat dat het regime de gelegenheid biedt om mensen nog meer te controleren.
Surveillance
Terwijl de hardware bijna allemaal uit China komt, ontwikkelt Noord-Korea de software grotendeels zelf. Zo hebben smartphones functies die uit zichzelf screenshots maken, screenshots die gebruikers zelf niet kunnen verwijderen, maar die wel ingezien kunnen worden door de overheid. Het is een duidelijk voorbeeld van hoe digitale innovatie en surveillance hand in hand gaan.
Volgens Williams laat de snelle uitbreiding van smartphones zien dat de overheid vertrouwen heeft in zijn vermogen om het digitale ecosysteem te beheersen. "Noord-Korea zou ook zonder massale smartphoneverspreiding kunnen functioneren, maar kiest er bewust voor technologie toe te laten, zolang die controleerbaar blijft."
Grenzen aan elektriciteit
Toch lijken er grenzen te zijn aan de digitale opmars. Hoewel het land recent een 4G-netwerk heeft uitgerold en digitale toepassingen snel in aantal toenemen, zijn er geen aanwijzingen dat de energieproductie aanzienlijk groeit. Geavanceerde digitale systemen vereisen grote hoeveelheden elektriciteit, wat grootschalige verdere digitalisering mogelijk beperkt.
De digitale revolutie in Noord-Korea toont een paradox: technologie stimuleert economische modernisering en gemak, maar versterkt tegelijk staatscontrole. Het regime lijkt erop te vertrouwen dat modernisering en strakke politieke regie goed te combineren zijn. Misschien heeft het daarin lessen geleerd van buurland en bondgenoot China.
Belastingaangifte kan weer, nu ook meteen werkelijk rendement doorgeven
1 maart 2026 07:26
Het is 1 maart en dat betekent dat sinds middernacht miljoenen mensen weer belastingaangifte moeten doen. Voor de een kan het een leuke boodschap betekenen: ze krijgen geld terug. Een ander krijgt wellicht een minder leuke boodschap en moet bijbetalen.
Dit jaar kunnen mensen voor het eerst in de aangifte hun werkelijke rendement op spaargeld en aandelen invullen. De termijn om aangifte te doen loopt van 1 maart tot 1 mei. Wie om uitstel vraagt, krijgt tot eind augustus de tijd.
Ieder jaar zitten er rond middernacht al mensen klaar om meteen aangifte te doen. Na een paar minuten krijgt de Belastingdienst meestal al de eerste aangifte binnen. In 2023 was dat na een recordtijd van 59 seconden.
Ook vandaag waarschuwde de Belastingdienst in vroege morgen dat de site moeilijk bereikbaar was vanwege het vele verkeer. Wie er niet doorheen komt wordt aangeraden op ander moment belastingaangifte toen doen of het te proberen die de Aangifte-app.
Spaargeld en beleggingen
Ruim zeven miljoen particulieren en 2,5 miljoen ondernemers moeten aangifte doen. Veel gegevens zijn al door de Belastingdienst ingevuld. Die krijgt informatie van allerlei instanties, zoals banken over hoeveel geld je op je rekening(en) hebt staan en van werkgevers over je inkomen en gemeenten over de WOZ-waarde, als je huiseigenaar bent.
Nieuw dit jaar is dat mensen bij het aangeven van de vermogensbelasting in box 3 hun werkelijke rendement kunnen doorgeven. Dat is gunstig, omdat de Belastingdienst rekent met een theoretische winst over grote bedragen aan spaargeld en beleggingen.
Voor spaargeld is dat gemiddeld 1,37 procent rente, bij bezittingen als aandelen gaan ze uit van 5,88 procent. Vervolgens moet je 36 procent van dat fictieve rendement aan vermogensbelasting betalen, maar alleen boven een waarde van 57.684 euro voor een alleenstaande en 115.368 voor een koppel.
Werkelijk of fictief rendement
Mochten die rendementen niet worden gehaald, dan kun je dus meteen je werkelijke rendement doorgeven. Daarvoor heb je dan bijvoorbeeld gegevens van je bank nodig over hoeveel rente je hebt ontvangen. Dat staat in het jaaroverzicht van je bank.
Mocht het werkelijke rendement inderdaad lager zijn, dan hoef je minder vermogensbelasting te betalen. Als het werkelijke rendement toch hoger is dan het fictieve, dan hoef je niet alsnog meer belasting te betalen. De Belastingdienst gaat dan uit van het lagere, fictieve rendement.
Eerder moest je bij veel spaargeld en beleggingen een los formulier bij de belastingaangifte meesturen. De Belastingdienst is dan ook blij met deze samenvoeging. "Dit kan bijvoorbeeld handig zijn voor mensen met veel spaargeld die niet weten welk rendement op hen van toepassing is", zegt Steef Cobben, manager inkomstenbelasting bij de Belastingdienst.
De spaarrente in 2025 schommelde gemiddeld zo tussen de 1,6 en 1,2 procent voor vrij opneembare spaarrekeningen en tussen de 2,2 en 2,8 procent voor deposito's met een vaste looptijd, berekende De Nederlandsche Bank.
Beurs omhoog
De AEX-index, de belangrijkste graadmeter van de Nederlandse beurs, steeg in 2025 met zo'n 8 procent. Dat is dus meer dan het rendement waar de Belastingdienst mee rekent. En bij die 8 procent is uitgekeerd dividend nog niet opgeteld. Bij het berekenen van het werkelijke rendement telt dividend ook mee, naast de stijging van de waarde van aandelen.
De Belastingdienst geeft de optie van het doorgeven van je werkelijke rendement na uitspraken van de hoogste rechter, de Hoge Raad. Die oordeelde dat het rekenen met een fictief rendement voor sommige mensen (vooral spaarders) nadelig uitpakte. Ze maakten soms minder rendement dan waarmee de Belastingdienst rekende.
Map met papieren
Ook dit jaar helpt de Belastingdienst mensen weer bij het invullen van de aangifte. Dat kan telefonisch, maar ook fysiek. Op verschillende locaties in het land staat in maart een team waar mensen met vragen terecht kunnen.
Welke vragen dat zijn loopt uiteen. "Wat we het meest zien zijn vragen van mensen die afgelopen jaar bijvoorbeeld een huis hebben gekocht en zich afvragen of bepaalde kosten aftrekbaar zijn", zegt Cobben. "Soms lopen er zelfs mensen met een map vol papieren binnen. Die vragen dan of we ze op de tijdelijke locatie kunnen helpen met hun aangifte. Dat kan helaas niet, maar we kunnen wel een afspraak maken bij het dichtstbijzijnde kantoor om het daar in te vullen."
Odido-hackers publiceren resterende klantdata, ook miljoenen ID-nummers
1 maart 2026 06:44
De internetcriminelen die hebben ingebroken bij telecomprovider Odido hebben alle resterende klantgegevens gepubliceerd. Ze zien af van het plan om de gegevens in delen vrij te geven om zo de aandacht van het grote publiek vast te houden, maar onduidelijk is waarom.
De dataset bevat ruim 15 miljoen rijen aan data, van een nog onbekend aantal klanten. In 6,4 miljoen gevallen is daarbij een documentnummer van een rijbewijs of paspoort aanwezig, blijkt uit een analyse van de dataset door de NOS. In totaal gaat het om iets meer dan 5 miljoen unieke ID-bewijzen.
Ook zijn er minstens 8,1 miljoen datarijen met e-mailadressen en 6,5 miljoen met een telefoonnummer, al is nu nog onbekend in hoeveel gevallen het daarbij om kloppende gegevens gaat.
Data achtergehouden
Op zijn darkwebsite zegt de groep criminele hackers dat "recente ontwikkelingen" ervoor hebben gezorgd dat de resterende klantgegevens in één keer zijn gepubliceerd. Welke ontwikkelingen dat zijn, is onbekend. De hackersgroep zegt tegenover de NOS niet te willen toelichten wat die ontwikkelingen precies zijn.
De hackers zeggen nog meer data te hebben van Odido, maar die niet vrij te geven. "Die zijn niet relevant", claimen de criminelen, die tegelijkertijd aangeven de bewuste data te willen inzetten "voor eigen gebruik". Het gaat om gedetailleerdere data van klanten, zoals contact met de klantenservice.
Losgeld
Hackersgroep Shinyhunters brak begin februari in bij Odido en stal in een keer de gegevens van miljoenen klanten. Vorige week kondigde de groep een losgeldbedrag van Odido te willen hebben om publicatie van die data te voorkomen. In eerste instantie ging het om een bedrag van circa een miljoen euro, later zakte dat naar 500.000 euro.
Odido heeft aangegeven het bedrag niet te willen betalen en zich "niet te laten chanteren", mede op advies van politie en securitybedrijven. Op die beslissing kwam ook veel kritiek, omdat ertoe leidde dat de hackers begonnen met het publiceren van de data. Het bedrijf kreeg echter ook steun omdat het niet meeging in de eisen van de hackers.
Vrijdag meldde de NOS dat de toeleverancier van Odido die de bewuste klantbeheersoftware leverde, waarschuwde voor de manier waarop de hackers Odido aanvielen. Ze kwamen binnen door de klantenservice te bellen en zich voor te doen als de ICT-afdeling. Daarop gaf de klantenservice de hackers onbewust toegang tot de data.
Wekdienst 1/3: EU-ministers praten over Midden-Oosten • NK sprint en allround schaatsen
1 maart 2026 06:27
Goedemorgen! Vandaag zijn verschillende EU-ministers van Buitenlandse Zaken online bijeen om de gebeurtenissen in het Midden-Oosten te bespreken. En in Thialf in Heerenveen worden de Nederlandse titels sprint en allround verdeeld.
Eerst het weer: vandaag start droog met veel ruimte voor de zon. Vanmiddag neemt vanuit het zuidwesten de bewolking toe en volgt geleidelijk wat regen. Langs de oostgrens blijft het tot ver in de middag droog. Met een matige tot vrij krachtige zuidwestenwind wordt het 10 tot 12 graden.
Ga je vandaag op pad? Hier vind je het overzicht van de files en wegwerkzaamheden en hier de situatie op het spoor.
Wat kun je vandaag verwachten?
Wat heb je gemist?
Iraanse staatsmedia hebben vannacht bevestigd dat ayatollah Khamenei is gedood. Hij is omgekomen bij de Amerikaanse en Israëlische aanvallen van gisteren. Op luchtbeelden was al te zien dat zijn complex helemaal is vernietigd. Eerder meldde president Trump al dat de hoogste leider van Iran is omgekomen.
Khamenei was meer dan 35 jaar de machtigste man van Iran, na de dood van zijn voorganger Khomeini. In Iran is inmiddels een driekoppige overgangsraad opgezet, die tijdelijk de leiding overneemt. Vanwege zijn dood is een rouwperiode afgekondigd van 40 dagen.
Ander nieuws uit de nacht:
En dan nog even dit:
Het schaatspak dat Jutta Leerdam droeg op de Olympische Spelen is geveild voor 195.000 euro. Op een veiling van NOS*NSF en het veilingplatform MatchWornShirt werden ook items van andere Nederlandse olympische sporters geveild, met een totale opbrengst van 275.345 euro.
Het grootste deel van de opbrengst gaat naar de sportverenigingen waar de olympiërs ooit zijn begonnen. Bij de meeste sporters is dat een schaatsvereniging, maar soms ook een atletiekvereniging.
Fijne zondag!
Belgisch leger entert olietanker van Russische schaduwvloot
1 maart 2026 05:33
Het Belgische leger heeft vannacht een olietanker van de Russische schaduwvloot geënterd. Dat is gebeurd met hulp uit Frankrijk, meldt minister Francken van Defensie.
Waar de operatie precies is uitgevoerd, is niet bekendgemaakt. Het schip wordt naar de haven van Zeebrugge gebracht, waar het in beslag wordt genomen. Francken zegt later vanochtend meer informatie te zullen delen over de operatie.
Premier De Wever heeft zijn strijdkrachten en zijn Franse collega's bedankt voor hun steun. "België zal het internationaal maritiem recht steeds handhaven en elke schending van de veiligheid van zijn territoriale wateren resoluut beantwoorden", zegt hij.
Frankrijk had in januari al een tanker van de Russische schaduwvloot in beslag genomen. Na enkele weken mocht die weer vertrekken. De eigenaar kreeg een boete van enkele miljoenen euro's.
Schepen die onderdeel zijn van de Russische schaduwvloot worden gebruikt om de sancties te omzeilen die zijn opgelegd vanwege de oorlog in Oekraïne. Ze varen geregeld onder een valse vlag en zetten hun radar uit om onzichtbaar te blijven. Vaak verkeren ze in slechte staat, wat een risico vormt voor de veiligheid op zee en het milieu. Bovendien wordt vermoed dat de schepen ook betrokken zijn bij spionage.
Wat die schaduwvloot precies inhoudt, zie je in deze video:
Iraanse leider Khamenei gedood bij Amerikaanse en Israëlische luchtaanvallen
1 maart 2026 04:34
De Iraanse leider Ali Khamenei is gedood bij de Amerikaanse en Israëlische luchtaanvallen van gisterochtend. Dat bevestigen Iraanse staatsmedia, enkele uren nadat de Amerikaanse president Trump er melding van had gemaakt.
Op de Iraanse staatstelevisie kondigde een zichtbaar geëmotioneerde presentator het nieuws al snikkend aan. "Zijne Eminentie Khamenei heeft de nectar van het martelaarschap gedronken en zich bij het hemelse koninkrijk gevoegd", sprak hij. "De opperste leider van de Islamitische Revolutie van Iran is als martelaar gestorven", schreef persbureau Tasnim.
Staatsmedia melden dat de hoogste geestelijk leider van het land gisterochtend vroeg is gedood in zijn kantoor. Op luchtbeelden was al te zien dat zijn complex was vernietigd door de gerichte aanval. Vanwege de dood van Khamenei is in Iran een rouwperiode van veertig dagen afgekondigd. Ook krijgen mensen de komende week vrij.
Door de Amerikaanse en Israëlische aanvallen zijn ook twee hooggeplaatste functionarissen gedood, bevestigt staatspersbureau Irna. Een van de naaste adviseurs van Khamenei, Ali Shamkhani, is omgekomen, net als Mohammad Pakpour, de leider van de Revolutionaire Garde.
Behalve Khamenei zelf zijn ook zijn dochter, schoonzoon en kleinkind omgekomen bij de aanvallen, melden Iraanse staatsmedia. "Na contact met goed geïnformeerde bronnen in de residentie van de leider is het tragische nieuws bevestigd", schrijft persbureau Fars.
De Iraanse Revolutionaire Garde heeft wraak gezworen voor de dood van de ayatollah. "De moordenaars van de imam van de natie zullen niet ontkomen aan een harde, beslissende en afschrikwekkende straf", luidt een verklaring van het Iraanse eliteleger. Het "verwoestende offensief" zal zeer spoedig beginnen, staat in de verklaring.
Garde wil nationale eenheid
De Revolutionaire Garde, het Iraanse leger en de paramilitaire Basij-militie zullen "resoluut interne en externe samenzweringen bestrijden" en de agressors "met een afschrikwekkende en voorbeeldige reactie" straffen. Alle lagen van de bevolking worden opgeroepen deel te nemen aan de verdediging van het land en "solidariteit en nationale eenheid" te tonen aan de wereld.
Op sociale media zijn beelden te zien van feestende mensen in Iraanse steden. Hoewel het nieuws vroeg in de ochtend, om 05.00 uur lokale tijd, bekend werd, zijn in de hoofdstad Teheran mensen dansend de straat op gegaan. Ook in Karaj, in het noorden van Iran, wordt er op straat feest gevierd.
Daarnaast is er ook publiekelijk rouwbeklag om zijn dood. Staatspersbureau Fars deelde beelden die in de steden Bojnourd en Zanjan zouden zijn gemaakt, waar aanhangers van het regime met vlaggen en foto's van Khamenei de straat op gingen.
'Bombardementen zullen hele week doorgaan'
Gisteravond waren er urenlang geruchten over de dood van Khamenei, waar de hele dag niets van vernomen was. Rond 22.30 uur meldde Trump op zijn eigen socialemediaplatform Truth Social de dood van ayatollah Khamenei. Hij omschreef de Iraanse opperleider als "een van de kwaadaardigste mensen ooit".
"Hij kon onze inlichtingendiensten en geavanceerde volgsystemen niet ontwijken", schreef Trump. "Dankzij onze nauwe samenwerking met Israël konden hij en de andere leiders die samen met hem zijn gedood, niets meer uithalen."
Volgens Trump heeft het Iraanse volk nu de kans om "hun land terug te winnen". Ook stelde hij dat "veel leden van de Iraanse Revolutionaire Garde, het leger en andere veiligheids- en politiediensten niet langer willen vechten en immuniteit willen van de VS".
Trump kondigde in zijn bericht verder aan dat de zware en gerichte bombardementen de hele week ononderbroken zullen doorgaan, zolang nodig is om het doel te bereiken. Dat is volgens Trump vrede in het Midden-Oosten "en in feite de hele wereld", schreef hij tot slot in kapitalen.
Internationale luchthavens onder vuur
Niet alleen de Amerikaanse en Israëlische aanvallen gingen door, er waren ook Iraanse vergeldingsaanvallen. De Revolutionaire Garde zegt dat het vanochtend 27 Amerikaanse bases in de Golfregio onder vuur neemt. Daarnaast worden er ook Israëlische doelen onder vuur genomen.
Gisteravond werden meerdere internationale luchthavens in de Golfregio bestookt door drones. Op Zayed International Airport in Abu Dhabi viel een dode en raakten zeven mensen gewond. Het dodelijke slachtoffer is een staatsburger uit een Aziatisch land.
Op het internationale vliegveld van Dubai raakten vier mensen gewond. Het iconische luxe hotel Burj Al Arab werd daarnaast geraakt door de restanten van een Iraanse drone, die uit de lucht werd geschoten. Daarnaast was ook het internationale vliegveld van Bahrein doelwit, maar daar raakte niemand gewond.